De Brabantsedag is in Heezen zo'n fenomeen dat carnaval erbij inschiet

De zomer is het seizoen waarin de boel de boel wordt gelaten. Nederland ontspant op festivals en evenementen. Wij marsjeren de komende weken, naar een gedicht van de Vlaming Paul van Ostaijen, door het land. Pikken een graantje mee en houden in elke provincie even halt. Vandaag aflevering 10: de cultuurhistorische parade van de Brabantsedag in Heezen.

Boukje van Ettro, van de stichting Brabantsedag, met kinderen in een hal waar een praalwagen wordt gebouwd. Beeld Marcel van den Bergh

Lotte (13) en Yara (10) zitten de omtrek van rozetten te tekenen op dunne triplexplaten. '16x groot, 32x klein', is hun opdracht voor vanmiddag. Later zal iemand anders van wagenbouwvereniging Haisjô de rozetten met een decoupeerzaag uitzagen. 'Zo hebben we wel tienduizend vormpjes en tierelantijntjes die straks als versierselen op de zigeunerwagens worden geplakt', zegt hoofdwagenbouwer Mark Damen (43).

De ruwbouw van de drie zigeunerwagens, die kunnen openklappen, is goeddeels klaar. 'Ik denk dat we het wel gaan halen', zegt Damen. 'Volgende week gaan we er elke dag met negentig tot honderd man tegenaan. Het is vooral logistiek een heel karwei: iedereen moet weten wat hij wanneer moet doen.'

Rollend theaterspektakel

Haisjô is een van de zestien wagenbouwverenigingen die op de laatste zondag van augustus meedoen aan de grote cultuurhistorische parade van de Brabantsedag in Heeze. 'Het is een uniek rollend theaterspektakel met zestien wagens en tweeduizend acteurs', zegt Boukje van Ettro, voorzitter van de stichting Brabantsedag. 'Een kwart van de Heezerse bevolking doet mee. Het leeft enorm in het dorp - inwoners zijn al maanden bezig met de voorbereidingen. De parade trekt jaarlijks 30- tot 35 duizend bezoekers.'

Elders in het Brabantse dorp staan meer enorme tenten opgesteld, waarin andere wagenbouwersgroepen volop aan het klussen zijn. Het thema van de zestigste editie van de Brabantsedag: 'Parade van Vermaeck'. Van Ettro: 'Ieder jaar kiezen we een thema om gebeurtenissen uit het verleden van het hertogdom Brabant op eigentijdse wijze tot leven te wekken.'

De Brabantsedag in Heeze is al decennia zo'n fenomeen dat de carnavalsoptocht in het dorp er een beetje bij inschiet. 'Er rijdt met carnaval wel een prinsenwagen met wat losse groepjes erachteraan, maar dan houdt het ook wel op', aldus Van Ettro. 'De bevolking, jong en oud, concentreert zich meer op de bouw van praalwagens voor de Brabantsedag.'

Dat begon in 1958 toen een aantal Heezenaren in plaats van de jaarlijks 'boerenmert' iets met de historie van Brabant wilde doen. De parade is niet alleen een stoet praalwagens. 'Het is een voorbijtrekkend totaaltheater met tweeduizend verklede en geschminkte acteurs ', zegt Van Ettro. 'De wagen vormt het decor, waarin elke groep in een paar minuten tijd een heel verhaal moet vertellen.'

Haisjô, ontstaan uit een vriendenclub van de middelbare school, doet al voor de 25ste keer mee. 'We hebben nu 145 leden, met een gemiddelde leeftijd van 20 jaar. We waren en zijn de jongsten - daarom vonden we het wel geinig om onze groep te vernoemen naar de oudste naam voor Heeze', aldus Damen.

De marsj van de hete zomer

Nederland leidt in de zomer een heel ander leven; werk en school maken plaats voor serieuze ontspanning. De Volkskrant onderzoekt in elke provincie hoe dat verloopt. We marsjeren, naar een gedicht van de Vlaming Paul van Ostaijen, de komende weken door het land en houden in elke provincie even halt.

Aflevering 1: De Vierdaagse hoort bij Gelderland, zoals de Elfstedentocht bij Friesland

Aflevering 2: Groningse kust is potloodstreep die herhaaldelijk is uitgewist door natuur

Aflevering 3: In Zeeland kan een ambtenaar zomaar een ringrijdende ridder worden

Aflevering 4: In Zuid-Holland wordt het dit weekend Caribisch warm

Aflevering 5: Flevoland is het product van vader cultuur en moeder natuur

Aflevering 6: Skûtsjesilen heeft de naam Friese folklore te zijn

Aflevering 7: Entertainment met vlees en vlammen

Twee kanten van de zigeuners

Ze willen tijdens de parade twee kanten van de zigeuners tonen: ze zijn verdrukt en verjaagd, ook in Brabant - velen werden tijdens de oorlog opgesloten in Kamp Vught - maar hebben hun ziel en liefde voor de muziek niet verloren. Tijdens de parade zullen eerst drie dichte zigeunerwagens zijn te zien waaruit weemoedige vioolmuziek klinkt. Vervolgens klappen de wagens open en wordt er gefeest en gedanst. 'Je moet geen woorden nodig hebben', zegt Damen. 'We hopen dat de opzwepende muziek aanstekelijk werkt op het publiek.'

Beeld .

Andere groepen lieten zich inspireren door het vlooiencircus, de eerste vlucht met een vliegmachine (in 1909 vlakbij Gilze-Rijen), het spookhuis, het Luilekkerland van de Brabantse schilder Pieter Brueghel de Oude of het spiegelpaleis. Het is ook een wedstrijd: wie gaat dit jaar met de eer strijken? 'Dat competitieve element is belangrijk', aldus Damen. 'Dat houdt de ambities hoog.'

Eigenlijk is de Brabantsedag, in 2013 uitgeroepen tot immaterieel cultureel erfgoed, een meerdaags cultuurfestival dat al komende zaterdag begint. Maar de afsluitende parade is het absolute hoogtepunt waar iedereen naartoe leeft.

Provinciegenoot: Björn van der Doelen (40) uit Eindhoven, singer-songwriter

'Ik voel me wel een echte Brabander', zegt voormalig profvoetballer en tegenwoordig singer-songwriter Björn van der Doelen, geboren in Goirle en opgegroeid in Rosmalen. Om meteen te nuanceren: 'Maar ja, wat is een Brabander? Een Oost-Brabander is weer anders dan een West-Brabander.'

Ooit was hij de lieveling van het PSV-publiek, vooral vanwege zijn enorme inzet en passie. Na zijn voetbalcarrière richtte hij zich helemaal op de muziek. Zijn eerste single, uitgekomen in 2006, heet Bendemal. Het is een ode aan zijn moeder, die tijdens een verjaardagsfeest van hot naar her liep om het iedereen naar de zin te maken.

'Ik vroeg ons mam: moet ik helpen? Bendemal, antwoordde ze. Oké, dacht ik, daar ga ik een liedje over schrijven.'

Hij zingt graag in Brabants dialect, al zijn ook daarin verschillende soorten. 'Het Bossch' is heel anders dan wat we in Eindhoven spreken. Wat ik zing is meer een Brabantse mengelmoes, minder plat dan in het echt.'

Wat onderscheidt de Brabander van andere Nederlanders? 'Dat zijn toch de standaarddingen: de levensgenieter, de gezelligheid, gastvrijheid', antwoordt hij. 'In cafés wordt makkelijk plaats gemaakt aan de stamtafel en tegen een buitenstaander gezegd: hé, kom er gezellig bijzitten.'

Er zijn 'boeren' in dorpen die stug en moeilijk zijn. Maar in het algemeen zijn Brabanders gemoedelijk. 'Ze identificeren zich ook graag als Brabanders, of ze nou uit Breda of Den Bosch komen', zegt Van der Doelen. 'Dat hebben Zuid- en Noord-Hollanders of Gelderlanders niet. Elders in Nederland word je ook vaak aangesproken op je herkomst. Ik was een keer in Amsterdam met iemand uit Tilburg en iemand uit Waalwijk. Hé, jullie zijn alle drie Brabanders, kregen we meteen te horen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden