De Bundeswehr krijgt te maken met Duitse versie van Thatcher

De nieuwe Duitse minister van Defensie is populair in eigen land. Wellicht wordt ze in 2017 bondskanselier.

Nee, ze staat er in een traditioneel mannenbastion op het internationale vlak niet helemaal alleen voor. In Europa kan Ursula von der Leyen, de nieuwe Duitse minister van Defensie, voor zusterlijk advies aankloppen bij haar Nederlandse collega Jeanine Hennis-Plasschaert of bij de Zweedse Karin Enström. Laatstgenoemde kent de defensiewereld waarschijnlijk het best; Enström was officier bij de Zweedse marine.


Op die militaire ervaring kan Von der Leyen (55) niet bogen. Ze studeerde geneeskunde en economie. Haar benoeming tot minister van Defensie in de nieuwe regering van Angela Merkel was de grootste verrassing van het afgelopen weekeinde. Voor het eerst een vrouw in het Bendlerblock in Berlijn. Niet langer is er sprake van 'der IBuK', vanaf nu heeft de Duitse krijgsmacht te maken met 'die IBuK' -jargon voor 'die Inhaberin der Befehls- und Kommandogewalt'.


Naar verluidt was Von der Leyen vorige week de eerste CDU-politicus die door Merkel werd gepolst voor een ministerspost. De kosmopolitische Von der Leyen, die ook in de kabinetten-Merkel I en Merkel II al minister was, had haar zinnen gezet op Buitenlandse Zaken. Maar die post was al vergeven aan coalitiegenoot SPD.


Merkel had Buitenlandse Zaken bij de coalitieonderhandelingen kunnen binnenhalen als ze daarvoor Financiën zou hebben geofferd. Daar was geen sprake van. De bondskanselier wilde per se Wolfgang Schäuble op die sleutelpost handhaven. Dus wat te doen met Ursula? Ook Von der Leyens eigen ministerie, dat van Werk en Sociale Zaken, ging naar de sociaal-democraten. Dus bood Merkel haar politieke vriendin het ministerie van Defensie aan. Von der Leyen hoefde er niet lang over na te denken.


Ze kent het klappen van de zweep. Ze is de dochter van Ernst Albrecht, die ooit minister-president van Nedersaksen was. Ook de participatiemaatschappij is haar niet vreemd. Von der Leyen is moeder van zeven kinderen. En ze heeft haar dementerende vader in huis genomen. Ze is een voorstandster van het begrip Mehrgenerationenhaus: 'Men deelt vreugde en verdriet.'


Dankzij dit soort opvattingen is Von der Leyen is, na Angela Merkel, waarschijnlijk de populairste politicus in de CDU, een partij die familiewaarden hoog in het vaandel heeft staan. Al langer wordt ze als kandidaat gezien voor de opvolging van Merkel, als deze het in 2017 mogelijk voor gezien houdt. Bijna nooit in de naoorlogse geschiedenis werd een minister van Defensie later bondskanselier. Er is één uitzondering: Helmut Schmidt.


Von der Leyen geldt als ambitieus. Ze was in 2010 graag de eerste vrouwelijke president van Duitsland geworden. Daar stak Merkel destijds een stokje voor. Die actie van de bondskanselier zette ogenschijnlijk weinig kwaad bloed. Von der Leyen bleef loyaal aan Merkel. Haar werk als minister van Werk en Sociale Zaken verrichtte ze voorbeeldig. Ze geldt binnen de CDU als het sociale gezicht. Ze zette zich in voor vrouwen, kinderen, werklozen en ze verhoogde de staatsbijdrage voor jonge ouders.


Defensie is van een andere orde. Veel van haar mannelijke voorgangers, zoals Georg Leber, Manfred Wörner, Rudolf Scharping, Karl-Theodor zu Guttenberg en zelfs de roemruchte Franz Joseph Strauss, haalden de eindstreep niet. Haar directe voorganger, Thomas de Maizière, struikelde bijna over een dure miskoop van Amerikaanse drones.


Het ministerie van Defensie is traditioneel een gesloten bolwerk van ambtenaren en officieren die hun minister naar believen kunnen maken en breken. Daarin is Duitsland geen uitzondering. Von der Leyen heeft daarbij een lastige opdracht van Merkel meegekregen. Ze moet het defensieapparaat hervormen en efficiënter maken. Ze moet kazernes sluiten. En daar houden militairen niet van.


Commentatoren menen dat een vrouw makkelijker resultaten kan bereiken dan een man. Slimme zet van Merkel dus, luidt de communis opinio, een cheffin op een machodepartement. Dat Von der Leyen zelf nooit in het leger heeft gediend, hoeft geen punt te zijn. Haar voorgangers Volker Rühe en Peter Struck waren ook nooit militair, toch ontpopten ze zich als goede defensieministers.


Trouwens, de ingrijpendste hervorming vond drie jaar geleden al plaats. Merkel schafte toen de algemene dienstplicht af, ondanks stevig gemor vanuit de gelederen der generaals en vanuit haar eigen politieke achterban. Inmiddels is 10 procent van de 185 duizend beroepsmilitairen van de Bundeswehr vrouw.


Vooralsnog vreest niemand dat Von der Leyen zich zal laten overrulen door weerbarstige officieren. Ze geldt als een 'ijzeren dame', een Duitse Thatcher. Zondagavond was ze te gast in de talkshow van Günther Jauch. De andere deelnemers, laat staan de gespreksleider, kwamen nauwelijks aan het woord. Zelfs de leider van de partij die Linke, Gregor Gysi, die normaal toch niet op zijn mondje is gevallen, kon niet scoren.


Von der Leyen zal hoogstens nog wat moeten wennen aan de humor in de soldatenkamer. De afgelopen dagen circuleerde op Twitter een gemanipuleerde foto van haar, verspreid door omroep ARD. Ursula was afgebeeld als Lara Croft, schaars gekleed, kniehoge laarzen aan, vuurwapen in de hand. Na een heuse 'shitstorm' ('Das ist #Sexismus pur'), verontschuldigde de ARD zich. Von der Leyen reageerde er niet op. Wellicht is ze zelf niet eens zo tegen het beeld dat van haar werd gecreëerd.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden