Reportage

De 'bruidegom' weg? Niet als het aan de Tilburgers ligt

Dat het echt mooi is, vinden niet veel Tilburgers van hun stadskantoor. Maar het voor 75 miljoen verbouwen, dat hoeft van hen helemaal niet. 'Dit is een nutteloos, dwaas prestige-object.'

Het zwarte stadskantoor en het witte paleis-raadhuis - 'bruidegom en bruid' - in het centrum van Tilburg.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Het is een bont gezelschap van Tilburgers dat te hoop loopt tegen de voorgenomen verbouwing van het stadskantoor.

'Wat vinde gij d'r nou van, Hans?', vraagt buurtbewoonster Pam de Groot aan gemeenteraadslid Hans Smolders. Die slaat vanaf zijn zwarte omafiets een demonstratie gade van onder meer de heemkundekring en de stichting Stadsbomen tegen de renovatie en uitbreiding van het Tilburgse stadskantoor.

'Ik word er ziek van', zegt ze zonder zijn antwoord af te wachten. 'De bankskes en bomen verdwijnen. Het laatste stukske groen gaan ze ook nog slopen. Hier komt iedereen uit de buurt een praatje maken, die sfeer is straks helemaal weg. De echte Tilburger schijt op dit plan.'

7.000 m2 winkels erbij

Het stadskantoor stamt uit 1971 en is ontworpen door Herman Kraaijvanger, de architect van ook het oude Volkskrantgebouw aan de Wibautstraat in Amsterdam. Het gemeentebestuur wil het nu grondig verbouwen om het aan de eisen van deze tijd te laten voldoen en tevens uitbreiden met 7.000 m2 winkels 'ter versterking van de winkelstructuur in de binnenstad'. Vandaag moet de gemeenteraad een besluit nemen over de verbouwing.

In de volksmond wordt het gebouw al decennialang 'de Zwarte Doos' genoemd, maar die spotnaam miskent volgens beeldend kunstenaar Joeseph van Asten de architectonische waarde. 'Kijk eens naar die platen van gepolijst zwart graniet, die strakke contouren, al dat glas op de begane grond waardoor het gebouw wordt opgetild en zo rank oogt - dat gaat allemaal verloren als het tot het casco wordt gestript en er winkels tegenaan worden gezet', zegt hij namens de Projectgroep Naoorlogs Erfgoed Tilburg (PNET).

Architectuur uit de jaren vijftig en zestig geniet al steeds meer belangstelling en bescherming. Nu is het de beurt aan de jaren zeventig, vindt hij. 'We moeten de goede voorbeelden uit dit decennium veilig stellen en daartoe behoort ook het Tilburgse stadskantoor van Kraaijvanger.'

De toren van van het Tilburgse stadskantoor. 'Je moet er wat langer tegenaan kijken, dan wordt het mooi.'Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

Grote uitbreiding

De PNET wordt gesteund door de heemkundekring, het Cuypersgenootschap, erfgoedvereniging Heemschut en het 'Architecten Inspiratiemanifest'. Onlangs hielden ze een demonstratie voor het bedreigde stadskantoor, waarbij ze met linten, hekken en verf aangaven hoe volumineus de uitbreiding wordt.

Het protest is koren op de molen van Smolders, al jaren luis in de pels van het Tilburgs gemeentebestuur. 'Dit is een nutteloos, dwaas prestige-object', zegt hij. 'Zo'n bouwvolume, met zoveel winkels die nu al leeg staan, is slechts in het voordeel van de projectontwikkelaar, niet van de stad.'

De architectonische waarde van het jaren-zeventiggebouw zal hem worst wezen. 'Het gaat er niet om of het een mooi of lelijk gebouw is. Het is een bekend gebouw, waarin iedere Tilburger zijn kind heeft aangegeven. Je verminkt je eigen identiteit.'

Buurtbewoonster De Groot knikt instemmend: 'Dat gebouw vind ik niks aan - dat is gewoon rechttoe rechtaan. Maar het staat er nu eenmaal.'

'Tijden en inzichten veranderen'

Het is een moeilijk verhaal om in Tilburg erkenning te krijgen voor de 'bijzondere en fraaie architectuur' van de Zwarte Doos, meent kunstenaar Van Asten. Toen het begin jaren zeventig werd gebouwd, was Ad van Eijck van de heemkundekring er ook niet erg verguld mee. 'Maar tijden en inzichten veranderen', zegt hij. 'Je moet er wat langer tegenaan kijken, dan wordt het mooi. De fontein ervoor van Joop Beljon uit 1972 vond ik aanvankelijk ook een onding. Nu vind ik het een prachtig verbindend element.'

Van Asten roemt 'het ensemble': het zwarte stadskantoor, het witte paleis-raadhuis (dat in opdracht van koning Willem II in 1849 is gebouwd) en de fontein. Het evenwicht tussen de elementen dreigt verloren te gaan met de verbouwing en uitbouw van het stadskantoor. 'Het volume wordt zo groot, en de straat ernaast zo smal dat het gebouw niet meer te behappen is.' Van Asten strijdt ook tegen de verplaatsing van de raadszaal, waardoor het 'prachtige jaren-zeventiginterieur dreigt te verdwijnen'.

De actievoerders willen een aangepast plan: minder volumineus, veel minder winkels, behoud van de raadszaal op de huidige plek. Daardoor hoeven ook minder bomen het veld te ruimen. Bram van Beurden van de Stichting Stadsbomen wijst naar een majestueuze boom: 'Die plataan is 170 jaar oud, geplant in opdracht van koning Willem II. Die overleeft het echt niet als er pal tegenaan wordt gebouwd.'

Te commercieel

Ze vinden dat het stadsbestuur zich te veel laat leiden door commerciële belangen. 'Alles is gericht op de komst van de kledingzaak Primark. Daarvoor wordt het erfgoed zomaar opzij geschoven', aldus Van Eijck.

Aanvankelijk liet de gemeente na cultuurhistorisch onderzoek te doen naar de waarde van het gebouw. Onder druk van de gemeenteraad gebeurde dat alsnog, met een uitkomst die kunstenaar Van Asten niet verraste: 'Het gebouw wordt geroemd om zijn iconische waarde.'

De gemeenteraad moet knopen doorhakken over de omstreden verbouwing van het stadskantoor (kosten bijna 75 miljoen euro), inclusief de komst van winkels daarin. Diverse prominente Tilburgers hebben de gemeenteraad opgeroepen 'het stadhuis te behouden', onder wie cabaretier Marc-Marie Huijbregts, beeldend kunstenaar John Körmeling en criminoloog Cyrille Fijnaut.

Het gemeentebestuur zegt in een reactie dat de plannen in de loop van de tijd al behoorlijk zijn aangepast. 'De uitstraling van de toren blijft zwart', aldus een woordvoerder. 'De tegenstelling tussen de bruidegom in het zwart en de bruid in het wit - het paleis - blijft bestaan.'

Wethouder Erik de Ridder (CDA) ontkent tevens dat het plan door het volume en de bomenkap leidt tot 'verstening' in de binnenstad. Volgens hem komen er uiteindelijk juist 'meer vierkante meters aan groen'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden