Analyse

De belofte van welvaart ligt aan Xi's macht ten grondslag

De vrije val van de aandelenkoersen in China, de grootste exporteur van de wereld, sloeg gisteren over naar financiële markten wereldwijd. Is na krediet- en eurocrisis een Chinacrisis in aantocht? En wat kan president Xi doen om de groei weer aan te jagen?

Fokke Obbema
De Chinese president Xi Jinping. Beeld Reuters
De Chinese president Xi Jinping.Beeld Reuters

Van opkomende supermacht tot zieke man van de wereldeconomie - het imago van China verandert snel. Nog begin dit jaar leek het land zijn status als toekomstige wereldmacht definitief te hebben bewezen. Tegen de wil van de VS in kozen diverse Europese landen, ook Nederland, voor deelname aan de ontwikkelingsbank AIIB een Chinees project dat als een uitdager van de door het Westen gedomineerde Wereldbank wordt gezien. Een 'keerpunt' in internationale verhoudingen, zo meenden analisten, want aan de Amerikaanse dominantie op het wereldtoneel zou een einde komen.

Die prominentere rol voor China bleek ook uit de assertieve houding in de eigen regio. Met het aanleggen van eilanden zetten de Chinese leiders hun territoriale claims in de Zuid- en Oost-Chinese Zee kracht bij. Ook al maakte het zich daarmee bij buurlanden niet populair, China wenste zich te manifesteren in de 'eigen achtertuin', zo was de duidelijke boodschap.

De verpersoonlijking van deze zelfbewuste koers was en is president Xi Jinping. Veel meer dan zijn voorganger Hu Jintao straalt hij zelfvertrouwen uit. Veel sneller dan gedacht wist hij macht te verzamelen en veel groter dan verwacht groeide zijn populariteit onder gewone Chinezen. Die waren hem dankbaar voor zijn omvangrijke campagne tegen corrupte partijbonzen.

Pijnlijk

Een half jaar later ziet het beeld er voor Xi bepaald anders uit. Internationaal worden de wenkbrauwen gefronst, nu zijn regering ondanks de inzet van miljarden niet in staat blijkt kelderende beurskoersen in Shanghai te voorkomen. Dat is een teken van onmacht dat Xi niet weg weet te nemen. Bovendien is hij onder druk gekomen nu diverse signalen erop wijzen dat de economische groei beduidend lager ligt dan de officiële 7procent.

Dat is pijnlijk omdat de impliciete belofte van voortdurend hogere welvaart aan Xi's macht ten grondslag ligt. Een ramp zoals die in Tianjin, waarbij lokale partijgenoten onder vuur liggen, komt dan extra ongelegen. Last but not least is er sprake van weerstand binnen de partij. 'China zit midden in de grootste crisis sinds de dagen van Deng Xiaoping', stelt de Amerikaanse China-expert Rodger Baker van denktank Stratfor zelfs.

De verdeeldheid in eigen kring is vermoedelijk Xi's grootste kopzorg. Ondanks alle vergelijkingen van zijn macht met die van voorgangers als Deng of Mao oogt Xi nog niet als een almachtige alleenheerser. De partijkrant, het Volksdagblad, publiceerde onlangs zeldzame waarschuwingen aan het adres van gepensioneerde toppolitici. Die moeten zich niet langer met staatszaken bemoeien. Gespeculeerd wordt dat Xi tegenwerking ondervindt van oud-president Jiang Zemin en diens netwerk. Naar verluidt keerde Jiang zich eerder tegen Xi's voornaamste gevecht: de strijd tegen de corruptie. Die zou volgens Jiang tot te veel onrust onder partijleden leiden en moest dus kalmer worden gevoerd.

Economische hervormingen

Xi wil daar niets van weten. Hij roept juist op tot intensivering, nu niets minder dan het overleven van de partij volgens hem op het spel staat. Grote weerstand ondervindt hij ook op het vlak van economische hervormingen. 'Meer marktwerking' is zijn adagium, met instemming van de Wereldbank die dat als een essentiële stap ziet op weg naar een evenwichtiger, minder op export en investeringen gerichte economie.

Minder bescherming voor de grote staatsbedrijven is dan een eerste stap. Maar de gevestigde belangen zetten zich schrap. 'De omvang van het verzet is veel groter dan wat voor mogelijk viel te houden', zo viel afgelopen vrijdag in een opvallend commentaar in de staatsmedia te lezen.

De hamvraag is dan ook of Xi wel in staat is tot economische hervormingen, waardoor China ook op termijn de groei van de wereldeconomie kan blijven aanjagen. Over de vorige generatie leiders, aan de macht van 2002 tot 2012, luidt het oordeel dat zij alleen op de winkel hebben gepast; op hervormingsgebied was er onder hen sprake van een 'verloren decennium'. Met zijn omvangrijke hervormingsagenda wil Xi dat oordeel ontlopen. Maar al zijn eind 2013 gelanceerde plannen hebben nog te weinig tastbare resultaten opgeleverd. Xi ondervindt dezelfde weerstanden als waar zijn voorgangers met hun hervormingen op stuk zijn gelopen.

Begin september komt er een hoogtepunt voor generaalszoon Xi. Dan neemt hij een militaire parade in Peking af, om de overwinning op Japan te gedenken. De wereld zal ongetwijfeld onder de indruk raken van China's militaire macht. Die façade zal niet kunnen verhullen dat China ongewoon onzekere tijden doormaakt.

null Beeld .
Beeld .
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2022 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden