De boor

andartsen hebben zo hun eigen manier om het angstniveau in hun stoel te beperken. Tijdens militaire dienst hingen zij Hollandse playmates met punaises aan het plafond, anderen neuriën vrolijk mee met Skyradio, de meesten kiezen voor uitgebreide voorlichting en kalmerende lichaamstaal....

Tekst: Noël van Bemmel

Geen geluid zo indringend als een luchtaangedreven boor die 140 duizend toeren per minuut bereikt. Toch is volgens bijzonder hoogleraar Albert Feilzer van het Academisch Centrum Tandheelkunde Amsterdam afgelopen jaren veel gedaan om het apparaat stiller te krijgen. 'Al moet ik eerlijk zeggen dat daar voornamelijk de Arbowet achter zit. Een tandarts moet dat geluid de hele dag aanhoren.'

De gevreesde boor komt tevoorschijn zodra het cariës-proces het tandglazuur heeft gepasseerd. Dan beginnen bacteriën zich langzaam een weg door het tandbeen te vreten. Een zeer snel draaiende boor, met een kop vol diamantpoeder, is nodig om toegang te krijgen tot dat gat. De tandarts vijlt als het ware het glazuur weg.

De hoge omwentelingssnelheid is mogelijk dankzij lucht die onder druk langs een wieltje met metalen schoepen stroomt. De betere modellen zijn voorzien van keramische lagers om de herrie te reduceren. Daarnaast spuit koelwater langs de boorkop, want een tand sterft als die warmer wordt dan 42 graden Celsius. In de meeste modellen zit ook een klein schijnwerpertje ingebouwd.

Als het tandbeen is bereikt, volgt de langzame boor. Die is mechanisch en haalt niet meer dan 15- tot 40 duizend toeren per minuut. Meer is wel mogelijk, maar dan begint de versnellingsbak vervaarlijk te rammelen. Een geoefende patiënt kan aan het toerental horen waar de tandarts mee bezig is. Zo wordt het gat in het tandbeen leeg gemaakt met een zogeheten rozenboor, een knopvormige kop met stalen schoepen.

'Je zou verwachten dat de boor terrein verliest', zegt Feilzer. Maar volgens hem blijkt dat niet. De hoogleraar vermoedt dat ouders tegenwoordig minder hameren op tandenpoetsen en verantwoord snoepen. 'Ze weten niet meer uit eigen ervaring hoe mis het kan gaan. In de klas mogen kinderen op hun verjaardag weer snoep uitdelen. Dat was vroeger een mandarijntje.'

Tandbederf, concludeert de hoogleraar, volgt een zogeheten varkenscysclus. Een afwisseling van overaanbod en schaarste. Daar komt bij dat ouderen steeds langer hun gebit houden, en dus langer onder behandeling blijven. Tenslotte letten allochtonen vaak minder op hun dieet en poetsen zelden driemaal daags hun tanden. 'Die werpen ons soms 35 jaar terug in de tijd.'

In een grote zaal op het tandheelkundig centrum staat een zee aan tafeltjes met daaraan een hoofd gemonteerd. De mond staat wagenwijd open en studenten boren met overgave in de kunststof tanden. Een huiveringwekkende symfonie van tandartsboren. Feilzer: 'De boor blijft hèt gereedschap van de tandarts. Helaas verdient hij er nog steeds zijn brood mee.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2023 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden