'De burger zou moediger moeten zijn'

Na dreigementen staken bioscopen de vertoning van een Ajax-documentaire. Hoe kan de staat zich verweren tegen de terreur van intolerante minderheden?...

Meindert Fennema, hoofddocent Politieke Theorie aan de Universiteit van Amsterdam, is 'verbijsterd' over de ontwikkelingen rond Aïsja en de vrouwen van Medina van Gerrit Timmers en Ajax, daar hoorden zij engelen zingen van Roel van Dalen. 'Ik vind het griezelig en een ongelooflijke aanslag op de democratie. Hier worden pogingen gedaan de vrijheid van meningsuiting onderuit te halen. Iedereen die dreigt met geweld kan kennelijk op die manier zijn zin krijgen. Dit tolereren is een uitnodiging tot intimidatie.'

Leen van Dijke, Kamerlid voor de RPF, sluit zich daarbij aan. Van Dijke, die enkele jaren geleden voor de rechter werd gedaagd wegens omstreden uitlatingen over homo's, noemt vrijheid van meningsuiting 'het hoogste goed, een fundamenteel grondrecht'. 'Als die vrijheid al met een paar telefoontjes in gevaar komt, is dat een gevaarlijke ontwikkeling.' Nu zijn het nog bioscopen en een theatermaker die capituleren voor dreigementen. 'Maar we bevinden ons op een hellend vlak. Straks worden mensen ook om politieke en religieuze standpunten belaagd.'

Net als Fennema en Van Dijke vindt de Marokkaanse theatermaker Amar Ajjouri dat bioscoopeigenaren en regisseur Timmers met te veel gemak hebben toegegeven aan de intimidatiepogingen 'van vermoedelijk slechts enkelingen'. Ajjouri staat met de Marokkaanse Esma Abouzahra op de planken met Noch kaas, noch couscous, waarin wederzijdse vooroordelen onderuit worden gehaald.

Hij vindt dat zelfs een fatwa niet tot 'capitulatie' mag leiden en acht het 'raar' dat een Nederlandse regisseur toegeeft aan intolerantie, juist nu in Marokko een liberaler klimaat ontstaat. 'Daar kan steeds meer, ook omstreden stukken over homoseksualiteit en religie. Die ontluikende vrijheid moeten we koesteren. En dan mogen ze zeker in Nederland niet buigen voor geweld.'

Fennema: 'Je hebt twee opties. De eerste is de Duitse: het is de staat die de democratie moet bewaken. De tweede optie is civil courage. Die propageer ik, omdat hij op termijn effectiever is en niet leidt tot militarisering van de samenleving.'

In Fennema's ogen geeft de programmeur van de Rotterdamse bioscoop Lantaren/Venster, Kadir Selcuk, het moedige voorbeeld, door de Ajax-film vanaf 4 januari toch te laten zien. 'Die Turkse meneer zegt: Ik ben hier in een beschaafd land en ik laat me niet intimideren. Anders was ik wel in Turkije gebleven. Niet alleen hij, maar wij allemaal moeten ons verzetten. Als dit soort voorstellingen onmogelijk wordt gemaakt, kan het publieke debat niet plaatsvinden. En dat debat is het hart van de democratie.'

Ook hooligan-deskundige Otto Adang, auteur van Hooligans, autonomen, agenten vindt dat er veel te snel is gezwicht voor dreigementen. 'Elke gek kan een telefoontje plegen. Je moet eerst analyseren wat de dreiging voorstelt, en dan beoordelen wat de benodigde veiligheidsmaatregelen zijn. Zonder grondige analyse mag je nooit wijken voor geweld.' Toegeven, denkt Adang, leidt zeker tot nieuwe intimidatiepogingen. 'Succes smaakt naar meer.'

'Het mag niet zo zijn dat de geluiden van de straat regeren', zegt Van Dijke. 'Want dan komt de democratie in het geding. Dus geef niet te snel toe aan intimidatie. De burger zou moediger moeten zijn.' De Nederlandse burger zou zich meer bewust moeten zijn van de waarde van de vrijheid van meningsuiting, vindt politicoloog Fennema.

'Wij maken ons daar niet sterk genoeg voor. Dat komt, omdat we hier een zeer paternalistische democratie hebben en het publieke debat niet zo belangrijk vinden. Initiëring daarvan komt niet van de politiek, dus moet het van de burger komen. '

Ajax-film mogelijk toch in Utrecht

De Utrechtse politie en Wolff Cinemagroep, eigenaar van bioscoop Studio die vorige week de Ajax-film na dreigementen uit de roulatie nam, gaan vandaag opnieuw met elkaar in gesprek. 'Om misverstanden uit de weg te ruimen, de mogelijkheid van aangifte te bespreken en te kijken of het in Utrecht toch nog tot een vertoning van de documentaire kan komen', aldus L. Veerkamp van Wolff Cinemagroep.

De politie meent dat voldoende serieus is gereageerd op de dreigementen. Toen Studio vorige week donderdag de intimidatie meldde, heeft de politie surveillanten gestuurd. Die hebben de bioscoop aangeraden om 'provocerende posters' uit de vitrine te verwijderen. Beloofd is de volgende dag terug te komen om verdere veiligheidsmaatregelen te bespreken. Toen de politie vrijdagmiddag rond vijf uur arriveerde, was de film al geannuleerd, aldus de politiewoordvoerder. Veerkamp: 'We hadden twintig dreigementen binnen, het personeel aan de kassa was bedreigd. De politie kwam, zelfs na vijf telefoontjes, niet opdagen. We voelden ons niet veilig.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden