De boodschap is: je kunt kiezen voor geluk en luxe

Gastcolumn: Miek Smilde

Het eiland is ongerept, de plaatselijke keuken authentiek, het gezelschap smaakvol gekleed. De baan is uitdagend, de beloning meer dan marktconform, de combinatie van zorg en kinderen slechts een kwestie van goed organiseren. Het netwerk van familie en vrienden is uitgebreid en de onderlinge verhoudingen zijn uitstekend. Life's what you make it.

Elk weekend presenteren de Nederlandse dagbladen exclusieve bijlagen waarin het leven eeuwig mag duren. Succesvolle, bij voorkeur niet al te oude entrepreneurs en creatieven - een soort die vroeger hongerig in aftandse Parijse hotelkamers verbleef - leiden de lezers liefdevol rond in hun hippe loft vol duurzame hebbedingetjes en delen ruimhartig hun herinnering aan dat tot dan toe onontdekte restaurantje in Umbrië waar je zulke heerlijke truffels kunt eten. Hoewel ze, anders dan op vakantie, nauwelijks nog boeken lezen - geen tijd! - hebben ze er allemaal een geschreven of zullen dat zeker gaan doen. Je moet er tenslotte uithalen wat er in zit. Uit het leven dan.

Waar in de reguliere kranten (on- en offline) de regel geldt dat goed nieuws geen nieuws is en vooral ellende verkoopt, is dat in de magazines precies andersom: succes sells. Adverteerders van luxe goederen zoals tassen, horloges, parfums en reizen, willen niet tussen artikelen over oorlog, onvrede en onrecht staan. Het was een van de redenen om destijds met die magazines te beginnen. De advertentiemarkt voor de dag- en opiniebladen stortte in, maar het verlangen naar grenzeloze onbekommerdheid bood uitkomst in glimmende bijlagen die weinig verhullend Lux heten of Persoonlijk. De bijlage van The Financial Times heet zelfs How to spend it. Naakter wordt de waarheid niet.

De bijlage van The Financial Times heet How to spend it Beeld Financial Times

De onderliggende reclameboodschap van deze bladen is dat je kunt kiezen voor geluk en de luxe die daar blijkbaar bij hoort. De magazines zijn wat dat betreft historische getuigen van een periode waarin het geloof in persoonlijke maakbaarheid groter dan ooit was. Het collectief had na de val van de muur in 1989 definitief afgedaan en onze God - in de vorm van een op liberale leest geschoeid kapitalisme - was definitief wereldkampioen. Noodlot werd een begrip uit een vorige eeuw.

Dit persoonlijke maakbaarheidsideaal komt terug in de bladformule van al die krantenbijlagen. Baanverlies, een tweezijdige borstamputatie, ontsporende kinderen of drankmisbruik, geen drama zo groot of er valt wel een positieve draai aan te geven. Het leed mag best worden benoemd, als het maar goed afloopt. Elk artikel eindigt zo in wezen met de oneliner 'En zij leefden nog lang en gelukkig'. En of u daarna toch maar even dat horloge wil aanschaffen.

Ondertussen illustreren de artikelen in de dagkrant dat het leven zo'n sprookje niet is. Deze week bleek bijvoorbeeld dat het aantal zelfdodingen in Nederland voor het zesde jaar op rij is gestegen tot 1854. Dat zijn vijf personen per dag. Volgens sommige deskundigen is de stijging vooral te wijten aan de economische malaise van de laatste jaren. Hoewel niet onweerlegbaar is aangetoond dat een economische recessie per definitie leidt tot een persoonlijke depressie, weet elke psychiater en psycholoog dat het verlies van baan en inkomen zware sporen kan trekken in de psychische gezondheid. Met name mannen tussen de 40 en 65 jaar blijken er last van te hebben, omdat zij hun eigenwaarde en identiteit voor een groot deel aan hun werk ontlenen. Daarnaast blijkt uit een onderzoek dat is gepubliceerd in de Journal of Economic Behavior & Organization dat landen waar mensen over het algemeen gelukkig en welvarend zijn relatief ook hoge zelfdodingscijfers kennen. De World Health Organisation voorspelt verder dat in 2020 depressie volksziekte nummer 1 zal zijn in de westerse wereld.

Een van de verklaringen voor deze sombere cijfers is de illusie van persoonlijke maakbaarheid zoals die ons wekelijks wordt voorgespiegeld in de met advertenties volgepropte krantenbijlagen. Mensen hebben immers de natuurlijke neiging zich met elkaar te vergelijken. Wie zich niet herkent in die artikelen vol blije en succesvolle professionals, voelt zich al snel mislukt. Daarover in openheid praten wordt lastig met een bladformule die altijd een happy end vereist.

Mensen hebben elkaar altijd sprookjes verteld. Het is alleen niet de taak van journalisten.

Miek Smilde is schrijfster en onderzoeksjournalist. Bij de Arbeiderspers verschenen haar roman Gloria in excelsis Deo (2013) en het boek Raarhoek (2011) over de geschiedenis van de psychiatrie.

Beeld anp
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.