analyse

De ‘boodschappenaffaire’ lijkt geen grote verliezers te kennen. Maar: ‘Het is een zwabberbeleid’

Ze leefde van de bijstand, en kreeg boodschappen van haar moeder. Dat kwam een vrouw uit Wijdemeren op ruim 7.000 euro boete te staan. De rechter heeft daar nu heel wat van af gedaan. Maar niet iedereen is tevreden.

Boodschappen moeten nog steeds worden aangemeld. Maar gemeenten beslissen zelf wat ze daarmee doen. Beeld anp
Boodschappen moeten nog steeds worden aangemeld. Maar gemeenten beslissen zelf wat ze daarmee doen.Beeld anp

Bijna zou je gaan denken dat de ‘boodschappenaffaire’, een kwestie die begin dit jaar van links tot recht verhitte gemoederen wekte, uiteindelijk alleen maar winnaars kent. Of op zijn minst geen grote verliezers.

Maandag besloot de Centrale Raad van Beroep dat een vrouw uit Wijdemeren, hoofdrolspeler in de geruchtmakende zaak, slechts 2.800 euro aan bijstandsgeld moet terugbetalen. Eerder werd de vrouw veroordeeld tot het terugstorten van ruim zevenduizend euro, omdat ze drie jaar lang boodschappen zou hebben gekregen van haar moeder, zonder daarvan melding te maken bij de gemeente.

Dat vonnis is nu deels door de rechter vernietigd omdat de gemeente Wijdemeren onvoldoende heeft aangetoond dat de vrouw langer dan een jaar van gratis boodschappen werd voorzien. De gemeente moet haar ook een schadevergoeding van tweehonderd euro betalen vanwege een onrechtmatig huisbezoek, en draait daarnaast op voor de proceskosten van ruim vierduizend euro.

Win-winsituatie

‘Voor mijn cliënt is dit een win-winsituatie,’ zegt Melike Pinarci Cinari, advocaat van de vrouw. ‘Ze is heel blij dat ze nu eindelijk dit boek kan sluiten.’

Ook de gemeente Wijdemeren toont zich content met het vonnis. ‘De uitspraak geeft duidelijkheid over de kaders en de ruimte van de wet,’ aldus wethouder Rosalie van Rijn in een schriftelijke verklaring. ‘Het is daarmee van betekenis voor álle gemeenten en mensen die voor hun inkomen afhankelijk zijn van de overheid.’

Zo lijkt de kwestie, die eerder leidde tot bedreigingen aan het adres van wethouder Van Rijn, alsnog tot ieders tevredenheid te zijn afgerond.

Toch zijn deskundigen kritisch over het vonnis. ‘Overeind blijft dat bijstandsgerechtigden op hun uitkering worden gekort als ze boodschappen van familieleden ontvangen, terwijl dat niet geldt voor spullen die ze van de voedselbank krijgen,’ zegt jurist André Moerman, die de affaire eind 2020 aan het licht bracht op zijn website Schuldinfo.nl. Moerman wijst erop dat diverse gemeenten als reactie op de kwestie in Wijdemeren besloten dat mensen in de bijstand jaarlijks tot 1.200 euro aan giften mogen ontvangen zonder gevolgen voor hun uitkering. ‘Maar deze rechter oordeelt nu dat boodschappen daar niet onder vallen. Dat is bijna niet uit te leggen.’

Peter Kamp, die als juridisch adviseur in Zwolle veel bijstandsgerechtigden bijstaat, ziet nog een probleem. ‘De rechter komt tot deze uitspraak omdat hij niet anders kan. De participatiewet schrijft nu eenmaal voor dat bijstandsgerechtigden verplicht zijn alle inkomsten die van invloed zijn op hun vermogen te vermelden. Het punt is alleen: nergens staat precies vermeld wat onder inkomsten of vermogen moet worden verstaan. Er is ook bijna geen gemeente die dat weet. Daardoor heerst er volstrekte willekeur.’

Veel te hard

In Den Haag hebben vooralsnog weinig Kamerleden gereageerd op het vonnis. Dat was eind vorig jaar wel anders, toen de boodschappenaffaire naar buiten kwam. ‘Ambtenaren en wethouders moeten mensen belangrijker vinden dan regels,’ zei ChristenUnie-leider Gert-Jan Segers. CDA-Kamerlid Pieter Omtzigt riep op tot onderzoek naar ‘andere regelingen die veel te hard uitpakken en slechts mensen in wanhoop en schulden drijven.’ En Geert Wilders twitterde: ‘Nederland is ziek.’

Dat diezelfde partijen in 2012 nog hadden ingestemd met de strenge regels voor bijstandsgerechtigden, leek in alle opwinding vergeten. Een Kamermeerderheid nam in februari een motie aan om de Participatiewet te hervormen. Gemeenten moeten voortaan meer rekening kunnen houden met de individuele gevallen, klonk het eendrachtig.

En daar zit hem precies de crux, zegt hoogleraar arbeidsrecht Evert Verhulp. ‘Onze overheid voert een zwabberbeleid waar het om de bijstand gaat. De ene keer wordt er fel gepleit voor strenge wetgeving, de andere keer wordt er moord en brand geschreeuwd als iemand het slachtoffer is geworden van diezelfde wetgeving. Het wordt tijd dat Den Haag eens een keuze gaat maken: wat voor land willen we nu eigenlijk zijn?’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden