De bijstand gaat commercieel

De uitvoering van de bijstand in Maarssen is uitbesteed aan een commercieel bedrijf. Sinds gemeenten zelf opdraaien voor de kosten, groeit de belangstelling voor het 'Maarssens model'....

Van oud-minister Vermeend van Sociale Zaken (PvdA) moest het allemaal worden teruggedraaid. Maar nu gemeenten sinds 1 januari zelf opdraaien voor de kosten van de bijstand, is de gemeente Maarssen maar wblij dat ze zich twee jaar geleden niet klakkeloos bij Vermeends beslissing heeft neergelegd.

Maarssen, vlakbij Utrecht, besteedt de uitvoering van de bijstand sinds twee jaar uit aan een commercieel bedrijf. Wie een uitkering wil, gaat net als in iedere andere gemeente eerst naar het CWI (het vroegere Arbeidsbureau), maar komt vervolgens in Maarssen alleen nog maar in contact met medewerkers van Consense Social Support, een samenwerkingsverband van Tempo-Team, Deloitte en Elsevier.

Zij doen het intake-gesprek, stellen het dossier samen en bereiden het advies voor op basis waarvan de uitkering wel of niet wordt toegekend. Alleen de beslissing of iemand in aanmerking komt voor een uitkering is nog in handen van een gemeente-ambtenaar.

Belachelijk, vond Vermeend destijds, en velen met hem. Het garanderen van een bestaansminimum was een taak van de overheid; een bedrijf dat uit is op winst zou de belangen van uitkeringsgerechtigden slechts verkwanselen.

De uiteindelijke beslissing over het 'Maarsens model' maakte Vermeend echter, vanwege het aflopen van zijn termijn, niet meer mee. En met de nieuwe staatssecretaris Rutte op Sociale Zaken (VVD) waaide er een andere wind.

Uitbesteding van de taken van de sociale dienst was, vond Rutte, geen probleem zolang de beslissing of iemand wel of geen uitkering krijgt maar in handen blijft van de gemeente. Zolang eenderde van de bijstandsconsulenten in dienst van de gemeente blijft, kan Rutte ermee leven, bleek in december 2002.

Aldus geschiedde. Consense levert inmiddels twintig mensen aan de gemeente Maarssen, waarvan vijf bijstandsconsulenten, degenen die rechtstreeks contact hebben met de uitkeringsontvangers. De rest houdt zich bezig met de administratie. Maarssen zelf heeft nog anderhalve consulent in dienst, en twee medewerkers die beslissen of de uitkering inderdaad wordt toegekend.

Het mooie van het verhaal, vindt verantwoordelijk D66-wethouder Yvonne Kemmerling, is dat het moment dat de gemeente de vruchten kan gaan plukken van de samenwerking met Consense, toevallig samenvalt met het moment dat gemeenten zelf moeten opdraaien voor de kosten van de bijstand. De nieuwe Wet Werk en Bijstand regelt dat gemeenten per 1 januari volledig financieel verantwoordelijk zijn elke extra uitkeringsgerechtigde is verlies, elke minder is winst.

'De timing van de reorganisatie had niet beter gekund', zegt Kemmerling. 'Consense had flinke opstartproblemen, maar nu loopt het. Precies op tijd.' Inmiddels is 80 procent van de dossiers in orde. Drie jaar geleden was eenzelfde aantal dat niet. 'De gemeente legde er toen ieder jaar zo'n 500 duizend euro op toe', zegt Kemmerling. 'Een deel van de mensen kreeg onterecht een uitkering omdat er geen goed overzicht was.' Vorig jaar werden 132 van de 550 uitkeringen stopgezet.

Het zijn vooral de uitkeringsgerechtigden die nog steeds niet enthousiast zijn over de Maarssense aanpak. Want hoewel uit onafhankelijk onderzoek blijkt dat ruim de helft tevreden is over de sociale dienst dat is gelijk aan het landelijk gemiddelde weet Bert de Haas van vakbond AbvakaboFNV dat er nog veel onvrede leeft. 'Het frustrerende is dat clien steeds met wisselende contactpersonen te maken hebben, ze moeten steeds opnieuw hun verhaal doen. Consense werkt met tijdelijke mensen', verklaart De Haas.

Ron Druppers, ombudsman bij de plaatselijke PvdA-fractie, bemerkt wel een verbetering in de kwaliteit van de Maarssense sociale dienst. 'Maar dat pakt inderdaad niet altijd voordelig uit voor de cli.' Hij benadrukt dat er nog steeds veel fout gaat. 'Maar met Consense in huis ben je er als cli in elk geval zeker van dat je met gekwalificeerd personeel te maken hebt', vindt Druppers.

Dat clien ontevreden zijn, blijkt ook uit een toename van het aantal bezwaarschriften sinds de komst van Consense. Volgens de wethouder is het logisch dat de klant zich beter kon vinden in het oude systeem: 'Hij was minder in beeld. Uitkeringen liepen vaak onterecht door. Het gros van de bezwaarschriften blijkt ongegrond.' Aan het grote verloop van Consense-mensen wordt gewerkt, benadrukt Kemmerling.

Maarssen is jaarlijks 935 duizend euro kwijt aan Consense. Het bedrijf voert daarvoor de bijstand uit en de Wet Voorzieningen Gehandicapten. Het bedrag is gelijk aan de loonsom die de gemeente voorheen kwijt was aan de mensen in eigen dienst.

Consense krijgt een vaste vergoeding,waardoor het voor het bedrijf aantrekkelijk is het aantal bijstandsgerechtigden laag te houden. In ruil daarvoor stelt Consense zich garant als de uitkering niet binnen de gestelde termijn wordt afgehandeld en het rijk de gemeente Maarssen daarvoor een boete oplegt. Het contract loopt vijf jaar.

Wethouder Kemmerling benadrukt dat de prikkel niet ten koste gaat van de cli. 'De beslissing of een bijstandsaanvraag wordt gehonoreerd wordt genomen door een gemeente-ambtenaar. Die maakt geen deel uit van een team, dus heeft geen belang het aantal uitkeringsgerechtigden laag te houden.'

Sinds de wind in Den Haag is gekeerd en de Wet Werk en Bijstand zijn intrede heeft gedaan, bemerkt Kemmerling veel interesse voor haar aanpak.

'Voorheen moesten collegawethouders er weinig van hebben, maar nu word ik vaak bevraagd over hoe het in Maarssen is geregeld', stelt ze.

De nieuwe wet biedt in elk geval veel nieuwe mogelijkheden, benadrukt ook Hans Scheper, operationeel manager van Consense. De wet staat toe dat gemeenten de bijstand binnen bepaalde grenzen naar eigen inzicht vormgeven. 'We hebben de intentie om op meer plaatsen in Nederland aan de slag te gaan', zegt Scheper. Consense hoopt medio 2004 winst te maken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden