De berg die brult

Westerse geologen kregen toestemming om een ongedurige vulkaan in Noord-Korea te bekijken.

Kijk goed naar het officiële portret van de Noord-Koreaanse presidenten Kim Il-sung en Kim Jong-il. Achter hen is nog iets afgebeeld. Dit is de Paektusan, een vervaarlijke vulkaan die half in China en half in Noord-Korea ligt. Onlangs kreeg een team Brits-Amerikaanse wetenschappers als eerste buitenlandse onderzoekers toegang tot het gebied rondom de vulkaan om veldonderzoek te verrichten, meldt Science.

Reden is dat wetenschappers sinds enkele jaren bezorgd zijn over een mogelijke nieuwe uitbarsting van de Paektusan. De laatste, kleinschalige uitbarsting was in 1903. Een nieuwe uitbarsting kan naar schatting tien tot honderd keer zoveel schade veroorzaken als de uitbarsting van de IJslandse vulkaan Eyjafjallajökull in 2010. De grootste dreiging vormt de 2 miljard ton water in de krater - het Hemelmeer - die bij een uitbarsting tot zeer ernstige overstromingen kan leiden tot in China en Rusland aan toe.

Al sinds 1999 zien wetenschappers in een Chinees onderzoekscentrum aan de Noord-Koreaanse grens dat de seismische activiteit, aardverschuivingen en gasuitstoten bij de vulkaan toenemen. Dit kan er op duiden dat de magmakamer van de vulkaan zich opnieuw aan het vullen is. Een analyse van vrijgekomen gassen lijkt de vermoedens te bevestigen. Het is echter moeilijk met zekerheid iets te zeggen, omdat buitenlandse onderzoekers niet tot de Noord-Koreaanse zijde werden toegelaten - tot nu dus.

Seismoloog James Hammond van het Imperial College te Londen kreeg met twee collega's toestemming om een week met een team Noord-Koreaanse geologen onderzoek te doen. In het nog altijd vrijwel boomloze landschap verzamelden zij in de geringe tijd die zij hadden zoveel mogelijk bodemmonsters. Ook voeren ze met een motorboot over het meer dat de caldera - de kenmerkende krater bovenop de vulkaan - heeft gevuld. Daar analyseerden zij vulkanische gassen die richting het wateroppervlak bubbelen.

Tijdens de expeditie plaatsten Hammond en zijn collega's zes seismometers ten oosten van de vulkaan. Die zullen alle verdachte bewegingen onder de vulkaan analyseren en doorsturen. Ook registreren ze seismische golven die vanuit de omgeving door het binnenste van de Paektusan bewegen. Met deze informatie kan Hammond de magmakamer en omliggende rotsen deels in kaart brengen, waardoor meer over de dreiging bekend wordt.

De zorgen rondom de vulkaan komen niet uit de lucht vallen. Vlak voor het jaar 1000 veroorzaakte de vulkaan de op een na zwaarste uitbarsting uit de recente geschiedenis, slechts overtroffen door de beruchte uitbarsting van de Tambora in 1815. Al in 2011 vond er daarom een zeldzame ontmoeting plaats tussen Noord- en Zuid-Koreaanse vulkanologen in Zuid-Korea.

Aan de expeditie ging een moeizame voorgeschiedenis vooraf. Al in 2011 werd Hammond uitgenodigd door een Noord-Koreaanse organisatie die zich richt op technologisch onderzoek. Pas twee jaar later kon hij vertrekken, vanwege problemen met de financiering en met de VN-sancties die tegen het land gelden.

Het gebied rondom de vulkaan heeft een bijzondere plek in de Noord-Koreaanse cultuur. Het geldt officieel als de geboorteplaats van de vorige leider Kim Jong-il, hoewel Russische bronnen aantonen dat hij eigenlijk in een kamp in Siberië geboren werd. Toen Kim Jong-il in december 2011 stierf, berichtten Noord-Koreaanse staatsmedia dat het ijs bovenop de Paektusan luid kraakte en er een rode gloed boven de zogeheten Jong-ilberg oplichtte. De Kimdynastie werd eerder dit jaar door Kim Jong-un de 'Paektubloedlijn' genoemd.

De expeditie heeft ook nieuwe historische informatie opgeleverd over de Millenniumuitbarsting van tien eeuwen geleden. Deze uitbarsting blies een aspluim van 50 kilometer hoog de lucht in en sloeg een vijf kilometer brede krater waar zich nu het idyllische Hemelmeer bevindt. Er schoot ongeveer honderd kubieke kilometer vulkanisch gesteente weg, waarvan stukken tot in noordelijk Japan, 1.200 kilometer verderop, zijn teruggevonden.

De onderzoekers noemden de analyse van een tien meter dikke deken van puimsteen afkomstig van de Millenniumuitbarsting een hoogtepunt van de expeditie. De onderzoekers denken met de bodemmonsters te kunnen vaststellen hoe de vulkaanuitbarsting destijds precies verliep en wanneer deze exact plaatsvond. Mogelijk biedt het onderzoek ook meer inzicht welke klimaatgevolgen de uitbarsting had.

Het onderzoeksteam hoopt in de toekomst eventuele veranderingen in de magmakamer met meer seismometers in kaart te brengen. Volgende zomer willen ze de vulkanische gassen uit het kratermeer analyseren om de taaiheid van het magma te bepalen. Meer taaie magma zou grotere druk opleveren wanneer het eruit moet, waardoor de kans op een gewelddadigere uitbarsting stijgt.

undefined

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden