Interview Oud-arts-in-opleiding Adam Kay

De Britse zorg, parel van de verzorgingsstaat, dreigt een holle kies te worden

De National Health Service (NHS) bestaat vandaag zeventig jaar. Het jubileum van wat veel Britten zien als de parel van hun verzorgingsstaat, gaat niet onopgemerkt voorbij. Koren van verpleegkundigen zingen donderdag de lof over de gratis gezondheidszorg. Tentoonstellingen vertellen de geschiedenis en kranten staan vol met suggesties over hoe de zorg, die in een permanente staat van crisis lijkt te verkeren, beter kan.

Andy Burnham (midden), burgemeester van Manchester, spreekt het personeel van het Trafford General Hospital toe. Beeld AFP

Theresa May heeft onlangs toegezegd 384 miljoen pond (435 miljoen euro) extra uit te geven aan gezondheidszorg. Een verjaardagscadeau dat was ingegeven door de Brexiteers in haar kabinet. Het zijn dezelfde politici die tijdens de referendumcampagne de omstreden belofte hadden gedaan om 350 miljoen pond per week extra te geven – geld dat anders naar Brussel zou gaan. 

De NHS in cijfers vergeleken met Nederlandse zorg

De netto-uitgaven van de NHS bedragen dit jaar omgerekend 140 miljard euro.

Het zorgbudget is 9,75 procent van het bbp (Nederland: 10,5 procent)

Het Verenigd Koninkrijk telt 1.600 ziekenhuizen, met 2,6 bedden per duizend inwoners (Nederland: 4,7)

Er werken onder meer 106.430 artsen, 285.983 verpleegkundigen, 132.673 onderzoekers en 9.974 managers. Het totale personeelsbestand, 1.187.125 werknemers, telt 61.934 buitenlandse werknemers uit de EU.

NHS-patiënten geven een 7 (uit 10) voor patiënttevredenheid, tegen een 8,2 in Nederland.

Ineen zorgonderzoek van de denktank Gemenebestfonds in elf  westerse landen eindigde het Verenigd Koninkrijk op de eerste plaats (Nederland werd derde). Maar in de categorie behandelsucces stond het op de tiende plaats (Nederland op de zesde).

Hoezeer het lot van de NHS de Britten bezighoudt, blijkt ook uit het verkoopsucces van This is going to hurt, de dagboeken die de komiek Adam Kay (38) schreef over zijn ervaringen als arts-in-opleiding. In het Nederlands vertaald als Dit doet even pijn (vier sterren in de Volkskrant).

Adam Kay Beeld ©Antonio Olmos

Voor een Nederlander is het vieren van een zorgstelsel curieus. Wat maakt de NHS zo speciaal?

‘Mensen houden van de NHS omdat het is gebaseerd op nobele principes: iedereen krijgt dezelfde zorg, of je in een paleis woont of  in de daklozenopvang. Dat is een belangrijk principe in een maatschappij vol ongelijkheid. Ik hoorde een verhaal over een Amerikaanse die gewond was geraakt bij een aanrijding met een trein. Ze smeekte mensen geen ambulance te bellen, omdat ze dan failliet zou gaan.’

Toch heeft 12 procent van de Britten een particuliere verzekering.

‘Die worden vaak geholpen door NHS-artsen die in klinieken bijverdienen. De gebouwen zijn mooier, het tapijt dikker, het eten beter, je ontloopt wachtlijsten en je wordt met Sir of Madam aangesproken. Maar de zorg is hetzelfde. Bij noodgevallen bellen ze een ambulance die je naar een staatsziekenhuis brengt, want ze hebben amper eerste-hulpcapaciteit.’

Opgericht in 1948

De oprichting van de NHS door de socialistische regering van Clement Attlee ging gepaard met weerstand van de specialisten en van de artsenvakbond. Zij zagen in de gratis staatszorg een bedreiging voor hun privépraktijken. Er bestond een vrees dat minder bedeelden artsenpraktijken en ziekenhuizen zouden bestormen voor teeth and specs, ofwel kunstgebitten en (ziekenfonds)brilletjes. Jongere artsen, die hadden gezien dat armen aangewezen waren op gratis zorg in opleidingsziekenhuizen, waren massaal voor. Het is allemaal beschreven in An eventful life, een boek van Peter Pritchard, een van de eerste NHS-artsen. Kort na het verschijnen van zijn memoires overleed hij, op 100-jarige leeftijd.

U heeft zes jaar in de NHS gewerkt, op de eerste hulp en op verloskunde. Een zwaar bestaan, zo blijkt uit uw dagboeken.

‘Werkweken varieerden van 90 tot 100 uur. Drie uur overwerken was de norm en de parkeermeter verdiende meer. Er was een kerstochtend waarop ik in de auto wakker werd, op het parkeerterrein van het ziekenhuis. Mijn vriend dacht dat ik vreemd was gegaan. Had ik daar maar tijd voor! De trots maakte alles goed: het bloed op mijn kleren, de nachtelijke magnetronmaaltijden. De trots om deel uit te maken van de grootste prestatie die we als land hebben bereikt. De dagboeken, dat was achteraf gezien een vorm van therapie.’

U toont vooral de menselijke kanten.

‘Je kunt de mens niet verbergen achter een stethoscoop. Ik herinner me een nacht waarin ik urenlang heb geluisterd naar een moeder die te horen had gekregen dat ze niet lang te leven had. Dat was onvergetelijk.

‘Ik herinner me ook een Poolse dame die het laatste hoofdstuk van haar leven in het ziekenhuis doorbracht. Ik keek er altijd naar uit haar te zien. Toen ze stierf vroeg ik een meerdere of ik op tijd mocht vertrekken om haar begrafenis bij te wonen. Mijn pak lag al klaar. Het mocht niet, maar ik ging toch.

‘Er heerst een machocultuur in de zorg. Nadat een overspannen collega een zelfmoordpoging had gedaan, werd dat totaal genegeerd. Dat gebeurt in geen enkele andere organisatie. De hele dag behandel je zieken, maar zelf ziek zijn mocht niet. Wat me op de been hield waren de kaarten die ik van patiënten heb gekregen. Die hebben elke verhuizing overleefd.’

Na een traumatische bevalling hield u het voor gezien.

Het mooie van de kraamafdeling is dat je doorgaans met twee keer zoveel patiënten eindigt. Maar op die middag overleden zowel moeder als baby. Het was niet mijn fout, maar ik wilde dat nooit meemaken. Ik was hier niet op voorbereid als arts. Op de kraamafdeling beklim je de hoogste pieken en val je in de diepste dalen. Was ik op dermatologie gaan werken, dan zou ik nu nog arts zijn geweest en hadden we hier niet gezeten.’

U publiceerde uw dagboeken zeven jaar na vertrek. Waarom?

‘De werkomstandigheden zijn verslechterd. De druk toegenomen en betaling achtergebleven. Indertijd verliet niemand de professie. Nu zie ik mensen vertrekken naar Canada en Australië,  die in de City gaan werken of zelfs als brandweerman. Toen jonge dokters gingen staken, werden ze door de minister als geldbelust neergezet. Dat maakte me ziedend en ik wilde laten zien hoe het is om er te werken. Niemand zit daar voor het geld, niemand, Maar geld is nodig om de NHS op de been te houden. Dat is belangrijker dan miljarden verslindende kernwapens en overbodige hogesnelheidslijnen.’

U heeft minister Jeremy Hunt ontmoet. Hoe ging dat?

‘Tijdens de boekpromotie lieten veel mensen me twee exemplaren tekenen, een voor zichzelf en een om naar Hunt te sturen. Op een dag belde hij de uitgever op om me uit te nodigen. En daar zat ik, vol vragen die hij behendig wist te ontwijken. Toen ik na een kwartier iets kritisch vroeg over privatiseringen, reageerde hij ziedend. ‘Dit is een ondervraging. Ik had gerekend op een prettig gesprek.’ Hierop zei ik: ‘Sorry dat ik op papier aardiger ben dan in het echt.’ Zegt-ie: ‘Nee, u bent geheel consistent. We gaan elkaar geen kerstkaarten sturen, denk ik.’’

Lees meer over de Britse gezondheidszorg

Volkskrantcorrespondent Patrick van IJzendoorn liet zich opereren in een zeer bijzonder Londens ziekenhuis. Lees hoe het voelt om patiënt in een Brits ziekenhuis te zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.