De burger die meepraat over de wetenschap? Welnee!

Leuk, zo'n 'wetenschapsagenda'. Zodat de burger mag meepraten? Ach, welnee.

Alexander Rinnooy Kan. Beeld ANP

En daar kwam deze week de aap uit de mouw. De mouw in kwestie had een krijtstreepje en behoorde toe aan Alexander Rinnooy Kan, oud-VNO-voorzitter en ex-ING-topman, maar nu bestuurder van de 'Nationale Wetenschapsagenda'. Een initiatief om de burger mee te laten praten over de invulling van een deel van het wetenschappelijk onderzoek van ons land. Maar daar was de aap: 'Sommige sectoren, zoals het bedrijfsleven, zijn wel gewend aan dit soort processen,' aldus Rinnooy Kan. Aha, dus dat is de burger waarom het hier allemaal draait. Niet jantje of pietje - maar de ondernemer.

Dat verbaast me niets. Tussen mannen als Rinnooy Kan en de academische wetenschap wringt het al jaren. Die rare vrije onderzoekers die met hun proefmuis zitten te spelen, zeggen de krijtstreepmouwen dan. Kunnen die niet gewoon eens leuk meedoen, met het draaiende houden van de economie bijvoorbeeld? Zeker nu het bedrijfsleven moet innoveren: kan de wetenschap dat niet voor ze doen? De universiteit als researchafdeling van de BV Nederland: het is een oud neoliberaal ideaal, dat met de VVD aan de macht opeens weer de wind in de zeilen heeft.

Jammer alleen dat de Rinnooy Kannen van deze wereld iets vergeten. Uit studie na studie blijkt immers dat er één manier is om het publieke vertrouwen in de wetenschap te vernaggelen - namelijk, de wetenschap aanvleien tegen het bedrijfsleven. In een Eurobarometer gaf 60 procent van de Nederlanders vijf jaar geleden al aan dat men wetenschappers te afhankelijk vond van de industrie. En ruim de helft vindt dat door bedrijven gesponsord onderzoek eerlijke wetenschap in de weg staat. Daarin hebben ze nog gelijk ook, zo blijkt uit weer andere studies, want gesponsord onderzoek levert steevast gekleurde en minder betrouwbare resultaten op. Zit je opeens met een partij vaccins voor een epidemie die niet uitbreekt, een medicijn dat niet werkt of een landbouwgif waarvan de vogels dood ter aarde storten. Wetenschappers hebben die ivoren toren niet voor niets; die moet ook beschermen tegen de firma wc-eend en kornuiten.

Maar probeer dat eens uit te leggen aan een VVD-kabinet dat de wetenschap wil 'mobiliseren' voor het 'vinden van oplossingen' en 'het benutten van economische kansen'. De logica van de kruidenier: je hebt mensen die geld verdienen, en mensen die het uitgeven - en wetenschappers moet je overbrengen naar die eerste groep.

En die burger om wie het allemaal begon? Laat u niet foppen: die heeft in diezelfde Eurobarometer allang aangegeven wat hij met de wetenschap wil. Liefst 75 procent vindt dat onderzoek met publiek geld moet worden betaald, óók als het geen direct nut heeft. En mocht er extra onderzoeksgeld komen, dan zou 80 procent dat overmaken naar een universiteit - en slechts 14 procent naar de industrie.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden