De boer is in diepste wezen een anarchist die met rust gelaten wil worden

Elke overheidsmaatregel wordt als Haagse ambtenarenflauwekul van de hand gewezen

Foto de Volkskrant

De boerendochter Carola Schouten is minister van Landbouw, maar het heeft er alle schijn van dat ze snel zal uitgroeien tot de crimefighter van het kabinet-Rutte III. Ze is nog geen drie maanden aan het bewind, maar deze week kwam al de derde grote fraudezaak in haar sector aan het licht. De boeren gaan helemaal los, als ze de boel kunnen flessen zullen ze het niet laten. Niet allemaal natuurlijk, maar wel veel.

Eerst had je de 'mestfraude' (schimmige deals tussen boeren en mesttransporteurs), daarna de 'bermfraude' (illegale annexatie van gemeentegrond) en nu is de 'kalverfraude' boven water gekomen. Kalverfraude draait om de 'vaarzentruc': een koe die eigenlijk geen kalfloze vaars meer is maar een volwassen koe met kalf, blijft geregistreerd staan als vaars zonder kalf, waardoor de boer minder snel aan zijn fosfaatplafond komt en meer koeien kan houden. Dit klinkt ingewikkeld en dat is het ook. Fraude en gecompliceerde regelgeving zijn de kip en het ei van de illegaliteit, je weet niet wat er eerder was.

Nederland is van oudsher een land van boeren en vissers en het zijn juist die twee groepen die weinig van regelgeving moeten hebben, alsof het land eigenlijk nog altijd van hen is. Sinds een paar jaar denken wij niet-agrariërs bij het woord boer vooral aan geil naar de kandidaatboerinnen loensende melkveehouders en varkensfokkers. Of aan voetbalsupporters die zichzelf superboeren noemen terwijl ze nog geen geit kunnen melken.

Dat is allemaal fake. Ik kwam vroeger vaak op de boerderij en ik moet zeggen: een eigenwijzere mensensoort dan de boer ben ik sindsdien niet meer tegengekomen, of het moet Louis van Gaal zijn geweest. Elke overheidsmaatregel die betrekking heeft op zijn werkzaamheden wordt door de boer als Haagse ambtenarenflauwekul van de hand gewezen. De boer is, net als de visser, in diepste wezen een anarchist die met rust gelaten wil worden. Lapt hij de regels aan zijn laars, dan wordt dat door de boer niet gezien als fraude, maar als een noodzakelijke en legitieme correctie op de bureaucratische domheid.

Het mooist is die karaktertrek vastgelegd door de Fries-Groningse liedjesmaker Meindert Talma. Op zijn cd Kriebelvisje bezingt hij op onvergetelijke wijze een boer uit de buurt van zijn thuisdorp Surhuisterveen, Sibbele Hietkamp - de tekst van het lied is afkomstig uit een interview met de eigenzinnige veehouder en ik heb hem voor u even vertaald: Ik ben een ouderwetse boer/ die het allemaal nog doet op de ouderwetse toer/ (...) Vroeger was het boerenleven een vrij leven/ maar tegenwoordig zijn wij de wrijfpaal van die verrekte ambtenaren/ Ze schijten ons onder/ Ze doen met het boertje wat ze willen. Boeren zijn tegenwoordig hoogopgeleide ondernemers, maar er schuilt altijd een Sibbele Hietkamp onder de pet.

De landbouworganisatie LTO was verbijsterd over de leden met lak aan de wet. 'Dat individuele boeren het systeem op deze manier konden flessen is nooit bij ons opgekomen', zei een woordvoerder. Net de woordvoerder van een wielerploeg na een dopinggevalletje. Het waren geen individuele boeren die op het idee voor de fraude waren gekomen, het waren er een paar duizend die allemaal hetzelfde deden. Het systeem stond nog net niet in geuren en kleuren in weekblad Boerderij.

De fraude gaat, de fraude komt. De boerenbazen zijn stomverbaasd en de minister gaat er wat aan doen. En Cees Buddingh' dichtte: de zon komt op. de zon gaat onder. langzaam telt de oude boer zijn kloten.