De beschermengel van Pakistan

Dr. Khan, vader van de Pakistaanse kernbom, gaf dit weekeinde toe dat hij landen als Libiijn kennis had verkocht. Hij wilde ze slechts sterker maken: als er meer nucleaire staten zijn, zingen de VS vanzelf een toontje lager....

Marjon Bolwijn

Een van de spectaculairste nucleaire spionagecomplotten uit de geschiedenis, heette het in de jaren tachtig. Dr. Abdul Qadeer Khan (1935), wetenschapper uit Pakistan, zou nucleaire kennis hebben gestolen uit Nederland om die te gebruiken voor de ontwikkeling van Pakistaanse atoomwapens. Bikkelharde bewijzen zijn er nooit geweest, maar inmiddels wordt algemeen aangenomen dat Khan eind jaren zeventig als werknemer bij Urenco in Almelo de hand wist te leggen op kennis voor het verrijken van uranium.

Zijn bekentenis het afgelopen weekeinde in Pakistan versterkt dit beeld alleen maar. Dr. Khan heeft toegegeven nucleaire kennis en ontwerpen voor de bouw van nucleaire installaties te hebben verkocht aan Iran, Noord-Korea en Libivertelde een hoge Pakistaanse functionaris zondag. Zijn ontmaskering wordt gezien als een van de succesvolste pogingen de verspreiding van kernwapens tegen te gaan.

De arrestatie moet een schok geweest zijn voor de Nationale Held van Pakistan. Want zo staat de vader van de islamitische atoombom in eigen land bekend. 'Een echte patriot en een geniale man.' 'Wij zijn trots op Dr. Abdul Qadeer omdat hij de man is die het volk van Pakistan zelfrespect heeft gegeven. (...) Hij is een man die alle Pakistanen beschermt.' Zo jubelen Pakistanen op een Pakistaanse website. In een recent interview zegt de wetenschapper over de Pakistaanse atoombom: 'Ik heb een vredeswapen gemaakt, wat moeilijk te begrijpen is totdat je je realiseert dat Pakistans nucleaire mogelijkheden dienen als afschrikking voor agressors. De afgelopen dertig jaar is er geen oorlog geweest en ik verwacht er ook geen in de toekomst.'

Khan als beschermengel van Pakistan, en wat hem zelf betreft van de gehele islamitische wereld. Want, zo bleek zondag uit de persconferentie, Khan wilde met de verkoop van nucleaire kennis aan Iran en Libide moslimzaak' dienen. Een toename van het aantal nucleaire staten, zou de VS wel een toontje lager doen zingen.

Khan werd twee maanden geleden gearresteerd nadat het Internationale Atoomagentschap had verklaard bewijzen in handen te hebben dat de Pakistaanse wetenschapper nucleaire kennis had verkocht aan Iran, Libin Noord-Korea. Tot die tijd hadden regering en leger in Pakistan beschuldigingen in die richting, van met name de VS, altijd van de hand gewezen.

Over die beschuldigingen zei Khan nog voor zijn bekentenis: 'Mijn vijanden behoren tot de categorie mensen die zelfs onze God, onze profeet en onze eerlijke en oprechte leiders niet sparen. Ze vertellen allerlei leugens over me omdat ik al hun strategische plannen in de war heb geschopt, de machtsverhoudingen in dit deel van de wereld. Ik ben niet gek.'

Regering en leger beweren geen weet te hebben gehad van Khans geheime exportoperaties. Hij heeft in elk geval altijd nauwe banden met de politieke top gehad. Het was de toenmalige Pakistaanse president Benazir Bhutto die Khan in 1975 vriendelijk doch dringend verzocht Europa te verlatenen naar Pakistan te komen, om leiding te geven aan het eerste nucleaire programma van Pakistan. Aartsrivaal India was immers ook actief op dat vlak, wat een bedreiging vormde voor Pakistan.

De metaalkundige Khan had in de jaren zestig en zeventig in Duitsland en Belgiestudeerd en ging in 1972 werken voor Urenco in Almelo. Daar zou hij illegaal kennis over gascentrifuges en de verrijking van uranium hebben vergaard, om die te gebruiken voor de ontwikkeling van de Pakistaanse atoombom. Die verdenking van 'atoomspionage' leidde in 1983 tot een veroordeling bij verstek tot vier jaar celstraf. Een vonnis dat twee jaar later in hoger beroep werd vernietigd.

Een paar jaar arbeid in Pakistan, in opdracht van president Bhutto, gaf het gewenste resultaat: Pakistan had begin jaren tachtig zijn eerste uraniumverrijkingsfabriek. Na dit succes veranderde Khan de naam van zijn laboratorium in 'Dr. A. Q. Khan Research Laboratories'. Tot zijn wapenfeiten mocht hij later onder meer de lancering van een langeafstandsraket, de Ghauri, rekenen. In 1998 volgde de eerste felbegeerde, succesvolle atoomproef. Pakistan behoorde daarmee tot een van de zeven nucleaire mogenheden van de wereld. Met dank aan Khan, over wie oud-president Ishaq Khan in 1990 zei: 'De naam van dr. Abdul Qadeer Khan zal in gouden letters in de analen van de geschiedenis van Pakistan worden bijgeschreven.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden