AchtergrondBeurzen

De beurzen gedragen zich als een bingo op een uitvaart

Toen de lockdown begon, werd de coronacrisis door het IMF de ergste economische ramp genoemd sinds de Grote Depressie in de jaren dertig.  Maar de beurzen bereikten deze week recordstanden, ondanks recordverliezen van bedrijven. Hoe is dat te verklaren?

Beurskoersen hebben niets te maken met de actuele stand van zaken. Beeld Reuters

Voor burgers die al vijf maanden lang niet anders over zich heen krijgen dan kommer en kwel, is het een even onbegrijpelijke, zo niet cynische paradox, als een bingo op een uitvaart. Deze week bereikten de beurzen nieuwe recordstanden, terwijl bedrijven massaal klagend hun handen ophouden bij de overheden en werknemers hun baan verliezen of op de nullijn worden gezet. En telkens zijn er de nieuwe onheilstijdingen over de verspreiding van corona.

Het bewijst maar eens dat beurskoersen niets te maken hebben met de actuele stand van zaken. Ze zeggen hoogstens iets over de toekomstverwachtingen. ‘Als die verbeteren, stijgen ze. Als ze verslechteren, dalen ze. En ze verbeteren. In 2021 zullen de winsten naar verwachting weer op het niveau van 2019 komen’, stelt Jelte de Boer, hoofd beleggingen van vermogensbeheerder Optimix.

Dat beursindices nieuwe records halen, zoals de S&P 500 deze week in New York, verbaast hem dan ook niets. Als de rente daalt, zijn aandelen aantrekkelijker. ‘Eind 2019 was de tienjaarsrente in de VS 1,9 procent. Nu is die 0,6 procent. Beleggers kijken vooruit. Met winsten die volgend jaar herstellen en een lagere verdisconteringsvoet door de lagere rente is niet gek dat de S&P 500 op een nieuwe alltime high staat’, aldus De Boer.

Veel bedrijven hebben net een van de meest dramatische kwartalen in hun bestaan achter de rug. In het tweede kwartaal kwam de wereldeconomie bijna tot een stilstand als gevolg van de lockdown door de pandemie. ‘Er werd een bloedbad verwacht. En er kwam ook een bloedbad’, zegt Corné van Zeijl, analist van Actiam Vermogensbeheer. ‘Alleen een bloedbad dat meeviel.’

Volgens De Boer rapporteerden 80 procent van de beursfondsen winstcijfers over het tweede kwartaal die beter waren dan analisten verwachtten. ‘Nadat de coronacrisis bij het begin van de lente in zijn volle omvang duidelijk was geworden, was de consensus dat de bedrijfswinsten dit jaar met zo’n 50 procent zouden dalen. En nu is de voorspelde daling al teruggebracht naar 23 procent.’

Doemvoorspellingen

Toen de lockdown begon, werd de coronacrisis door het IMF de ergste economische ramp genoemd sinds de Grote Depressie in de jaren dertig. De Harvard-hoogleraren Carmen Reinhart en Kenneth Rogoff die alle financiële crises in de laatste 700 jaar hebben beschreven, voorspelden dat deze weleens de allerergste zou kunnen worden, omdat voor het eerst in de geschiedenis een crisis de hele wereld in zijn greep zou krijgen. Inmiddels is dit doemscenario door de feiten gelogenstraft. Vooral in Azië – met name China – is het herstel spectaculair. Na een krimp van 6,8 procent in het eerste kwartaal was er in China een groei van 3,2 procent in het tweede. En volgens de laatste prognoses zal China als enige van de grote economieën dit jaar zelfs nog iets groeien. In Europa is de val ook gestuit, vooral doordat de consumentenvraag is aangetrokken. 

Het Centraal Planbureau voorspelde deze week voor Nederland een krimp van 5,1 procent – ‘ongekend’ maar wel minder groot dan de krimp van 6,4 procent die in juni werd voorspeld.

Maar deze lichtpuntjes lijken niet de stijging van veel financiële waarden te kunnen rechtvaardigen. Behalve de aandelenkoersen zijn ook de prijzen van goud en de bitcoin sinds het begin van de crisis geëxplodeerd. Daarnaast werden huizen in het tweede kwartaal in Nederland nog eens 9 procent duurder. En dat gold ook in vele andere landen. Behalve de lage rente spelen ook de bizarre stimuleringsoperaties van de overheden en centrale banken een grote rol. Overheden hebben 10 duizend miljard (10 biljoen) dollar extra uitgegeven nadat de pandemie zich in maart over de hele wereld had verspreid. Centrale banken hebben nog eens 25 biljoen dollar aan liquiditeiten in de economie gestopt. Maar voor al die biljoenen was geen bestemming. Door de lockdown was het voor consumenten lastiger om geld uit te geven voor goederen en diensten. Bedrijven durfden door de krimp nauwelijks te investeren. Het geld rolde niet, maar werd opgepot – in aandelen, obligaties, goud, vastgoed en desnoods bitcoins. Veel bedrijven gebruikten het geld om kastekorten aan te zuiveren, zodat ze zich met hangen en wurgen door het tweede kwartaal konden werken.

Slag bij midden- en kleinbedrijf

Maar het kwartaal was niet voor ieder bedrijf even moeilijk. Beursfinancier Flow Traders dat meer winst behaalt bij fikse koersbewegingen, glorieerde op Euronext in Amsterdam. Ook supermarktconcern Ahold en maaltijdbezorger Just Eat Takeaway, hadden profijt van de lockdown. De grootste klappen vielen bij het midden- en kleinbedrijf, zoals de horeca, de modezaken, de kleine dienstverlening (kappers) en de entertainment- en evenementensector. ‘Die hebben zelf geen beursnotering. Maar de gevolgen daarvan sijpelen wel door in de cijfers van Randstad die minder mensen kon uitzenden, en de banken die allerlei voorzieningen moesten treffen voor bedrijven die hun schulden niet meer kunnen afbetalen’, zegt Corné van Zeijl.

Sterk van de conjunctuur afhankelijke bedrijven zoals de staalindustrie en de energiesector hadden het moeilijk door de krimp. Shell leed een enorm verlies, vooral doordat 16,8 miljard dollar werd afgeboekt wegens afwaarderingen op voorraden. De lockdown trof vooral Air France KLM vol op de kin. Het bedrijf verloor in één kwartaal 2,6 miljard euro, omdat de luchtvaart totaal ineenstortte. Nederland heeft geen grote touroperators op de beurs staan, maar ’s werelds grootste reisbureau Tui zag het aandeel op de beurs in Frankfurt dalen van 12 euro begin dit jaar tot 3 euro na een verlies van 1,1 miljard euro. Ook hotelketens als Hilton raakten diep in de rode cijfers.

Digitaal is de winnaar

Internationaal waren vooral de bedrijven in de digitale of nieuwe economie de grote winnaars. Zij sprongen massaal in het gat dat de lockdown veroorzaakte. Ze maakten niet alleen werken van huis mogelijk, maar zorgden er ook voor dat mensen met elkaar in contact konden blijven, zakelijk en sociaal, en hun boodschappen konden blijven doen.

De coronacrisis speelde met name de Amerikaanse Big Tech (Facebook, Google, Amazon) in de kaart. Zij braken alle winstrecords, zoals Apple dat in een kwartaal meer dan 11 miljard dollar verdiende en deze week een beurswaarde van twee biljoen dollar bereikte. Dat juist de S&P 500 waar deze fondsen voor 30 procent in meewegen, een nieuwe alltime high bereikte, was niet verwonderlijk. De AEX-index van de beurs van Amsterdam is daarmee vergeleken op een stand van 555 nog lang niet terug op het niveau van begin maart toen de index op 629 stond, laat staan in de buurt van het alltime high van 701,56 in de zomer van 2000.

Onzekerheden

Ook in Nederland zijn de structurele veranderingen door corona versneld. Koninklijke Shell, sinds jaar en dag het meest waardevolle fonds in de Amsterdamse indices, verloor dit jaar de koppositie aan voormalig Philips-dochter ASML, dat pas 25 jaar geleden naar de beurs ging. De energietransitie zette de grote olieconcern al onder druk, maar corona lijkt ze nog verder in de hoek te hebben geduwd.

Nadat de wereldeconomie in het tweede kwartaal op slot was komen te zitten, staat de deur in het derde kwartaal weer op een kier, hoewel die af en toe nog hevig klappert door nieuwe virusuitbraken. Maar er kan weer worden gereisd en buiten de deur gegeten, zij het met de beperkingen van monddoekjes, afstand en quarantaines. Er wordt weer gekocht: van huizen tot auto’s. Er gloort licht aan het einde van de tunnel. 

In de VS zijn 46 procent van de 22 miljoen banen die in maart, april en mei verdwenen, inmiddels weer terug ondanks het feit dat het aantal besmettingen alleen maar toeneemt. Daarnaast gokken bedrijven erop dat zo niet eind dit jaar toch begin volgend jaar een vaccin tegen corona is ontwikkeld. Goldman Sachs, de zakenbank der zakenbanken, rekent dit jaar op een vaccin en denkt dat de S&P 500-index in 2020 nog gemakkelijk 7 procent kan stijgen tot boven de 3600.

Maar er blijven onzekerheden: niet alleen over het virus maar ook over de uitkomst van de Amerikaanse presidentsverkiezingen en de handelsoorlog met China. De Boer denkt dat de risico’s daarvan moeilijk zijn in te schatten. ‘Als Biden wordt gekozen betekent dat hogere belastingen, maar kunnen de handelsspanningen met China afnemen. Met Trump is het andersom.’

Beurzen kíjken naar de toekomst, maar voorspellen kunnen ze die niet.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden