De bouw kan aan de vraag niet voldoen - sommige bedrijven gaan zelfs aan hun succes ten onder

3-7-2012 Spaarnwoudenieuwbouwprojekt bouw; nieuwbouw; bouwvakker; werk; arbeid; arbeider; huis; woningbouw; woning; huis; huizen; steen; lijmen; foto Marcel van den Bergh Beeld Marcel van den Bergh

Toen cateringbedrijf Appèl een aantal aannemers drie jaar geleden liet concurreren om de opdracht om hun ‘belevingscentrum’ in Den Bosch te bouwen ging het niet alleen om een scherpe prijs. ‘We wilden ook graag werken met een lokale partij’, zegt Hans van Veen, algemeen directeur van Appèl. ‘Het was ook gunnen.’ De winnaar werd Moonen Bouwgroep, eveneens gevestigd in Den Bosch.

De bouw verliep aanvankelijk voorspoedig. In januari vierde Appèl dat het hoogste punt was bereikt van het ronde gebouw nabij snelweg A2. De bouwer werd alvast bedankt voor de fijne samenwerking. Dat bleek voorbarig, want vorige week woensdag ging bouwbedrijf Moonen failliet. Dat was niet alleen een domper voor Appèl, maar ook voor 21 andere bouwprojecten, van appartementenblokken in Amsterdam en Diemen tot eengezinswoningen in Nuenen tot een hotel in Rotterdam.

Moonen lijkt het slachtoffer te zijn geworden van de hoogconjunctuur in de bouw. Moonen nam klussen aan voor bedragen die het bedrijf als hoofdaannemer forse verliezen opleverden, toen de onderaannemers die Moonen zelf moest inhuren hun prijzen verhoogden. Dat is in ieder geval de uitleg van de directie, vertelt curator Ilona van de Klundert. ‘Ze konden de kosten niet meer in de hand houden. Ambachtslieden als metselaars en timmerlieden worden duurder, bouwmateriaal wordt duurder. Onderaannemers zijn niet meer bereid zich aan de projecten te committeren voor de oude prijzen. Dan zie je als bouwer eerst je marge verdampen. Vervolgens schiet je in de verliezen.’

‘Ze zijn ten onder gegaan aan hun eigen succes’, beaamt Appèl-directeur Van Veen over de ondergang van bouwgroep Moonen. ‘Het gaat zo goed in de bouw dat mensen de gekste prijzen vragen. Alles wordt duurder, van stukadoor tot vloerensmeerder. Het is vraag en aanbod. Werk genoeg, dus de prijs gaat omhoog. En dat is vanuit de zzp’ers gezien volkomen terecht, want juist zij hebben tijdens de crisisjaren moeten bloeden. Zij vlogen er toen als eerste uit. Dus nu het weer goed gaat met de bouw, schroeven ze hun tarieven flink op.’

De vloek van de winnaar, noemen ze het bij Pianoo, het expertisecentrum Aanbesteden van het ministerie van Economische Zaken. Je haalt met een scherpe inschrijving de opdracht binnen, maar winst maken is moeilijk of wordt daardoor onmogelijk. Wie te goedkope offertes maakt, gaat bij de minste tegenslag het schip in.

De tijd dat bouwbedrijven soms verliesgevende opdrachten aannamen – alleen maar om hun personeel aan het werk te houden  is voorbij. Het gaat goed met de sector, vertelt directeur Taco van Hoek van het Economisch Instituut voor de Bouw (EIB). ‘Het aantal faillissementen ligt historisch laag, de winstgevendheid gaat omhoog. Het risico in de bouw zit nu in de capaciteit. Materiaal is nog wel te vinden, maar niet voor de prijs die men in gedachten had. Aan vaklui en gespecialiseerde aannemers heerst er schaarste. Dus gaan hun tarieven flink omhoog. Ook vast personeel wordt duurder. Om mensen te behouden geven bouwbedrijven steeds meer extra’s, zoals een leaseauto.’

Vooral voor bouwbedrijven die ‘handjes’ moeten inhuren groeien de problemen, stelt jurist Coen van Rooijen van de NVB, branchevereniging van projectontwikkelaars en bouwondernemers. ‘Bedrijven die tijdens de crisis inschreven voor de kosten plus een beetje, gaan nu nat. In de woningbouw kun je die oplopende kosten vaak nog compenseren door te spelen met de verkoopprijs. Daar zien we zwarte cijfers. Maar kun je dat niet, dan duik je de verliezen in. Geen enkel bedrijf zal bevestigen dat het in die situatie zit. Het gaat altijd om dat andere bedrijf. Maar we denken dat er vergelijkbare gevallen als Moonen zijn.’

Industrialiseren van het bouwproces kan enige verlichting bieden, meent Van Rooijen. ‘Goedkoper, seriematig produceren, met minder arbeid en materiaal. Een aantal bedrijven is al bezig met vernieuwingsslagen op dat gebied. Een huis kun je nu al in een dag neerzetten. Ook wordt er geëxperimenteerd met 3D-printers die betonconstructies kunnen maken. Verder moet je denken aan de import van arbeid en materiaal.’

Voor directeur Van Veen van Appèl Catering betekende het failliet van Moonen een spoedcursus bouwen. ‘We zijn zelf aan tafel gaan zitten met de onderaannemers. Hoeveel extra geld de bouw ons gaat kosten is nog niet te overzien, maar het kost in ieder geval veel extra tijd. De vertraging blijft hopelijk beperkt tot een week. De oplevering staat nog steeds gepland in juli.’

Grafiek

Drie bouwprojecten die vertraging opliepen door de gestegen bouwprijzen

Museum Arnhem

Aannemers hebben ‘geen tijd’ voor de verbouwing van Museum Arnhem. De gemeente trok 15 miljoen euro uit voor uitbreiding en vernieuwing van het tentoonstellingsgebouw en een nieuw depot voorzien voor de kunst – en archologiecollectie van de gemeente. Slechts een aannemer wilde de prestigieuze klus wel klaren, maar vroeg daarvoor 25 miljoen euro. Het project is nu stilgelegd. Aanvankelijk waren er voldoende inschrijvingen, maar de animo werd tijdens de procedure snel minder, schreef vakblad Cobouw. De bedrijven gaven de voorkeur aan andere projecten. Het museum was in afwachting van de komst van de bouwers al gesloten. Wanneer de deuren weer open gaan is onbekend.

Pathé Leeuwarden

Het heien was al begonnen, maar nu ligt de bouw van een nieuwe Pathé-bioscoop in Leeuwarden stil. De bouwkosten zijn zo hard gestegen dat de bouw voor het beoogde bedrag niet meer haalbaar is. De bioscoopketen is in gesprek met de aannemer over aanpassingen, eventueel aan het ontwerp van WAM Architecten. In de Leeuwarder Courant zegt een Pathé-woordvoerder dat ‘we kijken hoe we de bouw zo snel mogelijk weer op gang krijgen.’ De oplevering in november van dit jaar zal niet worden gehaald. Het bedrijf heeft beloofd dat de immense bouwput in het centrum van Leeuwarden ‘netjes en veilig’ blijft.

Gomarus College Drachten

De eerste paal ging bijna vier weken geleden de grond in, maar de nieuwbouw van het Gomarus College in Drachten wordt veel duurder dan werd verwacht. De bouw van de gereformeerde middelbare school zal geen 4 miljoen euro kosten, maar 5,2 miljoen euro. De extra kosten worden volgens de Drachtster Courant veroorzaakt door aanpassing van het oorspronkelijke ontwerp, maar ook door een stijging van de bouwkosten. De verantwoordelijke gemeente Smallingerland sprak in de Leeuwarder Courant van een ‘dramatisch veranderde bouwmarkt’. Het gebouw moet rond de jaarwisseling klaar zijn, op tijd voor de open dag voor nieuwe leerlingen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden