De bloedige intimidatie van Boko Haram

Haram Boko Haram heeft vorige week twee plaatsen in Nigeria volledig verwoest, blijkt uit satellietbeelden. Naar aantallen slachtoffers blijft het echter gissen.

Satelietfoto van het dorp Doron. Dit is een beeld van 2 januari. Bomen en struikgewas zijn in rood aangegeven, de huizen blauwgrijs. Beeld ap
Satelietfoto van het dorp Doron. Dit is een beeld van 2 januari. Bomen en struikgewas zijn in rood aangegeven, de huizen blauwgrijs.Beeld ap

Hoe zit het ook alweer met die aanval van Boko Haram?

Strijders van Boko Haram vielen zaterdag 3 januari in Noordoost-Nigeria een legerbasis bij Baga aan. De dinsdag en woensdag daarna richtten ze bloedbaden aan onder de lokale bevolking. Gevluchte ooggetuigen vertelden dat overal lijken lagen. Volgens een lokale functionaris (zelf niet ter plekke) waren er mogelijk 2.000 doden gevallen. Als dat waar is, meldde Amnesty International vrijdag, zou dit de bloedigste aanval van Boko Haram zijn sinds de beweging vijf jaar geleden met haar terreur begon.

Het getal van 2.000 doden ging vervolgens een eigen leven leiden. In de sociale media groeide de schatting, vanuit verontwaardiging over de geringe aandacht voor het bloedbad in Baga (en als een bewijs dat de wereld, als het om terreurslachtoffers gaat, met twee maten meet) in de dagen na de aanslagen in Parijs uit tot feit.

Dit is het satellietbeeld van 7 januari dat laat zien hoe een groot deel van het dorp is platgebrand. Volgens Amnesty zijn 3.700 bouwsels gedeeltelijk of helemaal verwoest. Beeld AP
Dit is het satellietbeeld van 7 januari dat laat zien hoe een groot deel van het dorp is platgebrand. Volgens Amnesty zijn 3.700 bouwsels gedeeltelijk of helemaal verwoest.Beeld AP

Geven de donderdag gepubliceerde satellietbeelden uitsluitsel?

Amnesty International presenteerde gisteren satellietbeelden van Baga en het naburige Doron van voor en na de aanval. Vergelijking van de foto's (van 2 en 7 januari) laat zien dat een groot deel van de dorpen is afgebrand. Amnesty telt 3.700 bouwsels die geheel of deels zijn verwoest. Human Rights Watch (HRW) maakte woensdag vergelijkbare satellietbeelden bekend (van 29 december en 10 januari).

De foto's laten duidelijk zien hoe groot de verwoestingen zijn, maar niet hoeveel doden daarbij zijn gevallen, zegt de Nigeriaanse onderzoeker Akinyinka Akinyoade van het Afrika Studiecentrum. 'Veel mensen waren mogelijk al gevlucht.' Volgens Artsen zonder Grenzen en de VN-vluchtelingenorganisatie UNHCR bevinden zich nu zo'n 5.000 vluchtelingen bij de stad Maiduguri en 7.300 in Tsjaad.

Waarom komen Amnesty en HRW met de satellietbeelden?

De mensenrechtenorganisaties willen naar eigen zeggen aanvullende gegevens bieden. 'Het is geen bewijs van massamoord, wel een aanvulling op ooggetuigenverslagen', zegt Kafia Abdurahman Omar van Amnesty.

Dit is ook van belang vanwege het debat over de aantallen, dat op scherp werd gezet toen de schattingen van Amnesty (mogelijk 2.000 doden) werden afgezet tegen die van het Nigeriaanse leger, dat het over 'niet meer dan 150 doden' had en suggereerde dat er doelbewust was overdreven.

Amnesty ontkent dat het zich wil verweren tegen dat verwijt. Omar: 'Wij hebben altijd een voorbehoud gemaakt en de 2.000 doden nooit als feit gebracht. We hebben geen controle over hoe anderen vervolgens met dat cijfer aan de haal gaan.'

Hoe hoog is het dodencijfer nu?

Dat weet niemand, want Boko Haram houdt Baga bezet. De gebieden waar de terreurgroep actief is zijn afgelegen en ontoegankelijk voor journalisten en alle partijen hebben belangen, zeker ook de Nigeriaanse regering en het leger die de crisis vaak bagatelliseren. Het is dan ook aannemelijk dat er meer doden zijn dan 150. Hoeveel meer blijft onduidelijk.

Zeker lijkt wel dat zich gruwelijke zaken hebben afgespeeld in Baga. Zo zouden er veel kinderen zijn gedood en ook een vrouw die aan het bevallen was. Boko Haram voert sinds 2009 een schrikbewind in Noord-Nigeria, dat steeds meer escaleert. Volgens Amnesty zijn daarbij vorig jaar zeker 4.000 burgerdoden gevallen. Ook zijn honderden kinderen en vrouwen ontvoerd en honderdduizenden mensen ontheemd. In dat licht zijn de exacte aantallen slachtoffers secundair.

Beeld van de leider van de extremistische islamitische groep Boko Haram, Abubakar Shekau. Beeld afp
Beeld van de leider van de extremistische islamitische groep Boko Haram, Abubakar Shekau.Beeld afp

Waarom vermoordt Boko Haram eigenlijk zoveel burgers?

Boko Haram wil een kalifaat stichten in het islamitische noorden van Nigeria. Het lijkt niet logisch om dan dorpen uit te moorden. Maar de groep voert ook een intimidatiecampagne, mede vanwege de Nigeriaanse verkiezingen van 14 februari. Zij is vooral gebeten op dorpen die samenwerken met het leger en waar burgermilities zijn opgericht. Volgens Amnesty was er ook zo'n militie in Baga en werden leden soms meegenomen bij legeroperaties. De aanval op Baga kan dus een strafexpeditie zijn geweest.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden