De boekenkast van Herman Hertzberger

Architect Herman Hertzberger (1932) heeft van de literatuur geleerd de buitenwereld beter te doorgronden. 'De sfeer die Sebald oproept, maakt dat je anders gaat nadenken over het ontwerpen van ruimten.'

Hebben bepaalde boeken uw werk als architect beïnvloed?

'Architecten houden zich bezig met stenen, stalen spanten en programma's van eisen, zelden met waar het eigenlijk om zou moeten gaan - om wat mensen bezighoudt, wat hen beweegt. Mijn vakgenoten zijn vaak meer egotect dan architect.


'Het lezen van belangrijke literatuur heeft mij geholpen de complexiteit van de buitenwereld beter te doorgronden. Uit het boek Austerlitz van W. G. Sebald, een van mijn favoriete schrijvers, is mij altijd een beschrijving van een stationswachtkamer bijgebleven. De sfeer die hij daarin weet op te roepen maakt dat je anders gaat nadenken over het ontwerpen van ruimten. Het voert te ver om te stellen dat het lezen van Sebald of van de grote Russen van mij een andere, betere architect hebben gemaakt. Wel heb ik van deze boeken geleerd hoe complex en gelaagd het leven is, wat maakt dat ik niet snel tevreden ben met wat ik heb ontworpen.


'De grote literatuur heeft de lijn in mijn leven uitgezet. Biografieën lees ik eveneens graag. Die van Le Corbusier, mijn grote leermeester, heb ik net uit. Op een fraaie, genuanceerde manier wordt beschreven wat een geniale, maar tegelijkertijd onmogelijke man hij was, zeker in zijn liefdesleven. Afgaande op hun biografieën geldt dat voor veel beroemdheden. In al hun genialiteit zijn het lastige mannetjes, of het nu om Darwin, Beethoven of bijvoorbeeld Wittgenstein gaat, van wiens biografie ik echt ondersteboven was.


'Toevallig staan ze min of meer bij elkaar, want verder zijn mijn boekenkasten niet echt geordend. Dat keurig op alfabet zetten van je boeken vind ik eerlijk gezegd nogal burgerlijk en angstig, alsof je bang bent dat je je boeken niet meer terug kunt vinden.


'Mijn kasten hebben eerder een soort landschappelijke orde, ik weet ongeveer in welke kamer ik waar moet zoeken. De speurtocht levert soms spannende ontmoetingen op met al lang vergeten boeken.'


U werkt hard, nog steeds. Wanneer leest u?

'Ik probeer elke dag een uur te lezen, meestal is dat 's avonds als mijn vrouw al naar bed is. Mijn vader heb ik nooit in een stoel zien lezen. Hij pakte schijnbaar willekeurig een boek uit de kast, sloeg het al even schijnbaar willekeurig ergens open en begon staande voor de kast te lezen. Ik heb dat een beetje van hem overgenomen, in de zin dat ik als ik een nieuw boek in handen heb, eerst gretig kriskras wat passages lees. Pas als het boeit, begin ik met pagina 1.


'Het gaat bij een boek niet om de plot, maar of het knap geschreven is. Nooit moet ik ook maar even het idee krijgen: hoe verzinnen ze het? Het moet echt gebeurd zijn of zo goed geschreven dat het echt gebeurd lijkt. Voorin het boek geef ik met potlood de passages aan die ik belangrijk vind, meestal alleen met een steekwoord, gekoppeld aan een bladzijde.


'Zal ik je eens wat laten zien? Kijk, dit klassieke boek, X-Y-Z der muziek van Casper Höweler, heb ik ooit van mijn vader gekregen. Voor hij mij het boek gaf had hij, een groot muziekkenner, in de kantlijn aantekeningen gemaakt bij passages waarmee hij het oneens was. Het staat er vol mee, zoals hier waar Höweler schrijft dat Beethoven doof was toen hij dat stuk schreef. 'Laat dit tegen dovemansoren gezegd zijn', schreef mijn vader erbij. Prachtig. Na zijn dood realiseerde ik mij helaas pas wat een bijzondere man hij was.'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden