De boulimische prinses Europa

Het is een sprookje. Dromerige jongeman uit het door geweld en aids geteisterde Uganda wil schrijver worden. Niemand in zijn familie heeft 'iets langers geschreven dan een liefdesbrief of een schoolopstel'....

In de vroegere bedevaartsplaats Beverwijk begint zijn lijdensweg, die eindigt in een zegetocht. Hongerig stort de jongen zich op de wereldliteratuur, hele bibliotheken graast hij leeg. Thuis ontdekt hij dat een schrijver niet moet imiteren, maar over zichzelf moet schrijven. Via omslagen van boeken komt hij aan adressen van uitgevers. Een deftig uitgevershuis laat tot zijn verbijstering weten geïnteresseerd te zijn in zijn Engelstalige manuscript. Abessijnse kronieken wordt vertaald in het Nederlands - en is een kassucces.

En daar blijft het niet bij. Het literaire circus voert hem de wereld rond. Eerst het Journaal, alle praatprogramma's, de Frankfurter Buchmesse. Dan worden de rechten verkocht in Amerika, Duitsland, Frankrijk. Juichende kritieken. Een tournee door Amerika, en ten slotte door Zuid-Afrika - gelegenheid om na tien jaar zijn ouders in Uganda weer eens te bezoeken. De machteloze dromer is een vrije, succesvolle wereldburger geworden. En hij schreef nog lang en gelukkig.

Maar zo eenvoudig is het niet. Het verhaal van de zwarte jongen die wordt wakkker gekust door prinses Europa, zoals Moses Isegawa dat vertelt in een van de twee essays in Twee chimpansees (De Bezige Bij; fl 19,90) is een boos sprookje. Want Europa is een 'boulimische prinses': 'Ik ken haar vraatzucht, haar gezwelg en gebraak, ik kan haar adem ruiken en van alles vertellen. Ik ken haar wapentuig, haar bloeddorst, haar geldzucht tegen elke prijs en zonder aanzien des persoons.'

De reden voor al die westerse overvloed en kennis is, zegt Isegawa, dat die gewone, helemaal niet briljante westerlingen 'zijn begunstigd door de geografie en de technische voorsprong'. Het Westen probeerde in een Derde Wereldoorlog, een honderdjarige oorlog tegen Afrika, de arme wereld te decimeren door uitbuitende handel, wapenleverantie aan wrede dictators en met 'biologisch wapentuig', de medische experimenten met virussen en bacteriën die resulteerden in aids en andere onuitroeibare virusziekten. Daarover gaat het eerste essay in dit boekje; een chimpansee die wordt gebruikt voor medische experimenten voert het woord, een metaforische, murw gemaakte aap die tot zijn laatste snik blijft spotten met de domme, kleinpiemelige gorilla's die zich zo zelfgenoegzaam op de bolle borst trommelen.

Isegawa stelt zijn schrijverschap in dienst van de aanklacht, en dat is zijn goed recht. Hij had zijn literaire paspoort ook kunnen benutten om het rijk van de verbeelding te betreden, zoals Hafid Bouazza bepleit in zijn Boekenweekessay Beer in bontjas. In dat land worden geen oorlogen gewonnen, maar lezers betoverd. Daar triomferen schoonheid en woorden die hun eigen cultuur scheppen. Maar die aanklacht, dat is wat de westerse lezer liever van een Afrikaanse schrijver wil horen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden