De buizerd is lomp en lui, maar efficiënt

Als het lui kan, doet de buizerd het lui. En daarom is hij zo'n succesvolle roofvogel, zegt Valentijn van Bergen, die een vertrouwd gezicht is geworden voor de buizerds in Zuidoost-Friesland.

`Dat karakteristieke geluid, het miauwen, dat zo bij het Hollandse voorjaar hoort' Beeld Anne Geene

'Hij is het boegbeeld van de Nederlandse roofvogels. Zie je een grote vogel op een paaltje, in het open land of langs de snelweg, dan is het negen van de tien keer een buizerd. Soms zijn ze wit, soms zijn ze donker, maar het zijn allemaal buizerds. Een van de kenmerken van buizerds is het verschil in kleurstellingen.

'Je herkent hem ook aan zijn houding. Hij ziet er wat lomper uit dan bijvoorbeeld de havik, die is ieler, en zit meestal verscholen in de bossen. Ook in de vlucht ziet de buizerd er wat steviger uit. De buizerd is een echte zwever. Ze gaan het liefst op de wieken op een mooie dag met een beetje thermiek, dan zweeft hij op de opstijgende warme lucht. Actief vliegen doen ze vooral in de baltsperiode, dat herken je aan de diepe vleugelslagen. En dan dat karakteristieke geluid, het miauwen, dat zo bij het Hollandse voorjaar hoort.

'Hij heeft het imago van een lompe, luie roofvogel. En dat is hij in principe ook. Als het lui kan, doet een buizerd het lui. Dat wil vooral zeggen dat hij een flexibele vogel is, en een opportunist. Ze zijn gek op aas. En dode beesten vinden ze langs de snelweg volop. Daar, in de bermen, vinden ze ook hun belangrijkste stapelvoedsel: kleine knaagdieren, en vooral: de veldmuis. In de winterperiode zien we buizerds ook vaak gewoon op de grond zitten, dan eten ze regenwormen.

De buizerd (Buteo buteo)

Familie
Havikachtigen

Verspreiding
In heel Europa

Leefgebied
Akkers, bos, cultuurlandschap

Voedsel
Voornamelijk muizen en andere kleine zoogdieren, maar ook aas, vogels, amfibieën en reptielen en ongewervelden, zoals regenwormen

Broedperiode
april-september

Aantal legsels
1 (bij mislukking kan er een nalegsel volgen)

Aantal eieren
per legsel 1-5

Stabiele stand

'De buizerd is zo'n succesvolle vogel omdat hij heel efficiënt met zijn energie omgaat. Hij hoeft niet per se te vliegen om zijn kostje bij elkaar te scharrelen. Hij kan het wel, en in slechte voedseljaren vangt hij ook vogels, maar doorgaans kan hij zich gewoon vanaf zijn zitpost laten vallen om voedsel te verzamelen.

'Hij komt nu weer algemeen voor. In de jaren zestig was de buizerd bijna uitgestorven. Vanwege het gebruik van schadelijke pesticiden in de landbouw. Dat is sinds de jaren zeventig teruggedrongen en uiteindelijk verboden. De buizerd heeft zich sindsdien perfect hersteld. Er is nu een stabiele stand, met zo'n tienduizend broedparen.

'Ik volg hier, in Zuidoost-Friesland, al zo'n vijftien jaar, vanaf mijn 12de, samen met andere vrijwilligers, een groep buizerds. Ongeveer vijftig paar. Puur uit interesse voor vogels. We monitoren, we ringen de jonge vogels, we meten eieren, we kijken naar de prooien, naar het gedrag, naar de verspreiding van de jongen, naar de overleving. Vanaf dit jaar gaan we een aantal nesten intensief volgen met wildcamera's, om nog meer te leren over de broedbiologie.

'Je leert die vogels in de loop der jaren kennen. Bijvoorbeeld een vrouwtje dat ik, vijftien jaar geleden, nog als nestjong in de handen heb gehad. We weten inmiddels dat ze een volbloedzusje heeft, dat ook heel succesvol is en in ditzelfde gebied broedt. En ze heeft een zoon, uit 2007, die ook binnen enkele kilometers van het nest succesvol is. Door het verzamelen van al die data weten we dat jonge vogels gemiddeld binnen 7,5 kilometer van hun geboorteplaats een territorium stichten. Heel dichtbij dus. Die nestjongen vliegen uit, gaan rondzwerven, en komen vervolgens weer terug. Dit gebied is vol, maar toch blijven ze het proberen. Blijkbaar voelt dit als thuis. Eén vrouwtje heeft hier twee jaar terug zelfs jongen grootgebracht op het nest waar ze zelf geboren is. We vermoeden dat ze haar eigen moeder heeft afgemaakt voor dat territorium.

Monogaam

'De territoria van buizerds zijn vrij klein voor een zo grote roofvogel, 1 tot 1,5 vierkante kilometer. De Nederlandse buizerds blijven ook gedurende de winter hier, in hun territorium.

'Als er hier een territorium vrijkomt, wordt dat direct bezet door een nieuw stel. Buizerds zijn in principe na een jaar geslachtsrijp, maar ze komen hier vaak pas in de derde, vierde of vijfde zomer tot broeden. Het is dringen voor een plek. In ons onderzoeksgebied komt roofvogelvervolging relatief weinig voor, maar je zou er ook vooral mee bereiken dat nieuwe, jonge stellen kunnen gaan broeden.

Beeld ANP

'Buizerds staan erom bekend dat ze een opgaande thermiekbel perfect weten te vinden. Echt een bijzonder fenomeen in het voorjaar: tientallen buizerds die zweven in één thermiekbel. Ze tolereren elkaar, ze vallen elkaar niet echt aan, er wordt wel veel geroepen. Dat kunnen wel twintig individuen zijn, die allemaal een territorium bezetten. Het lijkt haast een vergadering, alsof ze de kadasterkaart aan het bespreken zijn. Op een gegeven moment zie je ze weer afglijden. En omdat wij die vogels herkennen, weten wij: die zit daar, en die daar, en ja, ze glijden allemaal af in de goede richting.

'Buizerds kunnen oud worden, wel 25 jaar. Een span kan gedurende hun hele gezamenlijke leven hetzelfde territorium bezetten. Ze zijn over het algemeen monogaam. Ook als het vrouwtje een redelijk slecht mannetje heeft, of andersom, blijven ze vaak nog heel lang bij elkaar.

'De vogels herkennen mij ook. Ik klim bij hun nest, ik kom hun jongen ringen. Als ik in de buurt ben, volgen ze mij, en beginnen ze te roepen. Want ze hebben een hekel aan mij. Je ziet dan wel een behoorlijk verschil in karakter, dat varieert van agressief tot gelaten. Eén vogel in ons gebied staat bekend om haar agressie. Dit vrouwtje valt in het voorjaar voorbijgangers aan, vooral kale, hardlopende mannen. Maar ook mensen op fietsen. Het is een soort overdreven bescherming van het territorium. Ze zet dan echt even haar klauwen in zo'n kaal hoofd.

'Ik kijk anders naar de buizerds dan zij naar mij. Als ik langs het territorium kom van de vogels die ik heb geringd, denk ik altijd: ah, ze zijn er nog. Dat voelt als een weerzien met bekenden.'

Valentijn van Bergen (26) studeert Wild Life Management aan de Hogeschool Van Hall Larenstein in Leeuwarden.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.