Nieuws Stikstof

De boodschap aan minister Schouten is duidelijk: maak geld vrij voor beëindigen boerenbedrijven

Wat moet de landbouw volgens de adviescommissie van Remkes doen om uit de stikstofcrisis te komen? Op het verder inkrimpen van de veestapel mag bij dit kabinet niet langer een taboe rusten, blijkt uit zijn woensdag gepresenteerde rapport.

De landbouw is verantwoordelijk voor bijna de helft van de stikstofuitstoot, in de vorm van ammoniak. Beeld ANP

Weinig boeren zullen gerust zijn op die ene zinsnede op de eerste pagina van Remkes’ stikstofadvies. ‘In een evenwichtige verhouding’, staat er. De vier woorden slaan op de bijdrage die de verschillende economische sectoren moeten leveren om uit de stikstofcrisis te komen.

Als het over de stikstof gaat die neerdaalt in Nederland, is de verhouding duidelijk – en bovenal onevenwichtig. De landbouw is verantwoordelijk voor bijna de helft (46 procent), in de vorm van ammoniak. Het mag van Remkes dan ook ‘niet onbenoemd blijven dat de veehouderij binnen Nederland nog altijd veruit de grootste veroorzaker is van de bestaande ammoniakemissies’.

Hoewel de politiek met het woord evenwichtig meerdere kanten op kan, maakt het advies Remkes één ding duidelijk: op verdere inkrimpen van de veestapel mag bij dit kabinet niet langer een taboe rusten. Met de stikstofuitspraak van de Raad van State van 29 mei is daar geen ontkomen aan, is woensdag de duidelijke boodschap in het rapport Niet alles kan.

De opdracht die Remkes heeft voor Landbouwminister Schouten is dan ook helder: inventariseer op korte termijn rond de meest kwetsbare Natura-2000-gebieden waar verouderde stallen staan of veebedrijven met een relatief hoge uitstoot, en maak overheidsgeld vrij voor het beëindigen van die bedrijven. Hoeveel precies, waar en wat dit mag kosten? De antwoorden laat Remkes aan de politiek.

Uitkopen

Op de vraag wat het kost een boer uit te kopen, bestaat ook geen eenduidig antwoord. Dit hangt met name af van de waarde van diens stallen. Met de 180 miljoen euro die al is gereserveerd voor de varkenshouderij is de verwachting dat tot 10 procent van de varkensstapel (12,4 miljoen dieren in totaal) verdwijnt door het saneren van eerst verouderde stallen. Daarna wordt het met nieuwere stallen al snel duurder per varken. In de pluim- en rundveesector zal dit niet anders zijn. Waarbij voor melkveebedrijven geldt dat die, vanwege de vele weidegronden, veel meer waard zijn.

Dit maakt de kwestie nog ingewikkelder, omdat melkveebedrijven met bijna de helft van de ammoniakuitstoot in de veehouderij het grootste probleem zijn. Toch mogen ook pluimveehouders en varkensbedrijven zich zorgen maken. Remkes adviseert een gebiedsgerichte benadering. Bijvoorbeeld rond De Peel, het kwetsbare natuurgebied op de grens van de provincies Limburg en Noord-Brabant waar de stikstofsage begon, staan veel varkens- en kippenstallen.

Een generieke korting voor alle veehouders ziet Remkes niet zitten. Dit lost volgens hem de problemen niet op voor alle 118 stikstofgevoelige Natura-2000-gebieden, die verspreid liggen over het land. Zo’n grove maatregel zou bovendien ook boeren kunnen benadelen die juist wel hebben geïnvesteerd in duurzaamheid. Het volgens velen roekeloze halveringsvoorstel van de varkens- en pluimveehouderij, zoals D66-Kamerlid Tjeerd de Groot recentelijk opperde, komt er dan ook niet.

Onwerkbare situatie

Voor de meeste boeren had Remkes ook een positief advies. Door de uitspraak van de Raad van State leek het erop dat iedere boer een vergunning moest gaan aanvragen voor het bemesten van zijn land en voor weidegang van zijn vee. Omdat dit tot een onwerkbare situatie leidt en tegen de maatschappelijke wens ingaat van de koe in de wei, komt Remkes later dit jaar met een voorstel voor dit probleem en stelt hij voor beide activiteiten voorlopig te gedogen.

Bij alle maatregelen die wel worden genomen tegen stikstofuitstoot wil Remkes dat ‘kosteneffectiviteit in ogenschouw wordt genomen’. Dit wil zeggen dat de goedkoopste oplossingen voor gaan. Bij bepaalde gebieden zal mogelijk het verwisselen van snelheidsborden van 130 naar 100 de voorkeur kunnen krijgen boven het uitkopen van boeren. Al is het in gebieden waar drukke weg en boer samenkomen wel de vraag of de druk op de natuur daar niet zo groot is dat beide eraan moeten geloven.

Voor boeren die door kunnen, wil Remkes meer experimenteerruimte voor een snellere invoering van nieuwe staltechnieken en noemt hij financiële steun ‘essentieel’ voor het versneld afschrijven van verouderde stallen. Het saneren van boerenbedrijven biedt op het platteland verder niet alleen ruimte om te investeren in natuur, achterblijvende boeren moeten daar volgens hem ook worden beloond als ze circulair gaan werken – een grote wens van minister Schouten.

Ook de stoppende boer kan profiteren. Het extra geld dat Remkes van het kabinet wil voor het uitkopen van boeren kan een bevrijding betekenen voor veel boeren ouder dan 50 jaar. De groep waarvan ruim de helft op dit moment geen bedrijfsopvolger heeft klaarstaan.

MEER OVER STIKSTOF

Gaat het mes in de ‘stikstofhouderij’? D66 wil het aantal kippen en varkens in Nederland halveren
D66 wil het aantal kippen en varkens in Nederland halveren om de problemen met stikstof op te lossen. Is dit haalbaar?

Wat is stikstof? Hoe schadelijk is het? En vier andere vragen om het stikstofdebat te begrijpen
De Raad van State oordeelde eerder dit jaar dat projecten die door hun nieuwe uitstoot van stikstof de neerslag daarvan op een natuurgebied verhogen, voortaan niet zomaar zijn toegestaan. Sindsdien liggen veel bouwplannen in Nederland stil. In de politiek gaan stemmen op om de veestapel te beperken. Hoe schadelijk is stikstof eigenlijk? Zes vragen.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden