Column

De beloftes van 'Facebook Frans'

Timmermans voert geen Realpolitik maar gevaarlijke beloftepolitiek.

Frans Timmermans Beeld epa

De Europese Unie plaveit de weg voor de Turkse president Recep Tayyip Erdogan om zondag via de stembus de 'Poetin aan de Bosporus' te worden. Europa handelt uit zwakte. Op Facebook deed EU-onderhandelaar Frans Timmermans verslag van zijn 'deal': indamming van de asielstroom in ruil voor geld, visumvrije toegang voor Turken tot Europa en een versneld Turks EU-lidmaatschap. Erdogan is de ongenaakbare heerser. Een Turk die net zo actief is op Facebook als 'Facebook Frans' kan rekenen op bezoek van de Turkse 'gedachtenpolitie'.

De verhouding tussen de EU en Turkije is altijd een omgekeerde wereld geweest. In 1999 besloten Europese regeringsleiders Turkije de status 'EU-kandidaatlid' te geven. Twee leden van de Europese Commissie reisden met EU-topdiplomaat Solana naar Turkije om het 'goede nieuws' te brengen.

Het is erg onduidelijk. Wil Turkije zich aansluiten bij de EU of wil de EU toetreden tot de Turkse Republiek? In 2004 gaf de Europese Commissie groen licht voor onderhandelingen met Turkije. Commissarissen uitten in de wandelgang bedenkingen. Commissaris Bolkestein eiste een stemming. Hij durfde als enige 'tegen' te stemmen.

In 2004 riep European Voice, de fabeltjeskrant voor Europese ambtenaren, Erdogan uit tot 'Europeaan van het Jaar'. De belangrijkste suggestie die Erdogan van Europa overnam was de rol van het Turkse leger terugdringen. Dat leger was toezichthouder op de scheiding van staat en religie. Erdogan zuiverde de legertop en liet honderden hoge militairen opsluiten.

Met het leger in de kazerne kan hij onbelemmerd de islamisering van de Turkse samenleving doordrukken. Dat is de bron van alle schendingen van mensenrechten. In Turkije woedt een keiharde cultuurstrijd. Na China telt het de meeste journalisten in gevangenissen. Erdogan heeft aangekondigd de sociale media 'uit te roeien'. Dodelijk nieuws voor een Turkse 'Facebook Frans'.

De ideologie van de EU luidt: soft power. Dat is praten en geld geven in de hoop dat heersers zoals Erdogan 'Europese waarden' overnemen. Maar soft power kook zachte eitjes. Jean-Claude Juncker, de benevelde voorzitter van de Europese Commissie, ziet bij elk Europees probleem een jezuïetenstreek als oplossing. Bondskanselier Merkel is getraumatiseerd door haar historische blunder een open uitnodiging aan de Derde wereld te zenden. Zij reisde naar Ankara en smeekte Erdogan om hulp.

Frans Timmermans heeft vele kwaliteiten maar ijdelheid is zijn zwakte. Dat is menselijk, maar een slecht eigenschap voor een onderhandelaar. In zijn 'Zondagsbrief' op Facebook, een soort herderlijk schrijven voor zijn volgers, schrijft hij 'goede afspraken' te hebben gemaakt met Erdogan. In 1513 schreef Machiavelli: 'Een man die zich overal en altijd goed betoont, gaat noodzakelijk te gronde temidden van zovelen die niet goed zijn'. Dat geldt nog steeds.

Op 2 september 2014 zei Timmermans, toen minister van buitenlandse zaken, in zijn H.J. Schoo lezing: 'De wereld roept om Realpolitik'. Hij definieerde dat met 'je best doen om het wenselijke met het mogelijke te verenigen'.

Poetin en Erdogan voeren Realpolitik; ze breiden macht en invloed van hun staten uit. Poetin spiegelt zich aan het Tsarenrijk; Erdogan aan het Ottomaanse Rijk. Erdogan wil greep houden op de Turkse diaspora, vooral op de miljoenen Turken in Duitsland. Zij vormen een electoraal machtsblok. In 2002 won bondkanselier Schröder de verkiezingen met 6.027 stemmen verschil. Hij deed een beroep op de 'Turkse stem' door Turkije sneller EU-lidmaatschap te beloven. Met deze hefboom in Duitsland heeft Erdogan een hefboom in Europa. Macht wint altijd van 'goede afspraken'.

Vluchtelingen in Duitsland Beeld reuters
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.