De Bijlmer voor yuppen

Amsterdam-Zuidoost knokt tegen het slechte imago dat de Bijlmer en omstreken aankleeft. Zes hotels zijn in aantocht, het kantoor van Endemol is er gevestigd en studenten vieren er feest. Deze week is het 25 jaar geleden dat het stadsdeel een eigen bestuur kreeg en eindelijk durven de bestuurders hardop te zeggen: 'Het gebied is bon ton.'

Tegen de avond geeft stadsdeelbestuurder Urwin Vyent zijn collega Muriël Dalgliesh 'een slinger' naar de studio van een van de tientallen radiostations in Zuidoost. In de parkeergarage schiet een Engels sprekende bedelaar hem aan. Vyent grabbelt in zijn zak en geeft de man enkele munten.


'Dit is ook Zuidoost', zal hij later zeggen. 'Veel mensen hebben het moeilijk. Ik zag dat hij het nodig had om een broodje te kopen.' Armoede en werkloosheid zijn de grootste problemen van Zuidoost. Er zijn twee keer zo veel huishoudens afhankelijk van de bijstand als in heel Amsterdam.


Zuidoost moet knokken tegen het slechte imago uit de tijd dat het stadsdeel werd geassocieerd met drugsverslaafden, extreme overlast en vuurwapengeweld. Een paar weken terug waren er twee schietpartijen in één weekeinde, het was landelijk nieuws. Daarvoor was er bijna een jaar lang geen schot gevallen. 'De omslag is wel degelijk gemaakt', zegt stadsdeelvoorzitter Marcel La Rose.


Deze week heeft Zuidoost 25 jaar een eigen stadsdeelbestuur. Het kabinet wil de stadsdelen opheffen, maar zonder bestuurders dicht bij de bevolking was het een stuk moeilijker geweest Zuidoost weer leefbaar te maken, zegt La Rose. Mogelijk dat de kansen keren, nu het kabinet is gevallen.


Zuidoost, en dan vooral het noordelijk deel, de Bijlmer, dat grofweg de helft van het stadsdeel beslaat, is in de jaren zestig gebouwd als wijk van de toekomst. Hoogbouw in groen, opgetilde autowegen, strikt gescheiden auto-, fiets- en voetgangersverkeer. Het moest een stad worden van 100 duizend inwoners, voornamelijk wonend in flats. Ze zouden van het metrostation naar huis lopen zonder een auto tegen te komen.


Maar het was te weids, te onpersoonlijk, te hoog, te eenzijdig en bovenal te anoniem. De bewoners voelden zich niet verantwoordelijk voor hun woonomgeving, de Bijlmer verloederde en werd ook een toevluchtsoord voor drugsverslaafden en ander gespuis.


Vanaf 1995 is de hoogbouw neergehaald of geamputeerd. Rijtjeswoningen zijn ervoor in de plaats gekomen, ze staan in straten met namen als Goed Geluimd hof. De vernieuwing is bijna klaar, enkel de omgeving van het metrostation Kraaiennest valt nog van verdriet uit elkaar.


In het kielzog van de flats gaan ook de meeste parkeergarages tegen de vlakte. De verdwijnende garages zijn het sluitstuk van de grootscheepse vernieuwingsoperatie en vormen een verhaal op zich.


Zeker, er stonden ook auto's, maar de garages groeiden uit tot bolwerken van handel, nijverheid en criminaliteit. Rijsthandels, autoklusbedrijven, gaarkeukens, winkels, bordelen en cateringbedrijven floreerden in de garages, niemand was er de baas. Als hosselen niet bestond, was het er uitgevonden.


Zuidoost is de meest Afro-Nederlandse wijk van Nederland. Eerst kwamen de Surinamers, toen de Antillianen, vervolgens de Ghanezen, Nigerianen en andere West-Afrikanen. Voor veel migranten is Zuidoost de voordeur van Nederland, legaal en illegaal. Het is het verhaal van veel culturen in een klein gebied. 146 nationaliteiten telt het stadsdeel.


Geroemd om zijn tolerantie, ook dat is Zuidoost. Elke multiculturele minderheid kan ongehinderd zijn ding doen. Er is één moskee voor alle nationaliteiten, er zijn tientallen geloofsgemeenschappen die allemaal op hun eigen manier hun geloof uitbundig vieren en uitdragen.


Stadsdeelbestuurder Emile Jaensch geeft een onverwacht voorbeeld van de verdraagzaamheid in zijn stadsdeel: de hoffelijkheid in het verkeer. 'Als je hier over een zebrapad loopt, stopt iedereen. Bij het Concertgebouw word je van je sokken gereden, als je niet uitkijkt.'


Over het failliet van de oude Bijlmer is iedereen het wel eens. Over hoe erg het was, lopen de meningen uiteen, ook huidige bestuurders steggelen erover.


Jaensch: 'De overheid was 20, 25 jaar geleden in bepaalde delen niet meer de baas.'


La Rose: 'Dat is niet waar.'


Jaensch: 'In bepaalde flats ging de politie niet naar binnen.'


La Rose: 'Nee, nee, nee, nee, nee, Emile.'


Jaensch: 'De normloosheid was hoog.'


La Rose: 'Ik heb niet de indruk dat er een plek was waar de politie de handen vanaf trok.'


Jaensch: 'Het was in elk geval een plek waar mensen liever niet kwamen.'


De metamorfose van hun stadsdeel ontmoet meer eensgezindheid. La Rose en Jaensch buitelen bijkans over elkaar in hun pogingen de vruchten daarvan op te sommen.


La Rose: 'Als een Zuidoostenaar zich voorstelt, zegt-ie er altijd bij hoelang hij hier al woont. De verknochtheid presenteren zij als een kwaliteit.'


Jaensch: 'We zijn een normaal stadsdeel geworden. Festivals, studenten en bedrijven komen uit zichzelf.'


La Rose: 'Nuon komt en Endemol heeft zich hier gevestigd. We hebben niet eens hoeven werven. Vroeger zat een bedrijf met zijn handen in het haar: hoe ga ik het mijn personeel vertellen dat we naar Zuidoost gaan?'


Jaensch: 'Zes hotels in de komende twee jaar tijd, van 1- tot 4 sterrenhotels. Die zien dat het hier gebeurt.'


La Rose: 'Het avontuur loert om de hoek. In de jaren tachtig was dat ellende, tegenwoordig is dat multiculturele levendigheid.'


Jaensch: 'Het was 25 jaar geleden, toen ik studeerde, onbestaanbaar dat studenten hier feest vieren. Nu houden de grootste studentenverenigingen van Amsterdam er hun feesten. Het gebied is bon ton. Vergeet niet: verenigingsstudenten zijn frontrunners.'


La Rose: 'Het winkelcentrum Amsterdamse Poort is veel spannender dan het Gelderlandplein in Buitenveldert. Het is een uitje voor velen uit de wijde omgeving.'


Jaensch: 'We krijgen een studentencampus met 700 eenheden. Komt in no time vol. Hadden we 5 jaar geleden niet voor mogelijk gehouden.'


La Rose: 'Het zijn golfbewegingen, kijk naar De Pijp, die is de afgelopen tien jaar reuze gewild geworden. Ik houd het voor mogelijk dat we over 5 of 10 jaar kunnen zeggen: Zuidoost is een yuppenwijk aan het worden. Maar wel een multiculturele yuppenwijk.'


Om het buurtgevoel aan te wakkeren, heeft Vyent buurtambassadeurs in het leven geroepen - te beginnen in de Bijlmer. Dat gevoel kreeg niet de kans te ontkiemen in de tijd van de hoogbouw, de duiventillen waar de bewoners zich anoniem waanden. In sommige flats was de omloopsnelheid een half jaar.


Vyent is een ervaringsdeskundige. Hij is 'van de Bijlmer-express' en streek 32 jaar geleden rechtstreeks uit Suriname neer in Zuidoost. 'Toen wij aankwamen, wilden wij nauwelijks verantwoordelijkheid nemen voor onze omgeving. We zouden de Bakra's (blanke Hollanders) uitzuigen om vervolgens met kennis en kapitaal terug te keren naar Suriname. De troep mochten de Bakra's opruimen.'


Het drong tot de Surinamers door dat ze niet zouden terugkeren. 'De Bakra's werden onze vrienden. We kochten woningen en we beseften dat onze woonomgeving wel degelijk ook onze zaak is. Die boodschap geef ik aan alle nieuwkomers - Antillianen, Ghanezen, Nigerianen: leer van onze fouten. Je bent van dit land, je houdt van dit land, je kinderen groeien hier op.'


Een hardnekkig probleem is de hoge schooluitval: een op drie kinderen in Zuidoost geldt als zorgleerling. Dat kan tot extreme situaties leiden, blijkt als een radeloze moeder haar hart komt luchten op het maandelijkse inloopspreekuur van het stadsdeelbestuur.


Haar 20-jarige zoon heeft geen diploma, gaat niet naar school en wil niet werken. Hij hangt op straat met verkeerde vrienden. Alle gouden sieraden heeft hij uit het ouderlijk huis gestolen en verkocht. 'We willen hem het huis uit hebben, maar dat lukt niet.'


Dalgliesh: 'Er zijn meer ouders met zonen die niets willen. We zijn een project begonnen bij de Opvoedpoli.'


Moeder: 'Ik doe al 4 jaar cursussen.'


Dalgliesh: 'We hebben van 8-tot-8 straatcoaches.'


Moeder: 'Die hebben al gebeld. Hij doet niet mee.'


De jongen bedreigt zijn moeder. Nadat hij zijn vader in elkaar had geslagen, heeft zij haar zoon aangegeven. 'Midden in de nacht. Hij is in de boeien geslagen en afgevoerd. De volgende dag stond hij voor de deur te schreeuwen. Ik woon in een koopwoningbuurt en ik schaam me.'


Dalgliesh: 'Wat verwacht u nu?'


Moeder: 'Laat hem de rails schoonmaken.'


La Rose: 'Dat kan pas na een veroordeling.'


Moeder: 'Dan ga ik naar de Tweede Kamer.'


La Rose: 'U gaat niet alleen. Wij gaan met u mee.'


Vyent brengt Dalgliesh naar de radiostudio in zijn twintig jaar oude bordeauxrode Toyota Carina stationwagon, het favoriete model van snorders, de illegale taxichauffeurs. Volgens een grove schatting zijn er 2.500 snorders actief in Zuidoost. De informele economie (vooral van kappers, snorders en cateraars) bloeit er als nergens anders in Nederland.


Sinds een wildvreemde het rechterportier opende toen de stadsdeelbestuurder wachtte voor een rood stoplicht, naast hem in de auto stapte en het adres opgaf waar hij naar toe moest, rijdt Vyent met de deuren op slot.


Vyent is van de praktische oplossingen, en dat is zijn antwoord op het hardnekkige criminele imago van Zuidoost ook. 'We moeten van onze zwakte onze sterkte maken', zegt hij resoluut. 'In de jaren negentig was de Golf de meest gestolen auto. Volkswagen adverteerde uitdagend op billboards: wie durft hem te kopen?'


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden