De bieb gelooft in een boetevrije mens

Waarom vooral kleine bibliotheken boetes afschaffen.

De leestafel.

Wij gaan thuis liever niet meer naar de bibliotheek, omdat we niet onthouden wanneer een boek terug moet. Ja, we krijgen waarschuwingen, maar de eerste komt twee weken na inleverdatum. Die wordt ook nog even vergeten. En hopla, weer een boete van vijf euro per boek: meer dan een notoire leenpleger van 15 hier in huis per uur verdient als vakkenvuller. Tweedehands is goedkoper. Of een Engels e-book.

Eigen schuld, kun je zeggen. Maar helpen doet dat niet, terwijl bibliotheken zich blijven verbazen over het gebrek aan animo onder jongeren.

Echt ondermijnend zijn zulke boetes natuurlijk pas voor wie ze niet kan betalen. Lees Weten is nog geen doen van de Wetenschappelijke Raad voor het Regeringsbeleid er maar op na - dat rapport uit april dat zo goed uitlegt waarom het ook veel mensen in de participatiesamenleving aan 'doenvermogen' ontbreekt en hoe de overheid ervoor zou moeten zorgen dat burgers niet direct 'over de rand' worden geduwd, bijvoorbeeld door genadeloos oplopende boetes. De WRR wil dat 'momenten van onoplettendheid en zwakte niet direct ingrijpende gevolgen hebben'. Want dat is beter voor iedereen.

Goed dus dat steeds meer bibliotheken de boete afschaffen: deze maand weer van Ammerzoden tot Maasbommel, in de 29 vestigingen van de Gelderse bibliotheek Rivierenland. Bibliotheek Noord-Veluwe deed hetzelfde al in januari. De bibliotheken van Groningen hielden vorig najaar op met boetes. En Arnhem bedacht voorlopig een 'alles in een'-abonnement: wie 70 euro per jaar aan contributie kan neertellen, hoeft geen boetes te betalen.

Bibliotheken zijn de laatste plaatsen waar mensen nog kunnen samenkomen zonder hun 'ziel of portemonnee' te hoeven inleveren, schreef Zadie Smith vijf jaar geleden in een aanstekelijke ode in The New York Review of Books. Neem ook Boxmeer, waar ze al in 2013 als eerste in Nederland een eind aan boetes maakten. 'Wij zijn de laatste openbare sociale voorziening', zegt Cyril Crutz, als directeur van BiblioPlus verantwoordelijk voor bibliotheken in zes dorpen. Die van Boxmeer zit in een oud klooster, je moet een café door om er binnen te komen.

Van leden wordt steeds vaker verwacht dat ze hun bieb mee in leven helpen houden, vooral in dorpen. Dan kun je ook niet met boetes aankomen. En Crutz vertegenwoordigt een nieuwe generatie, die niet eens tot bibliothecaris is opgeleid: hij studeerde 'communicatie' en werkte eerder voor de farmaceutische industrie, waar hij naar eigen zegen 'ethisch is afgebrand'. Nu verkoopt hij zijn bibliotheek-nieuwe stijl als laatste toevluchtsoord in de participatiesamenleving. Dit weliswaar met gebruik van veel zinloze termen als 'lokale haarvaten', 'kennismakelaar' en 'stakeholders', maar het idee zelf snijdt hout.

Bibliotheekdirecteur Cyril Crutz.

In gewone taal: Boxmeer maakt naast de boekencollectie voortaan ruimte om ook minder handige mensen in een veeleisender, hoogopgeleide maatschappij de informatie te bieden die ze nodig hebben. Lijkt niet overdreven, bij de uitleenbalie beneden staat net een oudere meneer te stampvoeten. Hij 'wil beslist niet in-log-gen' om zelf een titel te zoeken.

Crutz zoekt naast 'de oudere vrouwen met een passie voor boeken' daarom nu vrijwilligers die andere kennis willen delen. Hij is net terug van een lobby bij de plaatselijke Rotary. De bibliotheek gaat helpen bij praktische zaken zoals het aanmaken van een LinkedIn-account, het schrijven van sollicitatiebrieven of hoe je een online afspraak maakt bij de gemeente. Een 'taalhuis' biedt laaggeletterden cursussen en hulp. En nu gemeenten vaker loketten sluiten voor zaken die de burger zelf maar digitaal moet afhandelen, wil Crutz waar de dvd's staan twee kamertjes inrichten voor een 'formulierenbrigade' met spreekuur.

De kast 'Spannend en Actief'.

Jullie moeten ook wel, zeg ik. Door bezuinigingen en ontlezing komt straks helemaal niemand meer. Klopt, zegt Crutz, de hele sector is zo bezig. Had hij al verteld over de 'human library' om mensen uit hun bubbel te halen, net als in Denemarken? Daar organiseren bibliotheken bijeenkomsten rond mensen met een bepaald stigma, zoals bijvoorbeeld transgenders, en daar kun je dan de hele avond mee praten. Wil Boxmeer ook.

Deze bibliotheek probeert als het cement van de participatiesamenleving te overleven. Daar passen geen boetes bij, wel onderling vertrouwen. Maar is de boetevrije mens ook een betrouwbaar mens? Van de 30 duizend leden krijgen er maandelijks maar rond de vijftig bericht omdat een boek na vier maanden en veel herinneringen nog steeds niet is teruggebracht. Die mensen moeten dan alsnog tien euro betalen, zegt Crutz: een 'vergoeding van administratieve kosten'.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden