De Blasio is de hoop van links Amerika

Hij rukte op van helemaal achteraan, maar Bill de Blasio kan de overwin-ning dinsdag bijna niet meer ontgaan. Dankzij een familieportret.

VAN ONZE CORRESPONDENT ARIE ELSHOUT

NEW YORK - Bill de Blasio wordt dinsdag gekozen tot de nieuwe burgemeester van New York, voorspellen alle opiniepeilers. Naar verwacht stort de stad zich massaal in de armen van de rijzige Democraat. Maar tegelijkertijd houdt zij de adem in. Zo scherp is de politieke bocht die wordt genomen. Michael Bloomberg, de kapitalist en autocraat, lijkt te gaan worden afgelost door een sociaal-democraat en aanhanger van de bevrijdingstheologie.

Deze wending is even abrupt als impulsief. De Blasio lag bij het begin van de zomer nog achter bij de andere kandidaten in de Democratische voorverkiezingen. Een campagnefilmpje met zijn gezin betekende de ommekeer.

Het is een van de vele ongerijmdheden bij deze burgemeestersverkiezingen. Een andere is dat de vertrekkende burgemeester Bloomberg in een paar maanden tijd veranderde van een alom vereerde mannetjesputter in een alom verguisde man van de elite. Opkomst en ondergang voltrekken zich in deze tijd van sociale media en snelle meningsvorming met de snelheid van een achtbaan in het pretpark.

Maar bij alle grilligheid in het kiezersgedrag staat de verkiezingsstrijd in New York ook voor iets dat al veel langer speelt, zowel in de stad als in de rest van Amerika. En dat is het ongenoegen over de toenemende ongelijkheid. Twee jaar geleden wist Occupy Wall Street deze onderstroom voor het eerst aan te boren en manifest te maken. Maar de beweging verdampte even snel als ze was opgekomen. Bill de Blasio gaat nu in de herkansing en is al veel verder dan de pluizige demonstranten uit het tentenkamp in Zuccotti Park ooit gekomen zijn, want hij staat op de drempel van de macht.

Met De Blasio zullen de New Yorkers de protestbeweging van najaar 2011 naar het stadhuis promoveren, schreef The Wall Street Journal afgelopen week. 'Occupy City Hall', luidde de kop boven het ronduit alarmistische commentaar van de zakenkrant.

Het is raar gelopen deze verkiezingen. In het voorjaar glorieerde Bloomberg nog. Kranten citeerden New Yorkers die al bij voorbaat ineenkrompen bij de gedachte aan zijn aanstaande afscheid. Uitentreuren werden de statistieken herhaald over hoe de stad groeide en bloeide. Het aantal verkrachtingen daalde met 25 procent, roofovervallen met 28 procent, inbraken met 41 procent en moorden met 36 procent. Het aantal banen in het bedrijfsleven nam sinds het eind van de recessie in 2009 toe met bijna tien procent, meer dan 4 procent boven het landelijk gemiddelde. Het aantal toeristen steeg van 32 tot 52 miljoen per jaar. Er vestigen zich meer mensen in de stad dan er vertrekken.

Bloomberg, oprichter van het gelijknamige databedrijf, zag deze cijfers als het empirische bewijs dat hij een serieuze kandidaat was voor de eretitel 'beste New Yorkse burgemeester in de geschiedenis'. Hij was daar niet de enige in. Maar met het begin van de verkiezingscampagne kreeg de stad een acute aanval van Bloomberg-vermoeidheid. De kandidaten namen in meer of mindere mate afstand van hem, bang voor een kloon te worden aangezien die na drie Bloomberg-termijnen zou zorgen voor een vierde.

'Change', verandering

Andere statistieken kwamen op. De armoede was niet verminderd, de ongelijkheid was gestegen. Waar modale en lagere inkomens al jaren stagneerden, namen de inkomens in de acht beste buurten met 55 procent toe. Bill de Blasio besloot dat deze verkiezingen zouden gaan over 'change', verandering.

Hij wierp zich op als woordvoerder van het 'andere New York', niet hip en bruisend maar hard en peperduur voor wie zich aan de onderkant bevindt. Hij wees op de ongelijkheid en opende de aanval op het 'stop and frisk'-beleid van de politie, waarbij vooral zwarten en andere minderheden worden aangehouden en gefouilleerd op verdenking van wapens.

Het leverde hem niet meteen veel steun op, maar een campagnefilmpje met zijn zwarte vrouw Chirlane (58), zijn dochter Chiara (18) met bloemen in het haar en zoon Dante (16) met zijn afrokapsel raakte een snaar. De Blasio liet met een snelle tussensprint iedereen achter zich. Hij ligt nu veertig punten voor op zijn Republikeinse tegenstander Joseph Lhota.

Iedereen proeft nu de nieren van wat de nieuwe burgemeester lijkt te gaan worden. Hij is voor hogere belastingen, met name voor de rijken, staat sympathiek tegenover de vakbonden, is voor een hoger minimumloon, wil meer goedkope woningen bouwen en overweegt zelfs een loonsverhoging met terugwerkende kracht aan leraren die bij bonden zijn aangesloten, brandweerlieden, politieagenten en andere ambtenaren.

Het is een duur wensenlijstje en dat kan onmogelijk allemaal betaald worden uit een belastingverhoging voor de top-1 procent van de New Yorkers. Van hen die meer dan 500.000 dollar per jaar verdienen zijn er maar 35.000 op een bevolking van 8 miljoen. De inkomsten moeten dus ook elders vandaan komen in een stad die al de hoogste belastingdruk en hoogste kosten van levensonderhoud van het land heeft.

Het wordt een experiment met burgemeester De Blasio. De machtige zakenwereld in de stad hoopt dat het meevalt. Zijn linkse vrienden hopen omgekeerd dat het niet tegenvalt. Zij willen niet dat hij zich ontpopt tot een schipperende centrist als Barack Obama. Hij moet zich spiegelen, vinden zij aan de Democrate Elizabeth Warren, die in de Senaat in Washington staat voor een onverdund links-populisme.

Het hele land kijkt mee. Zal de ruk naar links goed uitpakken? Wat betekent deze poging tot correctie voor de rest van Amerika, gevangen als het zit in de patstelling tussen conservatief en progressief? New York fungeert even als de kanariepiet in een mijnbouwschacht.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden