'De bv Nederland moet een maatschap worden'

Honderd bezorgde burgers uit alle hoeken van de samenleving schreven samen het manifest De publieke zaak in de 21ste eeuw....

Het is een soort Acht Mei Beweging van de politiek, zegt Lennart Booij (32) over de 'Groep van Honderd'. Aardige typering. Vandaag presenteren ze hun manifest De publieke zaak in de 21ste eeuw. Het geschrift ademt inderdaad de geest van de Acht Mei Beweging, een groep progressieve katholieken die vernieuwing wil, maar toch geen afscheid kan nemen van de moederkerk. Zo willen de honderd 'een doorbraak' in de politiek. En tegelijk 'bouwstenen aandragen bij de vorming van een nieuw kabinet'.

Hun manifest telt ruim zestig pagina's, rijp en groen. Haiku's voor de verantwoordelijke burger worden afgewisseld door praktische wenken. Kiezers zouden niet langer moeten stemmen op partijkandidaten, maar op thema's die het meest urgent om een oplossing vragen. Milieuvervuiling bijvoorbeeld, onveiligheid, of integratie. De Tweede Kamer zou zich voornamelijk bezig moeten houden met de controle van de regering. De wetgeving zou ze aan de Eerste Kamer moeten overlaten. Een gekozen burgemeester én een gekozen minister-president. Een zaak van respect en bezieling, luidt de ondertitel.

Het nieuws is eigenlijk minder het geschrift, dan het merkwaardig gemêleerde gezelschap dat elkaar gevonden heeft. (Ex)-politici als Jacob Kohnstamm en Laurens Jan Brinkhorst (D66), Peter Lankhorst en Ina Brouwer (GroenLinks), Pieter Winsemius en Neelie Kroes (VVD) en Bram Peper (PvdA). Sporthelden als Hein Vergeer, Johan Cruijff en Pieter van den Hoogenband. Het bedrijfsleven is prominent present met Kees Storm (Aegon), Hans Smits (ex-Rabobank) en Mickey Huibregtsen (McKinsey). Tot slot de categorie diversen: acteur Huub Stapel, VN-journalist Yoeri Albrecht, architect Cees Dam, directeur Paul Schnabel van het Sociaal en Cultureel Planbureau, en Jurriaan Kamp van het zweefblad Ode die al eerder een burgerinitiatief de wereld in zond.

Wat bindt deze ongeveer honderd vogels van zéér verschillende pluimage? Een gevoel van urgentie na de val van het kabinet, zegt Lennart Booij, ondernemer, ex-voorman van de jongerenclub Niet Nix die in de jaren negentig tegen de PvdA aanduwde. Een eerlijker vorm van politiek. 'Na de val van het kabinet voelde je toch de Haagse neiging van terug naar normaal. Dat mag niet gebeuren. De kramp van bijvoorbeeld de PvdA was ook voor mij een ergernis, de ontoegankelijkheid van bestuurders, de mentaliteit. Daarin was Fortuyn een breekijzer.'

Booij werd gevraagd voor de groep door mede-initiatiefnemer Pieter Winsemius, ex-minister, ex-McKinsey. Die had het er al langer over met collega/vriend Huibregtsen. In oktober, ongeveer in de tijd dat de regering plofte, staken ze de koppen bij elkaar. Spannend, zegt Winsemius. Hij had eerder een boekje voor Huibregtsen geschreven, ter gelegenheid van diens afscheid bij het adviesbureau. Emotional revolution, heette dat. Het nu gepresenteerde pamflet volgt ruwweg hetzelfde denkpad. De samenleving heeft behoefte aan meer zelfontplooiing, schrijft Winsemius in het pamflet. Hij nam het grootste deel van de tekst voor zijn rekening. Maar 'zelf' kan twee kanten op, waarschuwt hij, naar 'zelfzuchtig' of naar 'zelfverantwoordelijk'.

Winsemius en Huibregtsen raadpleegden vervolgens allebei hun adresboek. Dat leidde in eerste aanleg tot een kerngroep van negentien, die tien, vijftien keer vergaderde over de toestand van de publieke zaak in Nederland. Meestal in een leegstaand pand aan de Amstelveenseweg in Amsterdam. 'Een beetje rommelig, dat paste er wel bij.'

Belangrijk zijn doel én proces, zegt Winsemius. En dat niemand buiten de boot is gevallen. Ina Brouwer, voormalig Kamerlid, verrichtte veel werk in de initiatiefgroep. 'Ze kwam met een stuk dat ze in 1993 voor GroenLinks had geschreven. Hebben we bijna helemaal overgenomen. Dat is toch spannend?'

'Respect' en 'bezieling' zijn de steekwoorden. Daaraan heeft de maatschappij behoefte. Samenleving wordt in het pamflet consequent met een liggend streepje in het midden gespeld. Samen-leving. Van de bv Nederland - ooit óók een vinding van Winsemius - moeten we overschakelen op de 'maatschap Nederland'. 'Maten zijn mensen die elkaars hand vasthouden, omdat zij er gezamenlijk beter van worden.' In de tekst staat een assenkruis afgedrukt, waarin langs de x-as 'respect' staat, en langs de y-as 'bezieling'. Samen leveren ze 'vonken', gericht op een ballonnetje waarin 'maatschap' te lezen valt.

Wat moeten we met deze managementspeak? Winsemius geeft grif toe dat hij altijd vanaf een roze wolk schrijft. 'Een roze wolk geeft positieve energie, een zwarte negatieve.' Zowel Booij als Winsemius realiseert zich de kwetsbaarheid van het initiatief. Booij: 'Het is een onbeholpen poging, je kunt het cynisch afdoen als hopeloos idealistisch.' Winsemius: 'Je kunt er zo gaten in schieten, we werkten onder een enorme tijdsklem. Er staat nauwelijks een woord over Europa in.'

Met dat gaten schieten is inmiddels een begin gemaakt. Politicoloog Bart Tromp schreef donderdag in Het Parool over het manifest 'van reclameboys en uitgerangeerde politici': 'Ik ben nu al benieuwd naar de clichés en dooddoeners over politieke vernieuwing in het manifest dat dit gezelschap heeft voortgebracht.' Winsemius: 'Met zulke reacties kan ik niets.'

Toch, wat moet de publieke zaak met een begrip als respect? De essentie is volgens Winsemius: de burger centraal. De burger verdient respect. 'Heb je wel eens meegedaan aan een inspraakprocedure? Ik heb er vijf geleid. Dan kwamen de mensen zeggen wat ze van een project vonden. Ze vroegen zich vervolgens af: wat gebeurt daarna? Je zag die ambtenaren afvinken op hun papier, die inspraakronde hebben we ook weer gehad. Dat is dus géén respect.'

De groep is apolitiek, onderstreept het pamflet. Het Nederlandse consensusmodel wordt nog eens bezongen. 'Nederland, polderland biedt een uitstekende basis. Nergens hebben maten zich zo betrouwbaar getoond; de sociale akkoorden en milieuconvenanten, beide uniek, laten daarover geen twijfel.' Zo lijkt het stuk, in tijden van hoog oplopend debat en nieuwe polarisatie, vooral een ouderwets Nederlands depolitiserend initiatief. De gezamenlijke doelen van het bedrijfsleven, de afrekenbaarheid op resultaat, het kiezen voor 'privaat waar het kan', de toetsing van overheidsbeleid op 'de drie e's: effectiviteit, efficiency, eerlijkheid' - wordt er niet vaak het ei van McKinsey heruitgevonden?

Lennart Booij, van onverdachte PvdA-huize: 'Winsemius vroeg me mee te doen, en ik geef toe: ik twijfelde. Het zwakke punt is natuurlijk dat de politiek het uiteindelijk moet uitvoeren. Ze zullen zichzelf als een Baron vanMünchhausen uit het moeras moeten trekken.'

Toch heeft hij het gevoel dat er wat gebeurt, verschuift. Er is momentum, er is nu bereidheid om na te denken. Elco Brinkman erkende onlangs in de Volkskrant dat vernieuwing noodzakelijk is. De Groningse burgemeester Jacques Wallage zei dat de politiek losgezongen is van de werkelijkheid. 'Als zelfs dat soort mensen zoiets zegt, dan weten ze echt dat het niet overgaat.'

Over wat er nu verder moet gebeuren is de Groep van Honderd verdeeld. Lennart Booij wil dit manifest presenteren, en dan de boel maar opdoeken. Er zijn er die een politieke partij willen oprichten. Booij wil er niet van horen, Winsemius evenmin. Die pleit voor een vereniging, want die bindt mensen. Dus geen pressiegroep of stichting met een bestuur. Voor één jaar. 'Als het binnen dat jaar niet lukt invloed uit te oefenen, heffen we onszelf op.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden