'De bodem wordt onder de cultuursector weggeslagen'

Staatssecretaris Halbe Zijlstra maakte vandaag bekend wat er bezuinigd wordt in de cultuursector. Hij ontziet topinstellingen als het Nederlands Danstheater, de hardste klappen vallen bij faciliterende instellingen in de theaterwereld en de wereld van de beeldende kunst. Een overzicht van de reacties op de plannen, zoals verzameld door het ANP.

Een danser tijdens een door het Nederlans Danstheater verzorgde danscursus in 2009. © ANP

Wim Pijbes van het Rijksmuseum in Amsterdam: 'We hadden gehoopt dat er een concrete geefwet zou komen die het fiscaal aantrekkelijk maakt om giften te doneren aan instellingen. Volgens dit plan moet er een duidelijk aanspreekpunt komen voor het mecenaat, maar dat moet er absoluut niet komen. Het mecenaat is optimaal als er een één-op-één relatie is. Daar moet helemaal geen club tussen zitten, dat kost alleen maar geld.'

Intendant Guus Mostart van de Nationale Reisopera: 'De Nationale Reisopera heeft met verbijstering kennis genomen van de nota van de staatssecretaris van cultuur Halbe Zijlstra en zijn plan om de Nationale Reisopera om te vormen tot een productiekern met een subsidieverlaging van maar liefst 60 procent. De huidige subsidie van 8,5 miljoen euro per jaar wordt verlaagd naar 3,5 miljoen euro met als consequentie dat ons operabedrijf in zijn huidige vorm ophoudt te bestaan. Het gezelschap wordt gedwongen afscheid te nemen van circa 85 professionele werknemers.'

'Verder zal deze draconische maatregel het opera-aanbod in de regio ernstig verschralen. Dat staat in sterk contrast met het uitgangspunt in het regeerakkoord de regio niet te benadelen ten opzichte van de Randstad en podiumkunsten juist toegankelijk te maken voor iedereen. Het publiek zal in de toekomst naar Amsterdam moeten reizen om van opera te kunnen genieten.'

PvdA-parlementariër Jetta Klijnsma: 'Het beleid van staatssecretaris Halbe Zijlstra veroorzaakt tienduizenden extra werklozen en maakt kunst en cultuur, door de btw-verhoging en afschaffing van de Cultuurkaart, weer iets voor de elite. Hij bezuinigt draconisch op de podium- en beeldende kunsten en blijft enkel de topinstituten steunen. De keuze om productiehuizen grotendeels te laten verdwijnen, betekent dat de voedingsbodem onder de cultuursector wordt weggeslagen. De PvdA had liever gezien dat het kabinet de goede adviezen van de Raad van Cultuur op deze punten had opgevolgd.'

Marieke van der Werf, Tweede Kamerlid van het CDA: 'Het CDA is blij dat de top van de cultuur is ontzien en dat er, door het behoud van sectorinstituut kunstfactor en het cultuurparticipatiefonds, voldoende ruimte blijft bestaan voor amateurkunst en volkscultuur.'

'Bij de beoordeling van de plannen is de regionale spreiding een belangrijk ijkpunt voor het CDA. Daarom is het CDA van mening dat de regionale orkesten, uniek voor Nederland, zelfstandig moeten kunnen blijven bestaan. Dat zal de inzet van het CDA zijn in het debat met de staatssecretaris. Daarbij gaat het dus om het Orkest van het Oosten, het Gelders Orkest, het Brabants Orkest en het Limburgs Symfonie Orkest.'

Directeur Walter Groenen van Cultureel Jongeren Paspoort (CJP): 'Goed nieuws voor de Cultuurkaart en daarmee voor het cultuuronderwijs van bijna een miljoen leerlingen. CJP is blij dat de staatssecretaris in zijn cultuurnota een positief beeld geeft over het succes en draagvlak van de Cultuurkaart. CJP gaat met vol vertrouwen samen met het ministerie, de Tweede Kamer en private partijen op zoek naar de mogelijkheden om zo'n matchingsfonds van de benodigde financiën te voorzien.'

Algemeen secretaris Jeroen Bartelse van de Raad voor Cultuur: 'De bezuinigingen blijven ongemeen zwaar. Daar houdt de raad zijn zorgen over. We zien dat de staatssecretaris op veel punten ons advies volgt, maar er is een aantal belangrijke verschillen: het wegvallen van de Cultuurkaart, de keuze om grote, prestigieuze instellingen te ontzien ten koste van middelgrote en kleine instellingen en het faseren van de bezuinigingen. Dat zijn de punten die wij betreuren. Het zijn echt wel belangrijke punten.'

'Van die fasering hebben we wel een punt gemaakt. Het geeft de instellingen in het middelgrote en kleine segment de gelegenheid om andere inkomstenbronnen te vinden, om te vliegen. Dan zullen de sterkste instellingen ook boven water blijven. Daardoor blijft de basis in stand en wordt die niet weggeslagen. De keuze om de bezuinigingen nu in een keer in te voeren gaat gepaard met het opheffen van het opheffen van een aantal instellingen. Dat leidt tot frictiekosten, zoals gedwongen ontslagen en het afstoten van gebouwen.'

SP-parlementariër Jasper van Dijk: 'Zijlstra hanteert de botte bijl. 200 miljoen is een klein bedrag op de totale bezuiniging van 18 miljard, maar het is een bomaanslag op de cultuursector. De Raad voor Cultuur kan blijkbaar worden opgeheven, aangezien Zijlstra het advies in de prullenbak gooit. Daarmee gaat hij in tegen het principe van de liberaal Thorbecke: de politiek dient afstand te houden van de kunsten. Deze harde bezuinigingen gaan veroorzaken dat duizenden mensen in een wachtgeldregeling terechtkomen, wat ook veel geld kost. Enig uitstel is het minste wat Zijlstra zou kunnen doen, zoals de Raad voor Cultuur ook adviseert.'

Voorzitter Harm Mannak van Nederlandse Associatie voor Podiumkunsten (NAPK): 'We zijn erg teleurgesteld dat de staatssecretaris zijn eigen lijn heeft gekozen en de adviezen niet overneemt. De staatssecretaris gaat er vanuit dat er vier dansgezelschappen overblijven. Die moeten zich nu aanmelden bij twee fondsen die moeten gaan fuseren en ook klaar moeten zijn op 1 januari 2013, maar dat kost veel meer tijd. We vragen ons af of er geen sprake is van bestuurlijke onzorgvuldigheid. Er is bovendien geen evenwichtige verdeling van de bezuinigingen. In de regio verschraalt het aanbod.'

GroenLinks-Kamerlid Mariko Peters: 'Dit voelt als een valse dolk in de rug van de cultuursector. Straks vullen alleen nog buitenlandse kunstenaars de Nederlandse podia en musea. Het kabinet houdt topinstellingen uit de wind, maar wat kunnen die zonder broedplaatsen?'

'Dit kabinet wil alleen nog subsidie geven aan kunstinstellingen die meer eigen inkomsten genereren en meer publiek trekken. Voor vernieuwende en experimentele kunst is dat funest. Straks bestaat ons culturele leven alleen nog uit bemiddelde vijftigers die naar musicals kunnen.'

Directeur Siebe Weide van de Nederlandse Museumvereniging: 'De staatssecretaris wil erfgoed zo veel mogelijk ontzien, maar maakt wel slachtoffers. Ik vrees voor verlies van ons erfgoed. De kans is reëel dat de problemen voor musea nog veel omvangrijker worden. In heel het land zullen we een enorme strijd moeten leveren om ons nationale erfgoed voor het publiek te behouden.'

'Musea verkeren in grote onzekerheid. Wekelijks krijgen wij via ons meldpunt bezuinigingen nieuwe berichten van musea die in hun voortbestaan bedreigd worden. Het verlies van musea zoals Theater Instituut Nederland en het Nationaal Historisch Museum slaat een gat in het museale veld. Wij zullen er alles aan doen om de maatschappelijke waarde van musea bij politici onder de aandacht te brengen. Ons erfgoed mag niet verloren gaan.'

VVD-Kamerlid Bart de Liefde over cultuurbezuinigingen: 'De staatssecretaris laat zien dat hij echte keuzes maakt en niet met de botte kaasschaaf van de Raad voor Cultuur te werk gaat. Kiezen voor kwaliteit en niet voor middelmaat is verstandig. Ook in de cultuursector moet orde op zaken worden gesteld. Met deze voorstellen gaat het kabinet terug naar de kern van cultuur: uitvoering gaat voor ondersteuning. Alle instituten en instellingen die zelf geen cultuur 'maken' kosten handenvol geld en dragen nauwelijks bij aan de kwaliteit van de Nederlandse cultuur.'

Vereniging voor Kunst, Cultuur en Erfgoed (Kunsten '92): 'Dit Kabinet snijdt te diep in cultuur en bekommert zich niet om de gevolgen. Het is de kille technocratische wijze waarop de staatssecretaris coûte que coûte per 1 januari 2013 in opdracht van de bovenmeester zijn kasboekje op orde wil brengen, die op dit moment het meest ontluisterend is. Kunsten '92 roept de regering op dit destructieve beleid een halt toe te roepen.'

D66-Kamerlid Boris van der Ham: 'Ik vind de omvang en het tempo van bezuinigingen op cultuur onverantwoord. Zijlstra zet in zijn bezuinigingswoede de motorzaag in de hoogste versnelling. Daardoor richt hij onnodig veel schade aan.

Instellingen krijgen te weinig tijd om zich aan te passen, en daardoor dreigt hun ondergang. In vergelijking met andere landen geeft Nederland zeer weinig uit aan cultuur, toch is er de afgelopen jaren een veelzijdig aanbod geweest. Daardoor krijgt iedereen de kans om in aanraking te komen met cultuur en kunnen jonge mensen zich ontwikkelen. Als je daarop bezuinigt moet je dat zorgvuldig doen.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden