AnalyseKLM-piloten

De ‘blauwe’ held in de cockpit is plots een paria

Piloten lopen op Schiphol met mondkapjes op.Beeld Raymond Rutting / de Volkskrant

De miljarden staatssteun aan KLM komt als een boemerang terug bij de piloten van de vliegtuigmaatschappij: moeten zij geen loon inleveren om hun bedrijf te redden?, klinkt het in kranten en op sociale media. Hun goudhaantjes-imago speelt daarbij een rol. Terecht?

Een jaar geleden stond ‘heel’ Nederland achter KLM, toen het bedrijf beschermd moest worden tegen Franse machinaties. Een jaar later is diezelfde ­samenleving ontwricht door het coronavirus en hebben de ‘blauwe’ helden zeker 2- tot 4 miljard staatssteun nodig om te overleven. En is opeens de liefde voor de nationale luchtvaartmaatschappij niet zo vanzelfsprekend meer.

Niemand die dat sterker ervaart dan de KLM-piloten. Ineens heten ze op sociale media en brieven aan de krant ‘graaiers’, ‘belastingvermijders’, ‘veredelde buschauffeurs’ en ‘goudhaantjes met hun vroege pen­sioenleeftijd’.

Hoezeer de stemming is omgeslagen bleek wel toen het actualiteitenprogramma Nieuwsuur medio april onthulde dat honderden KLM-piloten in het buitenland wonen om minder inkomstenbelasting te hoeven te betalen – een legale fiscale constructie overigens. Het regende laatdunkende opmerkingen. 

Lees ook dit interview met Dara van Langen, piloot voor een grote Europese luchtvaartmaatschappijVliegen in virustijd: beangstigende stilte op de boordradio 

KLM-salaris

Daarna lekte een salarisoverzicht van KLM uit naar De Telegraaf. Daaruit zou blijken dat een piloot het bedrijf gemiddeld 21 duizend euro per maand kost – inclusief sociale lasten en pensioen. Dat is drie keer zoveel als de KLM kwijt is aan een grondmedewerker. De 3.200 piloten zijn goed voor eenderde van de salariskosten van het bedrijf van bijna 3 miljard euro, aldus de krant.

‘De cijfers zijn onjuist en het artikel geeft een zeer onvolledige weergave van de feiten’, reageert de Vereniging van Verkeersvliegers (VNV) in een brief aan haar leden. Algemenere uitspraken van voorzitter Willem Schmid waren zodanig gebruikt, dat ‘het voor u lijkt of we op deze cijfers of de toon van het artikel reageren.’

De onvrede over de piloten was ­minister Wopke Hoekstra van Financiën ook niet ontgaan. In een Kamerdebat enkele dagen later over de staatssteun aan KLM zei Hoekstra dat de regering ‘offers vraagt van het personeel’, waar bij de ‘breedste schouders de zwaarste lasten zullen moeten dragen’. Om ieder misverstand te voorkomen voegde de bewindsman eraan toe: ‘Dat betekent dat het kabinet van het management en de piloten een grotere bijdrage vraagt.’ Hij zei er niet bij hoe groot.

Duits offer

Dat hebben de piloten van het Duitse Lufthansa eerder wel gedaan – zo lijkt het tenminste. Ze zijn bereid de komende twee jaar 45 procent van hun salaris in te leveren, meldden de media. Maar de officiële verklaring van hun vakbond luidt anders. Het gaat om ‘een aanzienlijke loonkosten­reductie’ naast een kortlopende beperking van de Kurtzarbeitsgelde (een aanvulling op het loon bij gedwongen werktijdverkorting). Voor de individuele piloot kan dat tot wel 45 procent aan salaris schelen, aldus de Vereinigung Cockpit (VC).

De bond stelt eisen aan het gebaar: Lufthansa mag geen uitstel van betaling aanvragen om vervolgens keihard te saneren. ‘Ons doel is alle piloten binnenboord te houden’, zegt VC-president Markus Wahl.

Het salaris in de cockpit

De Vereniging van Verkeersvliegers laat zich niet verleiden tot concrete uitspraken, al sluit ze een loonoffer niet uit. ‘Alle werknemers, juist ook piloten, hebben al stappen gezet om KLM in deze crisis te helpen en zullen dat blijven doen’, stelt de vakbond. ‘Piloten alleen kunnen KLM niet redden, maar ons aandeel aan herstel kunnen we leveren. Dit deden we in het verleden, dit doen we nu opnieuw.’ De discussie versmalt zich nu tot een kaal loonoffer, zegt voorzitter Willem Schmid, terwijl er meer mogelijkheden zijn om KLM door deze storm te loodsen.

In feite lopen er twee discussies door elkaar heen, vinden piloten die alleen anoniem willen reageren. De eerste gaat over de vraag wat ze kunnen doen om KLM te helpen. De tweede gaat over de vraag of die ‘hoge’ pilotensalarissen wel gerechtvaardigd zijn. Daarbij nemen critici nogal vaak een loopje met de feiten.

Zo is ‘de twee ton of meer’ die op sociale media de ronde doet het loon van een gezagvoerder die al zeker een jaar of 25 vliegt. Circa 60 procent van de vliegeniers van KLM is copiloot. Die verdient gemiddeld 9.300 euro per maand, inclusief vakantiegeld en winstdeling. ‘Ook geen misselijk bedrag’, zegt een piloot, ‘maar net iets minder dan wat een Kamerlid verdient.’ Het startsalaris van een verkeersvlieger ligt doorgaans tussen 27- en 45 duizend euro bruto per jaar, aldus de Nationale Beroepengids.

De budgetmaatschappijen

De pilotensalarissen in Nederland wijken niet veel af van wat elders in Europa wordt betaald. Toch mogen tegenstanders graag wijzen op de grote verschillen tussen bijvoorbeeld het loon van een KLM’er en dat van een vlieger van Ryanair. Dat kan kloppen, zeggen piloten. Een Ryanair-­piloot vliegt vaak minder dan 5 uur achtereen, KLM’ers op intercontinentale vluchten soms wel 16 uur. Dat leidt ook tot een verschil in beloning, net als het type toestel van invloed is. Overigens kan ook het loon van een Ryanair-vlieger oplopen tot meer dan een ton, aldus loonvergelijker Pay­scale.

‘Wat ook wordt vergeten dat vliegers zelf hun opleiding betalen en daarmee een geringe kostenpost voor de Nederlandse samenleving zijn’, stelt de VNV. Inmiddels kost een opleiding tot verkeersvlieger zo’n 122 duizend euro, maar de rekening is ook weleens 175 duizend geweest, zonder garantie op een plek in de cockpit. Nog maar drie jaar terug zaten net opgeleide piloten werkeloos op de bank, met een flinke schuld.

Daarnaast zijn er nog de eisen die aan het beroep van piloot worden gesteld, stellen vliegeniers. Zoals fysiek en mentaal uithoudingsvermogen, met acht jetlags per maand voor een piloot die op lange intercontinentale routes vliegt. ‘Ja, we verdienen bijna net zoveel als een medisch specialist’, vertelt een piloot, ‘maar als een chirurg een fatale vergissing maakt, sterft er één patiënt. Als wij in de cockpit iets fout doen, gaan er vierhonderd passagiers aan.’

Lees ook

Met een bloedprik of plexiglas hoopt luchtvaart te mogen opstijgen
Luchtvaartmaatschappijen willen zo snel mogelijk weer vliegen, ook als ‘social distancing’ nog even de norm blijft. Veel kopzorgen, maar ook creativiteit, op 8 kilometer hoogte. Wat staat de luchtreiziger allemaal te wachten?

Geld terug na reisannulering? Waar staat de consument?
De reissector stort in als de Europese Commissie vasthoudt aan haar eis dat luchtvaartmaatschappijen en reisorganisaties verplicht zijn reizigers geld terug te geven als die geen voucher willen accepteren voor een geannuleerde reis.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden