De Buma-factor

Een hartenbreker zal Sybrand Buma nooit worden, maar bij het CDA wordt hij al vergeleken met Jan Peter Balkenende. De christen-democraten hunkeren naar de macht. Dus moet Buma premier worden. Desnoods door een ruk naar rechts.

Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

'In het begin vond ik hem geen echte volksvertegenwoordiger', zegt Annie Schreijer-Pierik. 'Eerder een kamergeleerde. Zo'n stugge Fries, ik had daar geen goed gevoel bij. Ik dacht: die Sybrand, dat wordt echt niet wat.'

Schreijer-Pierik, twaalf jaar CDA-Kamerlid en in 2014 - met voorkeurstemmen - gekozen als europarlementariër, heeft haar mening herzien. 'Je moet hem leren kennen', zegt ze nu. 'Ik heb 'm hier op de boerderij gehad, daar zag ik een andere kant. Dan ontdooit hij, blijkt het een plezierige persoon. Hij is enorm gegroeid.'

Drie jaar geleden werd het CDA pijnlijk afgeschminkt. De partij die - inclusief zijn voorlopers - sedert de oorlog maar twee keer in een kabinet had ontbroken, vond zichzelf terug in de oppositie, met een fractie van dertien leden. Inmiddels is het zelfvertrouwen terug. Welke CDA'er je ook spreekt, iedereen is ervan overtuigd dat het CDA de volgende keer weer gewoon meedoet in de regering. Als dat met een ruk naar rechts gepaard moet gaan, dan is dat maar zo. In Utrecht viert het CDA zaterdag dit herwonnen zelfvertrouwen op het jaarcongres.

Wederopstanding

De man die de wederopstanding vormgeeft, is Sybrand Buma (Workum, 1965). Een ogenschijnlijk wat steile patriciërszoon uit Friesland, die het niet moet hebben van zijn charisma of aaibaarheid. Buma is een scherp debater, maar zijn neiging elke woordenwisseling met humor te larderen, zit hem soms in de weg. Hij geldt als een vertegenwoordiger van de conservatieve flank binnen de partij. Griekenland, vluchtelingen - de koers die Buma aanhoudt, is behoudender dan die van de christelijke zusterpartijen in Europa.

In het CDA is zijn positie inmiddels onomstreden. 'Hij kan van het CDA weer de grootste maken', zegt Hugo de Jonge, wethouder in Rotterdam en aanstormend CDA-talent. 'Buma heeft rust en zelfbewustzijn teruggebracht.' Pieter Heerma, in het verleden voorlichter van de CDA-fractie en sinds 2012 Kamerlid, laat een interview uit 2014 zien waarin hij hetzelfde voorspelde. Hij noemt hem zijn gedroomde partijleider. 'Waardegedreven politiek komt helemaal terug. Dat is Sybrand ten voeten uit.'

Schreijer-Pierik is pragmatischer: 'Ik zou niet weten wie anders de partij zou moeten leiden.' Ze heeft nog een goede reden om hem te steunen: ook bij zusterpartijen in Europa wordt hij gewaardeerd. 'Annie, er ist ganz wunderbar', zei Chris McAllister, de rechterhand van bondskanselier Angela Merkel, nadat Buma in september op de Landesparteitag het CDU had toegesproken. Joop Atsma, Kamerlid van 1998 tot 2010 en nu senator: 'Je hoort geen ruis, niet uit de fractie, niet van daarbuiten.'

Buma trad in 1994 aan als medewerker bij de CDA-fractie, stroomde in 2002 door naar de Tweede Kamer, maakte naam als woordvoerder asielzaken en justitie, maar bleef voor de buitenwacht lang een wat enigmatische verschijning. Fractiegenoten zagen in hem bepaald niet de komende sterke man van het CDA. In 2010 haalde hij 850 voorkeurstemmen, de laagste score uit de CDA-top20.

'Zijn overtuigingskracht als justitiewoordvoerder was altijd gebaseerd op dossierkennis', zegt Atsma. Na 2010 - Atsma werd staatssecretaris in Rutte I - zag hij met verbazing hoe de specialist zich omvormde tot allrounder. 'Hij is geen machtspoliticus, maar inhoudelijk gedreven en bovendien een politiek strateeg', zegt Jan de Vries, wiens loopbaan als medewerker en Kamerlid lang gelijk op liep met Buma.

Als fractievoorzitter maakte Buma de moeilijkste periode door uit de partijgeschiedenis: een schisma dreigde vanwege de deelname aan een regering met gedoogsteun van de PVV. 'Een lastiger krachtproef kun je niet krijgen', vindt Atsma. 'Hij heeft gezorgd dat het lijntje met het andere kamp niet brak.' De Vries: 'Hij maakte geen vijanden, zo heeft hij het overleefd.'

CDA-leider Sybrand Buma Beeld Julius Schrank / de Volkskrant

Likken en trappen

Over die periode klinken ook andere geluiden. Likken naar boven en trappen naar onder, zo typeert een CDA'er de opstelling van Buma. Een lakei, een loopjongen van Maxime Verhagen, zetbaas van de VVD, opportunist. Iemand die zich voor baas Balkenende het vuur uit de sloffen liep, maar nieuwe Kamerleden liet spartelen. En - opmerkelijke observatie voor wie vooral de Buma van nu kent - een man die zichzelf niet in de hand had en binnenskamers heftig te keer kon gaan.

Toch moet zelfs deze dwarse CDA'er - die niet met zijn naam in de krant wil - toegeven dat Buma is gegroeid. 'Hij heeft zich tot mijn verbazing goed ontwikkeld, en toont ook in het debat bepaalde capaciteiten.'

De verkiezingsnederlaag van 2012 was een zegen voor de beginnend politiek leider. Met dertien Kamerleden is er reden noch tijd voor grensconflicten of kinnesinne. 'Dit is de meest ontspannen, collegiale fractie die ik heb meegemaakt', zegt Heerma.

De Buma's

De dienstbaarheid aan de publieke zaak is ingesleten in vele generaties dienaren van openbaar bestuur, justitie of krijgsmacht. Grootvader Sybrand Marinus, burgemeester van Wymbritseradeel en Stavoren, werd door de Duitsers gevangengezet en kwam om in kamp Neuengamme. Vader Bernhard was burgemeester van Workum en Sneek.

Hans Wiegel kent de Buma's al lang. 'Toen ik voorzitter was van de JOVD, was zijn vader dat van de CHU-jongeren. Keurige club, men zwaaide er met oranje vlaggetjes.' Als Wiegel later als commissaris van de koningin in Friesland met zijn eega op bezoek komt bij de burgemeester van Sneek, doet de jonge Sybrand open, en gaat voor naar de eetkamer. 'Hij zat niet aan bij het diner', herinnert Wiegel zich. 'Dat deed men niet in die tijd. Ik herinner me een nette jongeman van een jaar of 15.'

Dat bestuurlijke komt van zijn vader, denkt Wiegel. De stevige meningen heeft hij van moederskant. Wiegel liet al eens publiekelijk weten een bewonderaar te zijn van de debatkwaliteiten van Buma. 'Hij is een vakman. Laatst in dat debat met Wilders over de vluchtelingen, dan wint hij het met feitenkennis.'

Een diesel, een stayer, een man van de tweede helft, van de lange adem, op weg naar de stip aan de horizon. Dat zijn de kwalificaties die Buma losmaakt. Atsma legt een verband met zijn sportieve voorkeuren. 'Hij heeft geroeid, fietst op z'n Jan Janssen naar Italië, heeft een Elfstedenkruisje. Geen man die via de binnenbocht van een snelle motie wil scoren.' Atsma noemt hem ook bescheiden: 'Hij heeft het Van Haersma in zijn naam bewust laten vallen. Het is geen man van spektakel.'

'Hij heeft geen haast, ook niet met het vernieuwen van de partij', zegt wethouder De Jonge. 'Dat moet een natuurlijk proces zijn.'

'Politiek is een marathon', doceert Heerma. 'Degelijk, geen achterkamertjes, alles voor de gordijnen - dat is zijn stijl. Het kan best even duren voordat de kiezer dat herkent. Maar uiteindelijk zal dat ook z'n aantrekkingskracht blijken.'

Buitenwereld

Als parlementariër wordt Buma gewaardeerd, ook door zijn collega's van andere partijen. Maar hoe is dat in de buitenwereld? Kan hij, met zijn soms onbedoeld misprijzende blik, de harten van mensen veroveren? Rutte, Roemer, Pechtold, Klaver, Samsom, Wilders - alle concurrenten gaan graag langs de deuren, schudden handen, poseren voor selfies, aaien kinderen en honden. De politiek smeekt in deze tijd van social media om nabijheid. Niet bepaald Buma's ding, wordt allerwegen erkend. 'Hij is geen natuurlijke hartenbreker', zegt Karsten Klein, wethouder in Den Haag. 'Dat doet me aan Balkenende denken. Daarmee kwam het ook helemaal goed.'

Ook Wiegel vindt het niks om bezorgd over te zijn: 'Ach kom, de oude Drees had het charisma van een natte krant. En die staat hoog op de lijst van betrouwbaarste politici.'

Onder Buma lijkt het CDA naar rechts opgeschoven. Denk aan het afwijzen van een nieuwe lening aan Griekenland, aan de sociale dienstplicht, aan de oproep mee te doen aan de bombardementen op Syrië, de wens het internationale vluchtelingenverdrag open te breken, de ontheemdenstatus voor vluchtelingen, denk ook aan zijn begrip voor de Hongaarse premier Orban. Het CDA profileert zich als vluchtheuvel voor PVV- en VVD-aanhangers die zoeken naar een gematigder toon. Maar herkent de met barmhartigheid en verdraagzaamheid opgevoede CDA'er zich in Buma's geharnaste standpunten?

Wethouders en raadsleden uit Zaanstad schreven vorige week nog een kritisch opiniestuk. Strekking: landelijk zit het CDA er te zuinig in. 'Verplichte terugkeer is geen voor de hand liggende keuze.'

'Bij het CDA is het electoraat altijd rechtser dan het kader', relativeert De Jonge. 'Dus moet je je niet te snel zorgen over maken. Buma is een man van het midden.' Atsma: 'Het CDA heeft altijd flanken gehad die botsen over inkomens en vluchtelingen. Hij verwoordt beide geluiden.'

Klein is voorzichtiger: 'Op het punt van kwesties als homo-emancipatie mag het progressiever. Maar conservatief op sociaal economisch gebied, dat past; law and order moet echt een CDA-agendapunt zijn.'

De Buma-humor

De humor van Sybrand Buma is een bron van verwarring aan het Binnenhof. Britse humor van het onderkoelde soort, oordelen kenners: vooral niet laten merken dat wat je zegt als grap bedoeld is. Een stiff upperlip dus, in zijn geval zelfs bended - de mondhoeken van Buma buigen neerwaarts af. Hij studeerde een tijdje in Cambridge, dat kan er mee te maken hebben.

Met als gevolg dat lang niet alle grappen aankomen. Als er tijdens de Algemene Beschouwingen geapplaudisseerd wordt tegen Wilders, en Buma daarna aan de beurt is voor zijn bijdrage, begint hij met: 'Ja hoor, u mag klappen.' De Kamer reageert verbijstert.

Zo zet hij vaker collega's en media op het verkeerde been. Kwestie van snelheid ook. Een tv-verslaggeefster interviewt hem nadat hij zich kandidaat heeft gesteld om partijleider te worden. Ze constateert: 'U hebt al goed geleerd met uw handen te praten.' Waarna Buma zijn antwoorden met overdreven gebaren begeleidt.

'Een buitengewoon geestige man, maar je moet goed luisteren', is het advies van VVD-coryfee Hans Wiegel. 'Het is gelaagde humor; wordt het niet verstaan, dan ligt dat vaak aan de ontvanger.'

'Z'n uitstraling is misschien wat saai, dan reken je niet op grappen', denkt oud-Kamerlid Jan de Vries.

'Je moet het even doorhebben', vindt Annie Schreijer-Pierik. Anderen prijzen hem om zijn zelfspot. 'Zeer zeldzaam in Den Haag', zegt De Jonge.

De Buma-boys

Na het verdwijnen van de generatie Balkenende is geen nieuwe lichting CDA-prominenten opgestaan. Buma is niet zo'n man van de coterietjes; het ostentatief vermijden van 'achterkamertjesgedoe' is voor het CDA een breuk met het eigen verleden.

Zowat maandelijks nodigt hij groepjes wethouders en raadsleden uit voor een borrel in zijn grote werkkamer. Een vast circuit is dat niet, al heeft Buma speciale belangstelling voor de grote steden en zoekt hij actief contact met jong en getalenteerd CDA-kader. De Jonge en Klein, wethouders in Rotterdam en Den Haag, behoren tot de geregelde gasten. Het CDA had, lokaal en landelijk, nooit zo'n jonge lichting bestuurders. Al wordt de spoeling dunner.

Zijn Kamerfractie geeft hij veel ruimte. Die neemt hij zelf ook: Buma schrijft zijn eigen teksten en toespraken, een gewoonte die hij overhield aan een lange loopbaan als parlementariër. Sparren doet hij met zijn twee Barten. Bart van den Brink wijkt als fractiestrateeg en hoofd voorlichting zo min mogelijk van zijn zijde en doet samen met persoonlijk medewerker Bart Elsman de inhoudelijke toetsing.

Buma komt uit een CHU-nest, is zelfs de eerste van die bloedgroep die het tot CDA-leider schopte. Hij zoekt nog wel eens de nestwarmte op door een lezing te geven bij de Beernink Stichting, een van de laatste plekken waar het CHU-zijn wordt gekoesterd. De band met het hervormde smaldeel houdt daarmee wel op.

De Friese wortels worden gekoesterd. Sinds anderhalf jaar is Buma lid van de Heeren 17, een door Wiegel opgericht 'geheim genootschap' dat drie keer per jaar bijeenkomt in Louswolt in Beetsterzwaag en al tafelend geregeld het Friese volkslied aanheft. 'Een aanwinst', noemt Wiegel hem. 'Hij heeft prachtige verhalen.'

CV

1965 In Workum geboren als Sybrand van Haersma Buma
1983 Studie Nederlands recht, Groningen
1986 Volbrengt Elfstedentocht
1989 Studie internationaal recht, Cambridge
1990 Stafjurist Raad van State
1992 Ambtenaar ministerie van Binnenlandse Zaken
1994 Juridisch medewerker CDA-fractie
2002 Lid gemeenteraad Leidschendam-Voorburg
2002 Lid Tweede Kamer2010Voorzitter CDA-fractie
2012 Politiek leider CDA
Buma woont in Voorburg, is getrouwd en vader van twee kinderen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden