ReportageBaarle-Hertog-Nassau

De buurman mag niet op het terras komen, want dat is een Belg

Arthur Lauer rekent bij de ingang van zijn lunchroom een kop koffie af met een klant. Beeld Aurélie Geurts

Het Brabantse Baarle-Hertog enBaarle-Nassau is een wirwar van Belgische en Nederlandse enclaves. Ook daar gaan maandag de Nederlandse terrassen open, maar voor de Belgische inwoners zijn die verboden. ‘Dit is geen doen.’

De stoelen op het terras van brasserie Den Engel zijn nu nog leeg, maar aanstaande maandag, als het eindelijk weer kan, zit het er waarschijnlijk stampvol. Alleen de buurman mag niet aanschuiven, want die woont aan de andere kant van de lijn met witte kruisjes die nét langs de laatste terrasstoel loopt: de grens met België. En dus moet hij zich aan de Belgische regels houden  waar terrasbezoek tot 8 juni nog niet is toegestaan. 

Rommelig

De coronamaatregelen zijn al onduidelijk genoeg, maar nergens is de situatie zo verwarrend als in Baarle-Hertog en Baarle-Nassau, waar de regels op elke straat en soms zelfs achter elke voordeur anders kunnen zijn. De kaart van dit plaatsje in Brabant oogt als een rommelig in elkaar genaaide Amerikaanse quilt: allemaal vierkantjes die naast en over elkaar heen gestikt zijn.

De grens met België loopt vlak naast de laatste terrasstoel van brasserie Den Engel. Beeld Aurélie Geurts

Willem van Gool, voorzitter van Toerisme Baarle, vertelt graag hoe dit in 1198 is begonnen, toen de hertog van Brabant stukken land ging uitlenen aan de heer van Breda. Er zijn door de eeuwen heen meerdere pogingen gedaan om deze situatie weer op te heffen, maar dat is nooit gelukt. En dus ligt er op 4,5 kilometer van de Belgische grens een dorp dat met recht de wereldhoofdstad van de enclaves genoemd mag worden: 22 Belgische lapjes grond in Nederland, met binnen die Belgische enclaves weer 7 lapjes Nederland. ‘En dan is er ook nog een laatste stukje Nederland, net over de Belgische grens’, voegt Van Gool toe.

Wetboek in de hand

We hebben het dus over twee gemeenten: Baarle-Hertog en Baarle-Nassau, met twee gemeentehuizen, twee politiekorpsen, en twee burgemeesters die ieder een ander wetboek in de hand houden, maar zeer nauw met elkaar moeten samenwerken. ‘Dat is soms lastig’, weet Van Gool. ‘Zo mag je in Nederland pas alcohol drinken als je 18 bent, maar in het aanpalende Belgische café kun je vanaf je 16de al een pintje krijgen.’

Willem van Gool legt graag uit hoe Baarle de wereldhoofdstad van de enclaves is geworden. Beeld Aurélie Geurts

Deze situatie is onder alle omstandigheden lastig, maar hoe doe je dat in vredesnaam in tijden van corona? Toen op 13 maart in België de lockdown inging, trokken Vlamingen massaal de grens over om in Nederland te winkelen en uit eten te gaan, en dat hield pas op toen de grens een week later werd gesloten. Sindsdien zijn kleine weggetjes die naar België leiden versperd door dranghekken of betonblokken en wordt het grensverkeer op de snelwegen bij de overgang gecontroleerd. ‘Maar je wilt geen hek op elke grensovergang in Baarle zetten’, verzucht Frans De Bont, burgemeester van het Belgische Baarle-Hertog. ‘Als je van huis naar de kerk loopt, ga je al vijf keer de grens over. En ook zoiets: alle supermarkten in ons dorp liggen op Nederlands grondgebied.’

Onderbroeken

Aan het begin van de lockdown probeerde De Bont nog om Nederlandse winkeliers in Baarle over te halen uit solidariteit ook hun deuren te sluiten, maar die gaven daaraan geen gehoor. Alleen de Zeeman spande een rood-wit lint door de winkel op de plek waar de grens liep. Onderbroeken kon je er niet meer krijgen, want die lagen aan de Belgische kant.

En zo werd de gemeenschap in Baarle-Nassau en Baarle-Hertog ineens weer gespleten. ‘Dat heb ik sinds mijn jeugd niet meer meegemaakt’, vertelt Martin Verberk, de 71-jarige eigenaar van het Vlaamse café Den Bonte Os met zachte stem. ‘Toen ik nog een kind was, hadden we het soms over ‘die Belgen’ en ‘die Nederlanders’, maar dat was allang niet meer zo. Nu is er plots weer verschil. We blijven één warme gemeenschap hoor, maar soms voelt het zo krom. Ik mag op 8 juni niet open, en mijn broer, die een benzinepomp heeft, mag geen brandstof of sigaretten aan Nederlanders verkopen.’

Martin Verberk opent het raam van zijn café Den Bonte Os. Hij mag nog niet open, want het café bevindt zich op Belgische grondgebied. Beeld Aurélie Geurts

‘De Belgen zijn angstiger’, merkt Arthur Lauer, eigenaar van de Nederlandse lunchroom ’t Singeltje. Het lot is hem niet bepaald gunstig gezind geweest: hij en zijn vrouw hadden hun baan opgezegd om hun droom waar te maken en samen deze zaak te beginnen. Ze waren net zes weken open toen de tent weer dicht moest vanwege corona. Sindsdien verkopen ze ontbijtjes aan huis, en coffee to go vanuit de winkel. ‘Maar mijn Vlaamse tante durfde hier de drempel niet over te lopen. Dat mag ik niet, zei ze.’

Verkouden

Lauer kijkt reikhalzend uit naar maandag en heeft toestemming gekregen om zijn terras over een groter gebied op te zetten, zodat hij nog aardig wat tafeltjes kwijt kan. ‘Natuurlijk moet je eerst vragen of mensen niet verkouden zijn enzo, maar wellicht moeten wij in Baarle ook nog informeren of ze misschien Belg zijn.’ Hij lacht. ‘Dat is gekkigheid natuurlijk. Iedereen is welkom.’

Belgische en Nederlandse vlaggen in het raam van het gemeentehuis van Baarle-Nassau, waarin ook het kantoor van Toerisme Baarle zetelt. Beeld Aurélie Geurts

Hij gaat het verbod niet afdwingen, zegt burgemeester De Bont. ‘De grens is eenzijdig gesloten: de Nederlandse politie gaat niet op Belgen controleren, en de Belgische handhaver mag op jullie terrassen geen bonnen uitschrijven. Maar mijn handen zijn gebonden door de Belgische wet, dus ik moet mijn inwoners wel vragen zich alsjeblieft aan de regels te houden.’

Hij hoopt dat de Belgische overheid de regels ook snel versoepelt. ‘Dit is geen doen’, verzucht de burgemeester. ‘Eerst was het virus griezelig, maar tegelijkertijd konden we lachen om onze absurde situatie. Nu worden mensen het zat – ze kunnen niet op bezoek bij hun ouders aan de andere kant van de grens, en hier in Baarle zien ze: hij mag wel, en ik mag niet. De regels beginnen pijn te doen.’

Lees ook

De Biergrens is nog open, zag verslaggever Margriet Oostveen toen zij in Baarle was. 

Een dranghek met deurbel scheidt buren en klasgenoten in dorpjes aan de grens met België. Het sluiten van de grens naar onze zuiderburen zorgt sinds 20 maart voor bijzondere taferelen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden