De bescheiden held

Vargas Llosa schrijft plotseling opvallend liefdevol over Peru

Mario Vargas Llosa: De bescheiden held

****


Vertaald uit het Spaans door Mariolein Sabarte Belacortu.


Meulenhoff; 352 pagina's; euro 22,95.


'Wanneer is Peru naar de verdommenis gegaan?' Dit citaat uit Gesprek in De Kathedraal resoneert als een mantra door de eerste romans van Vargas Llosa, die zich allemaal in Peru afspelen. Wanneer ging het mis? Het is een vraag die ook als een rode draad door Llosa's latere werk loopt, of dat nu over Brazilië gaat (De oorlog van het einde van de wereld), over de Dominicaanse Republiek (Het feest van de Bok) of over Paul Gauguin (Het paradijs om de hoek). Peru is overal.


Met De bescheiden held heeft Vargas Llosa sinds lang weer een roman geschreven die zich helemaal in Peru afspeelt. Je zou dus verwachten dat hij zijn vaderland opnieuw donker kleurt. En daar heeft het aanvankelijk inderdaad veel weg van. In de noord-Peruaanse stad Piura komt Felícito Yanaqué, directeur van een transportbedrijf, diep in de problemen omdat hij weigert om maffiabelasting te betalen. En in Lima wordt Ismael Carrera, de hoogbejaarde directeur van een verzekeringsmaatschappij, geterroriseerd door twee monsters van zonen omdat hij wil trouwen met zijn dienstbode Armida.


Felícito's bedrijf wordt in de fik gestoken en Ismael is zijn leven niet meer zeker. Aan geweld - een van de grote thema's uit Llosa's werk - geen gebrek. Discriminatie is er ook.


Maar anders dan anders is dat het geweld en het racisme de personages er dit keer niet onder krijgen. Felícito weigert halsstarrig zich te laten chanteren. Ismael laat zich niet intimideren door zijn zoons en doet wat zijn hart hem ingeeft. En ondanks alle scheve gezichten weert Armida zich kranig in haar nieuwe hoedanigheid van dame van stand.


Geldt voor oude kwalen als geweld en racisme nog dat ze sterk aanwezig zijn in het Peru dat Llosa in De bescheiden held schetst, van politiek en religieus fanatisme is nu geen sprake meer. En het bijgeloof is geen barbaarse traditie meer, maar een overzichtelijke privékwestie.


Vargas Llosa schreef met De bescheiden held een opvallend opbeurende roman over zijn vaderland. De talrijke liefdevolle beschrijvingen van lokale gerechten, populaire muziek en regionaal taalgebruik onderstrepen dit. Ook van de vette knipogen die hij geeft naar romans als Het groene huis en Lof van de stiefmoeder straalt het plezier af. Zelfs de verwijzingen naar trauma's uit zijn eigen leven zijn nu licht van toon.


Deze opvallende ommezwaai staat natuurlijk niet los van het feit dat het Peru, net als veel andere Latijns Amerikaanse landen, de laatste jaren economisch en politiek voor de wind gaat. Het staat zelfs met zoveel woorden ergens in de roman. En dat is, als je De bescheiden held mag geloven, te danken aan hardwerkende en standvastige individuen als Felícito, Ismael en Armida.


De hartenklop van De bescheiden held is niet de boodschap dat Peru naar de verdommenis is, maar de woorden die Felícito's straatarme vader zijn zoon op hart drukte: 'Laat je er nooit door wie dan ook onder krijgen.' Dit liberale mantra waart al decennia lang door Vargas Llosa's krantenstukken en lezingen. En nu voor het eerst ook in een roman van de onvermoeibare meester.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.