bellen metonze man in Londen

‘De Brexit voelde als een beschaafde burgeroorlog’

Hij zag het scheidingsdrama zich van dag tot dag voltrekken en vrijdagavond is de Brexit dan eindelijk een feit. We bellen met onze correspondent Patrick van IJzendoorn in Londen. Wat waren de meest vreselijke momenten en hoe voelt de vreemde kalmte van nu?

De Britse premier Boris Johnson met de voormalig president van de Europese Commissie Jean-Claude Juncker. Beeld EPA

Hoe kijk je terug op deze jaren van strijd, ophef, drama en vooral de oorlog in het parlement?

‘Het voelde als een beschaafde burgeroorlog. Je zag hoe kwetsbaar het Britse politieke systeem was. Maar ook: dat het uiteindelijk toch weer goed kwam. Dat is typisch Engels. Echt Engels was ook de discussie: heel theatraal, fel en met veel verwijzingen naar de geschiedenis. Er is hier veel historisch besef. Het was ook een strijd zonder spelregels: ‘komt tijd, komt raad’ was de houding.

‘Deze jaren maakten ook duidelijk hoe de Engelsen en de Europeanen van elkaar verschillen. In Europa was het idee: gaan ze het écht doen? Komt er geen tweede referendum? Dat gevoel was hier veel minder. Er is hier een diep respect voor de uitgebrachte stem van de kiezers. De Britten gingen ervan uit dat de uitslag van het referendum zou worden gerespecteerd. Dat is anders in Europa. Daar zijn uitkomsten van referenda de afgelopen jaren door de politiek weggemasseerd, of er kwam gewoon een tweede referendum.

‘Als journalist wat het een Gouden Eeuw om mee te maken. Het was roerig, je leefde van dag tot dag en het was een belangrijke tijd in de geschiedenis. Maar ik verheug mij er nu op om over andere dingen te gaan schrijven. Ik kreeg steeds meer een gevoel dat het allemaal een herhaling van zetten werd.’

Wat heeft de Brexitsaga je geleerd over de Britten?

‘Dat ze een sterke vastberadenheid hebben. In vier jaar zijn de percentages van voor- en tegenstanders niet echt veranderd. Er was geen spijt over de uitslag van het referendum. Verder bleek dat de Britten niet goed op de hoogte zijn van de situatie in Europa. Ze vroegen zich bijvoorbeeld af wanneer Nederland en andere landen zouden volgen. Er is hier een niet helemaal reëel beeld van wat er gebeurt op het vasteland. Omgekeerd is dat ook zo.

‘Bovendien bleek opnieuw weer dat de Britten heel geestig zijn. Ze hebben veel humor, dat zagen we onder andere tijdens de debatten in het parlement. Er is ook veel respect voor die debatten. Je zag geen straatgevechten of massaal ongenoegen op straat. De discussie was in het parlement. Dat is een groot verschil met landen als Frankrijk, waar het er op straat vaak fel aan toe kan gaan. Tenslotte was er geen uitbundigheid over wat er allemaal gebeurde. De reactie van de Britten was redelijk onderkoeld. De enigen die af en toe hun hoofd verloren, waren de politici.’

Wat waren in al die jaren voor jou de spannendste en meest vreselijke momenten?

‘De spannendste waren onder andere de scènes rondom de ontbinding van het parlement in oktober. Dat de rechter dat besluit van Boris Johnson uiteindelijk ongeldig verklaarde. Tragisch maar spannend tegelijk was het afscheid van premier Theresa May. Je zag haar emoties. Ze trad aan als een sterke vrouw, maar ze werd een emotioneel wrak. Die teloorgang was opvallend.

‘Vreselijk vond ik dat politici buiten het parlement onheus werden bejegend. Eenmaal buiten moesten ze op spitsroeden lopen. Op sociale media werden ze bedreigd. Vreselijk vond ik ook dat sommige kranten flink tekeer gingen. Mensen werden voor ‘verrader’ uitgemaakt. Het werd soms wat grof. Dat is de donkere kant geweest van dit hele theater.’

Ben je niet verbaasd over de kalmte die er nu heerst? Is dat niet vreemd na al die hectiek?

‘Dat komt door de verkiezingsuitslag van december. Die verkiezingen waren de laatste hoop van de tegenstanders van de Brexit. Het was eigenlijk een tweede referendum. Nu heeft iedereen zich erbij neergelegd. De Britten laten nu een serene kant zien. Het toont hun respect voor de democratie. Laten we het maar ondergaan, zeggen ze. Het verzet is helemaal verdwenen. Alle tegenstanders van Boris zijn van het politieke toneel verdwenen. Johnson heeft nu de almacht en iedereen is met stomheid geslagen. Na drie jaar is de vrede uitgebroken. De grote vraag is natuurlijk wat hij gaat doen met deze luxepositie.’

Hoe gaat deze dag verlopen?

‘Rustig. Er is stille rouw en er zal een rustig feest zijn. Een van de architecten van de Brexit, Steve Baker, twitterde dat hij champagne ging drinken. Maar dat hij het tegelijk ook discreet zou vieren, uit respect voor het verdriet dat anderen nu voelen. Er zal vandaag ook geen grootse viering zijn op straat, geen uitbundigheid. Een parlementslid stelde voor van deze dag een nationale feestdag te maken. Maar dat voorstel zal het niet halen. Wat meespeelt is natuurlijk dat er nog veel moet gebeuren voor de Britten echt weg zijn uit de EU. Het begint nu allemaal pas.’

Wat gaat er vanaf zaterdag voor Europa veranderen?

Als de zon zaterdag opgaat zijn de Europese Unie en het Verenigd Koninkrijk nog steeds buren. Brexit betekent nu eenmaal niet dat het Britse eiland een eind verder de Atlantische Oceaan in wordt gesleept. Wat verandert er wel tussen Brussel en Londen als het Verenigd Koninkrijk vrijdag om middernacht (23.00 uur Britse tijd) na 47 jaar vertrekt uit de EU?

De Britten hebben hun Empire terug, zo voelen ze dat

Het was nooit de vraag of de Britten de Europese Unie zouden verlaten, maar wanneer. Vannacht, dus. De drang naar totale onafhankelijkheid zit zo verankerd in de Britse ziel, dat die boven meer macht in Europa en grotere welvaart gaat, stelt correspondent Patrick van IJzendoorn.

Met lichtshows, feesten en gekibbel nemen de Britten vrijdag dan echt afscheid van de EU

Morgenavond verlaat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie. Een historisch moment. Maar toch is het geen nationale feestdag. Daarvoor zit er te veel zeer bij te veel Britten. Wat staat er wel op het programma?

Britse brieven bij de scheiding: ‘We’ll meet again’

Opeens is het dan echt zover: na het schier eindeloos gebakkelei verlaten de Britten de Europese Unie vandaag, klokslag middernacht. De afgelopen weken schreven anglofielen afscheidsbrieven voor de sectie opinie. Nu, tegen het uur U, sturen Britten ons hun afscheidswoorden. (Samenstelling en vertaling: Patrick van Ijzendoorn).

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden