De beweringen uit het duel Rutte-Samsom langs de waarheidsmeter

Het is nu al een gedenkwaardig tv-moment in de verkiezingscampagne van 2012, de confrontatie tussen premier Rutte en PvdA-leider Diederik Samsom, donderdagavond bij Knevel & Van de Brink. 'Meneer Rutte', zei Samsom terwijl hij midden in Ruttes woordenstroom verstrakte. 'Meneer Rutte, nu doet u het weer.' Samsom doelde op een creatieve omgang met de waarheid, waarmee Rutte zondagavond ook SP-leider Emile Roemer had overtroefd toen het over het eigen risico in de zorg ging.

Diederik Samsom en Mark Rutte zijn in de Rode Hoed voorafgaand aan het verkiezingsdebat met elkaar in gesprek.Beeld anp

Het fragment vat de campagne perfect samen. Eén thema is dominant: waarheid en leugen. De lijsttrekkers worden zo nauwlettend in de gaten gehouden dat Roemer geen getallen meer durft te noemen: 'Anders krijg ik de feitencheckers weer over me heen.'

Dit keer hadden de lijsttrekkers een nieuwe troef: de doorrekeningen van het CPB. Maar juist met die feiten erbij leek de waarheid bewerkelijker dan ooit. Hoe brachten de hoofdrolspelers het ervan af? De belangrijkste beweringen uit het duel Rutte-Samsom langs de waarheidsmeter.

'De PvdA zorgt er niet voor dat de staatsfinanciën op orde komen'
De bewering is van Rutte. Wat heet op orde? Alle partijen zitten in 2017 onder de Europese 3-procentsnorm. En geen enkele partij lukt het om volledig begrotingsevenwicht te bereiken. Wel heeft de VVD het kleinste begrotingstekort met 1,1 procent. De PvdA bungelt ergens in het midden, samen met CDA, ChristenUnie en D66, met een tekort van 1,5 procent.

'Bij de VVD is de staatsschuld in 2017 hoger dan bij de PvdA. Bij de PvdA is het namelijk 478 miljard euro, bij de VVD is dat zo'n 9 miljard meer'
Die is van Samsom. De staatsschuld wordt altijd uitgedrukt in het percentage van het bruto binnenlands product (bbp), het totale inkomen van een land, en wordt bij ongewijzigd beleid in 2017 op 650 miljard euro geraamd. Procentueel scoort de VVD ietsje beter dan de PvdA: de staatsschuld is bij de liberalen 74,5 procent van het bbp, en bij de PvdA 74,6 procent. Maar omdat bij de PvdA in 2017 het bbp kleiner is dan bij de VVD (de economie is dus minder hard gegroeid), komt de staatsschuld in absolute aantallen bij de PvdA lager uit. Het CPB stelt overigens dat het effect op de staatsschuld bij de meeste partijen verwaarloosbaar is ten opzichte van ongewijzigd beleid.

'Bij de PvdA gaat de economie krimpen'
Samsom verweerde zich tegen deze aanval van Rutte door te zeggen dat de economie bij de PvdA groeit. Op basis van de CPB-doorrekeningen kunnen beide heren hun gelijk claimen. Het hangt namelijk af van het uitgangspunt: is dat de huidige economie of de prognose? Volgens het CPB kent het bruto binnenlands product een jaarlijkse groei van 1,5 procent bij ongewijzigd beleid, waardoor het bbp in 2017 met 7,5 procent is gegroeid. In de PvdA-plannen neemt de jaarlijkse groei slechts 1 procent toe, waardoor de economie in 2017 met 5,2 procent zou zijn toegenomen. Een krimp ten opzichte van de prognose, maar een groei ten opzichte van de huidige economie. Bij de VVD blijft de groei min of meer gelijk aan de prognose en zou in 2017 met 7,3 procent zijn gegroeid.

'Bij de PvdA zijn de lasten voor bedrijven lager dan bij de VVD'
Dit was Samsoms antwoord op Ruttes stelling dat de PvdA de lasten laat stijgen. Samsom heeft hier strikt genomen gelijk. Bij de PvdA gaan de algehele lasten omlaag met een kwart miljard ten opzichte van de prognose bij ongewijzigd beleid. Maar dit is wel een stuk minder dan bij de VVD, waar de verlichting 6,75 miljard is. De lasten voor bedrijven gaan bij beide partijen omhoog, en inderdaad bij de VVD met een half miljard iets meer dan bij de PvdA, waar ze een kwart miljard stijgen.
Het grote verschil ligt bij de huishoudens. De VVD komt daar tot een lastenvermindering van 6,75 miljard, het PvdA tot een vermindering van de lasten van een half miljard. Er zijn partijen die de algehele lasten wel verzwaren, zoals GroenLinks en D66.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden