De bevrijder van het Portugese voetbal

Een man in het bijzonder vreest het Nederlands elftal woensdag bij Portugal. Dat is aanvoerder Luis Figo. Van zijn snelheid, kracht en schot gaat een voortdurende dreiging uit....

door Cees Zoon

LACHEN IS niet zijn meest ontwikkelde eigenschap, maar hij kan wel heerlijk kwaad worden. 'Ik praat wanneer ik dat wil', beet hij de meute verslaggevers toe die hem na de training opwachtte. Zijn gezicht stond nog meer op onweer dan gebruikelijk en hij zwaaide dreigend met zijn autosleutels. Het journaille kon de pot op: 'Er is nou verdomme wel genoeg gepraat over Figo!'

Dat mocht je zeggen. Het incident speelde zich af een paar dagen na Barcelona - Real Madrid, waarin Luis Figo door zijn simpele aanwezigheid in het Camp Nou de Catalaanse aanhang tot een collectieve aanval van hysterie had gedreven. De verrader die hier eens aanbeden werd maar nu het gehate witte shirt droeg, was door 100 duizend mensen uitge floten, uitgescholden en bekogeld met munten, flessen en mobiele telefoons. Hij was behandeld 'alsof ik een moordenaar ben', zei hij beduusd. 'En dat allemaal voor een partijtje voetbal.'

Wekenlang had de Catalaanse sportpers de supporters opgejut om de overloper zijn verdiende loon te geven. Die werd dus in de ban gedaan. Tijdens de persconferentie voor de returnwedstrijd een paar weken geleden negeerde hij de verslaggevers uit Catalonië en opende hij met de verklaring: 'Ik geef geen antwoord op vragen over Barcelona.'

De Portugees had net lekker zijn draai gevonden in Madrid en was bij de laatste thuiswedstrijd als een held uitgezwaaid. Of hij zichzelf nu ook als een held zag. 'Nee, in het voetbal bestaan geen helden, alleen referenties. Maar er zijn wel een hoop loslopende moordenaars.' Het was zijn enige verwijzing naar de uitspatting in het Camp Nou.

De duurste voetballer van de wereld, die vorige zomer Barcelona inruilde voor Real Madrid voor het bedrag van 134 miljoen gulden, dankt zijn populariteit niet aan zijn opgewekte humeur. Geboren met een stuurse blik voelt hij zich het meest op zijn gemak in de rol van gekweld genie voor wie het leven geen lolletje is. Zowel buiten het veld als erin, wanneer de scheidsrechter een door hem uitgelokte overtreding weer eens niet honoreert en hij hoofdschuddend en zuchtend zijn onbegrip toont.

De laatste maanden wordt Figo echter met regelmaat op een glimlach betrapt. Hij heeft dan ook alle reden tot tevredenheid. Niet alleen door de financiële klapper van vorige zomer, maar ook door de continue prijzenregen die op hem neerdaalt. Naast de Gouden Bal als Europa's beste voetballer kreeg hij de titel van beste voetballer van het blad World Sports, benoemde het belangrijkste Portugese weekblad Expresso hem tot 'Nationaal Figuur van het jaar 2000', en koos de buitenlandse pers in Portugal hem tot 'Persoonlijkheid van het jaar 2000'. Tussendoor werd hij door een website van gays in Spanje uitgeroepen tot 'het grootste stuk van de Spaanse competitie'.

Over gebrek aan waardering heeft de Portugees niet te klagen. 'Het is geniaal, het is Luis Figo', zei een Duitse televisiecommentator droog bij een van Figo's doelpunten. Een feestelijke dribbel, een kei van een voorzet die hem in Spanje tot de koning van de assist heeft gemaakt, en een verwoestend schot vormen de basis voor zijn populariteit overal waar hij speelt. Maar ook zijn persoonlijkheid en zijn inzet spreken: altijd zwaaiend naar zijn medespelers om de bal en nooit te beroerd om met een stevige overtreding terug te slaan. Figo is de aanvaller die de meeste gele kaarten krijgt in Spanje. Om al die redenen heeft hij de aanhang van Madrid net zo snel verleid als eerder die van Barcelona.

Wordt hij in Spanje slechts gezien als een voetbalgenie, in eigen land is Figo op zijn 28ste niet minder dan een god. In Portugal is hij op de altaren van het nationale zelfbewustzijn geplaatst, omdat vooral dankzij hem het land over een nationaal voetbalteam beschikt waar de hele wereld de vingers bij aflikt. Onder zijn leiding presenteerde Portugal zich bij het laatste EK als de swingendste ploeg die als geen andere liet zien hoe leuk voetbal kan zijn. 'Het is onfatsoenlijk!', riep de BBC-commentator tijdens de wedstrijd tegen Engeland. 'Die mensen bedrijven in het openbaar de liefde met de bal!'

Natuurlijk was er ook in Portugal kritiek op de beslissing van Figo te bezwijken voor het geld en van Barcelona naar Madrid te verhuizen. 'Figo is naar Madrid gegaan, onteerd in Barcelona en beroofd van zijn prestige in heel Spanje, maar wel rijker', vonniste Miguel Souza Tavares, een van Portugals meest vooraanstaande journalisten. 'Hij had geen alternatief omdat op een moment dat hij moe en minder helder was zijn agent hem een papier vol nullen voorhield. Nu gaat hij naar Madrid, ver van zijn vrienden, van de club en de stad die hem aanbad, en zijn agent zal genieten van het geld van zijn zweet en talent.'

De Figo-miljoenen waren de helft van wat de Portugese staat uittrekt voor sport, en bijna net zoveel als Sporting Lissabon in zijn nieuwe stadion steekt. Maar de meeste Portugezen hadden geen probleem met de transactie die 'voetballer-zakenman' Luis Figo afsloot. De speler zelf vond dat men niet moest zeuren: 'Door toedoen van de televisiezenders is de markt zo agressief dat het moeilijk is de wet van vraag en aanbod te negeren.'

De overgang van Figo naar Real Madrid heeft ook een halve revolutie teweeg gebracht in het zakendoen in de voetbalwereld. Real-voorzitter Perez was bereid 134 miljoen op tafel te leggen in de wetenschap dat de club met een torenhoge schuld dit bedrag nooit zelf zou kunnen opbrengen. Maar hij kocht met Figo ook diens beeldrecht dat hij onmiddellijk begon uit te baten: de eerste in de rij gegadigden was Telefónica dat jaarlijks 14 miljoen betaalt om reclame te mogen maken met het hoofd van de Portugees. En velen zullen volgen, want, schreef Expresso: 'Hij is niet mooi, maar aantrekkelijk genoeg om de strategen van vele reclamecampagnes in te pakken.'

Van het aangekondigde plan om zijn vermogen in een stevig aandeel in een Portugese bank om te zetten heeft Figo voorlopig afgezien. Misschien omdat hij even wil afwachten welke stappen de Spaanse belastingdienst tegen hem onderneemt. De voetballer kocht vorige zomer persoonlijk zijn contract met Barcelona af. De daarvoor benodigde 134 miljoen plus BTW werden hem verstrekt door zijn nieuwe club. De fiscus meent dat dit bedrag als inkomsten van de speler moet worden aangemerkt en heeft hem een aanslag van 75 miljoen gulden in het vooruitzicht gesteld. 'Ik maak mij nergens zorgen over', reageerde Figo. 'Dit is een kwestie tussen de twee clubs.'

Is Figo voor een enkele Portugees sinds afgelopen zomer een geldwolf, voor de meesten verdiende hij in die periode de titel van 'Bevrijder van het Portugese voetbal'. Door zijn leiderschap in de sterrenploeg van het EK veranderde hij in een 'symbool van Portugese trots', stelde de jury die hem tot Nationaal Figuur van het Jaar koos: 'Er voltrok zich een soort definitieve herovering van de gezonde trots Portugees te zijn, zonder ideologische verstrengelingen.' Een verwijzing naar de laatste hoogtijperiode van het Portugese voetbal in de dagen van Benfica en Eusebio, aan het begin van de jaren zestig, toen het een uithangbord van de dictatuur van Salazar was.

Luis Figo voelt zich telkens vereerd als hij weer een onderscheiding krijgt of met zulke hoogdravende termen wordt overladen. Soms ontlokken ze hem een glimlach, die echter snel weer plaatsmaakt voor de gekwelde gelaatsuitdrukking. De mensen kunnen zo overdrijven, is zijn devies. Of hij het niet moeilijk vond met het Real-shirt aan in het Camp Nou terug te keren, was afgelopen najaar de vraag: 'Ik heb er geen psycholoog voor nodig en ik heb ook geen andere vorm van hulp gezocht. Ik weet alleen dat het voetbal is en dat het na negentig minuten allemaal voorbij is.'

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden