De Braziliaanse doelpuntenmachine

Zondag is in Rio de Janeiro de beroemde Braziliaanse voetballer Vava begraven. De ex-midvoor (67) stierf aan een hartinfarct. Vava scoorde als enige voetballer in de geschiedenis in twee achtereenvolgende WK-finales, die van 1958 en '62....

John Volkers

NA HET bejubelde WK van 1958, het eerste uit een onovertroffen reeks van vier, werden de Braziliaanse voetbalhelden ontvangen met een hitsong van eigen bodem: Didi-Vava-Pele-Zagallo.

De namen pasten naadloos in het lofdicht op de besten uit het beste elftal aller tijden, dat van Zweden '58, waarin Garrincha, de vijfde ster, gek genoeg ontbrak. De titel zou zeker te lang zijn geworden. Garrincha was de eerste van het grote kwintet die stierf, in 1983. Vorig jaar overleed Didi en zaterdag volgde Vava.

Zijn echte naam was Edvaldo Izidio Neto, geboren te Recife. De naam klonk als een latijnse dans, maar hij speelde als midvoor naast Pele het meest realistische voetbal van het Braziliaanse stel. Hij werd een opportunist genoemd.

'Wij hebben Vava wel vergeleken met de latere Bomber van Duitsland, Gerd Müller', weet Jacob Kurc, de Braziliaanse spelersbegeleider van Ajax, en als jongetje in Rio een groot bewonderaar van Vava, van Vasco da Gama. 'Hij was een soort Müller, gedrongen, gespierd en heel sterk. Hij kon toeslaan met het hoofd.'

Vava was in zijn speelstijl 'on-Braziliaans'. Garrincha, het geadoreerde voorbeeld, was de speelsheid zelve. Die omspeelde het liefst de doelman nog drie keer - waar gebeurd, dat kostte hem zijn plaats in het basiselftal van 1958. Vava stond er om al de prachtige voorzetten af te ronden. Kurc: 'Wees eerlijk. Zonder afmaker hadden we ons al die schitterende ballen van de vleugels niet meer herinnerd.'

Vava was een ijzeren mannetje, bijnaam Borst van Staal, 1.74 bij 75 kilo, dat loerde op kansen. Toen de Tsjechoslowaakse doelman Schroiff, in de finale van het WK 1962, verblind door de zon de bal liet vallen, sloeg hij onmiddellijk toe, voor de beslissende 3-1. Het verwende volk noemde het een oprapertje - het wilde goals van Pele-gehalte. Vava noteerde het in zijn befaamde rijtje goals.

Hij was een legende omdat hij als enige speler in twee achtereenvolgende WK-finales het net vond. In 1958 scoorde hij in de 5-2 tegen Zweden tweemaal, net zo veel als de toen zeventienjarige Pele. Vier jaar later, de geblesseerde Pele was vervangen door Amarildo, maakte de midvoor tegen Tsjechoslowakije één goal.

Zijn WK-totaal bedroeg negen, over twee toernooien want in 1964 beëindigde hij na 22 interlands en 14 treffers reeds zijn loopbaan in het kanariegeel. Hij was lang uit het nationale elftal, de Selecao, gehouden. De officials van de bond CBF prefereerden in de aanloop van het WK van '58 blanke spelers. Didi werd als enige zwarte gepruimd.

Auteur August Willemsen in De Goddelijke Kanarie: 'En zo ook stond aanvankelijk de modale, blanke Joel rechtsbuiten, en niet de geniale Garrincha; de modale, blanke Dida linksbinnen, en niet de geniale Pele. Zelfs de blonde Mazzola werd verkozen boven de mulat Vava.'

Alles veranderde toen Vava, tegen de Sovjets, twee goals maakte, het elftal zijn vorm vond en kwaliteit voortaan boven huidskleur ging. Vava kreeg wereldfaam en verdween na het WK naar Spanje. Hij benoemde zichzelf daar, in een zeldzaam interview uit Sportief, als 'de doelpuntenmachine'. 'In één competitie heb ik 55 goals gescoord en dat is voor Brazilië een record.'

Hij deed die uitspraak in Madrid waar hij twee jaar voor Atletico speelde. Heel Spanje wilde de onbetaalbare Pele, maar de veelbiedende clubs kregen voor hun dollars slechts Didi, Vava of Evaristo. Vava hield het twee jaar vol en ging daarna naar Brazilië terug.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden