De bijl zal vallen in idealen van zelfregie

Wie kan beter bepalen wat de beste zorg is dan de zorgvragende burger zelf? Met dat motto introduceerde staatssecretaris Erica Terpstra in 1995 het persoonsgebonden budget (pgb). Terpstra koesterde een optimistisch beeld van de geëmancipeerde gehandicapte of chronisch zieke die stond te popelen om het heft in eigen hand te nemen. Het pgb betekende een verlossing van een naargeestige staatsbureaucratie.


In sommige opzichten waren Terpstra en haar opvolgers wat al te optimistisch, blijkt uit een gisteren verschenen onderzoek naar fraude met de regeling. In de helft van de gevallen wordt het pgb niet aangevraagd door de cliënt zelf, maar door een bemiddelingsbureau. Juist de minst weerbare mensen laten zich voor het karretje van zo'n bureau spannen. Soms weten ze niet eens dat in hun naam een pgb is aangevraagd.


Kortom: Terpstra en haar opvolgers onderschatten de inventiviteit waarmee sommige burgers overheidsregelingen misbruiken.


Toch zou het jammer zijn als het imago van het pgb bepaald zou worden door fraude, schrijft staatssecretaris Van Rijn aan de Kamer. De budgettaire problemen rond het pgb lijken primair te worden veroorzaakt door de aanzuigende werking. Volgens een onderzoek van het Sociaal en Cultureel Planbureau zou tweederde van de aanvragers geen beroep doen op publiek gefinancierde zorg, als er geen pgb bestond. Aantrekkelijk is vooral de 'monetarisering' van de mantelzorg: ouders, vrienden en familieleden worden betaald voor werk dat ze anders - al dan niet gedeeltelijk - ook zouden doen. Dat hoeft niet onredelijk te zijn. Mantelzorg kan een zware last zijn en dankzij het pgb kunnen mensen meer tijd aan een zieke of gehandicapte besteden. Het aanbod schept wel de vraag, maar niet de ellende, zoals socioloog Abram de Swaan ooit schreef.


De grote vraag is echter: bij hoeveel pech moet de overheid bijspringen? De overheid is geen geluksmachine, zei premier Rutte ooit. Nee, de overheid is een pechdemper, reageerde Pieter Hilhorst in zijn column in de Volkskrant. De metafoor van Hilhorst is adequater, maar lost het probleem niet op. Pech is een even rekbaar begrip als geluk. Als de overheid een aantrekkelijke regeling in het leven roept, komen er steevast veel meer mensen voor in aanmerking dan voorzien. Dat bleek eerder al bij de WAO, de Wajong en de subsidie voor particuliere kinderopvang.


Het vorige kabinet wilde het pgb bijna helemaal afschaffen. Het nieuwe kabinet wil de regeling handhaven en de kosten beheersen. Daartoe is onder meer een drempel ingesteld: iemand moet minimaal 10 uur zorg per week nodig hebben. Dat lijkt redelijk - zo wordt het pgb gereserveerd voor 'zware' gevallen - maar er zijn ook mensen die zeggen dat ze juist dankzij een paar uur zorg per week zelfstandig kunnen blijven wonen. Zo zal ook staatssecretaris Van Rijn blijven worstelen met de vraag waar de bijl precies moet vallen. Maar anders dan zijn voorgangster lijkt hij de idealen achter het pgb te delen: de mogelijkheid voor chronisch zieken en gehandicapten om de regie over hun leven te voeren.


Peter Giesen


Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.