De belangrijkste plannen op een rij

Wat heeft het kabinet-Rutte II ons in zijn derde jaar te bieden? Veel uit het regeerakkoord is al door de Kamer. Waar willen de ministers voor de volgende verkiezingen nog mee scoren? Zes beleidsterreinen en wat extraatjes. Door

Beeld Bas van der Schot

BUITENLAND

Beeld Bas van der Schot

VOOR HET EERST NIET MEER KORTEN OP LEGER

Brandhaarden rondom Europa vragen om 'realisme' in het buitenlandbeleid, vindt het kabinet. Nederland is wakker geschud door de vliegramp met MH17, het conflict in Oekraïne en de opkomst van de terreurmilities van IS in Irak. Het kabinet meent nu dat de vrede en vrijheid in Nederland 'soms ernstig onder druk' staan. Voor het eerst in decennia gaat het mes daarom níet in de krijgsmacht. Sterker: een geplande bezuiniging wordt deels teruggedraaid. Ook in noodhulp en diplomatie is Nederland ambitieuzer dan vorig jaar, al gaat daar wel geld vanaf.


Defensie krijgt er volgend jaar 50 miljoen euro bij en vanaf 2017 structureel 100 miljoen. Het is een trendbreuk, maar het vergroot de slagkracht van de krijgsmacht slechts minimaal. Het geld moet acute tekorten aan munitie, reserveonderdelen en helikopters oplossen. Er komen twintig extra pantserwagens bij en meer onbemande vliegtuigen. Over de salarissen wordt nog onderhandeld. Nederland draagt bij aan een nieuwe Afghanistan-missie en een snelle NAVO-interventiemacht.


Ontwikkelingssamenwerking Er komt een nieuw noodhulpfonds van 570 miljoen voor de eerste levensbehoeften van slachtoffers van oorlogen, rampen en ziekten als ebola. Dit komt bovenop het bestaande jaarlijkse potje van 210 miljoen. In totaal is 3,7 miljard beschikbaar voor ontwikkelingssamenwerking (0,57 procent van het BNP). Er komt 150 miljoen om het midden- en kleinbedrijf in ontwikkelingslanden en Nederland te helpen.

Beeld Bas vd Schot

BUITENLANDSE ZAKEN

Handhaving of versterking van ambassades in de Arabische regio en andere instabiele plekken nabij Europa. Diplomaten worden flexibeler ingezet door ze bij crises tijdelijk elders weg te halen. Er worden geen extra posten gesloten.

Beeld Bas vd Schot

VEILIGHEID

Beeld Bas van der Schot

AANPAK VAN JIHADISME EN VAN KINDERPORNO

'De haat die elders in de wereld mensen in het verderf stort, mag niet overslaan naar onze straten', sprak koning Willem-Alexander dinsdag. De dreiging komt van buiten, bleek uit zijn verhaal. Dat is ook te merken op het ministerie van Veiligheid. Staatssecretaris Fred Teeven maakte dinsdag bekend dat hij niet alleen levenslang toezicht wil kunnen houden op geweldplegers en zedendelinquenten, maar ook op teruggekeerde jihadisten. En het Openbaar Ministerie krijgt extra geld - volgend jaar 5 miljoen, daarna 20 miljoen - om criminaliteit met een 'internationale dimensie' te bestrijden.


Teeven trekt extra geld uit om asielzoekers op te vangen, maar niet om hun asielaanvragen te beoordelen. Dat wordt lang wachten bij de Immigratiedienst. Ook interessant: in zijn begroting rekent Teeven erop dat de toestroom van asielzoekers volgend jaar een stuk minder is.


Aan criminaliteit in de steden lijkt minister Ivo Opstelten nauwelijks nog toe te komen. Er komt weliswaar een veiligheidsagenda, met precieze streefcijfers - zoals 30 duizend woninginbraken minder per jaar. Maar ze moeten op lokaal niveau verzinnen hoe ze die streefdoelen bereiken.


Voor de opvang van asielzoekers: 375 miljoen (NB: geld voor dit jaar én volgend jaar).


Op de gevangenissen wordt opnieuw bezuinigd. De overbezetting van het personeel wordt afgebouwd, bewaarders mogen minder sporten onder werktijd, de bibliotheek voor de gedetineerden verdwijnt.


Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) krijgt 25 miljoen euro erbij.


Veiligheidsagenda: 10 miljoen euro, minder dan beloofd in het regeerakkoord. Te besteden aan het bestrijden van cybercrime, fraude, kinderporno, overvallen en inbraken.

Beeld Bas van der Schot

BELASTINGEN

Beeld Bas van der Schot

EERSTE AANZETJE TOT EEN NIEUW STELSEL

Het hele belastingstelsel gaat op de schop. Althans op de lange termijn. En in kleine stapjes, waarvan het huidige kabinet er hooguit twee gaat zetten. Dinsdag kwamen minister Dijsselbloem en staatssecretaris Wiebes (Financiën) met een voorzet, om volgend jaar een écht belastingplan te presenteren. Kern: vereenvoudiging en lastenverlichting voor werkenden.

'Er komt geen big bang', zei Wiebes dinsdag. Dus niet een volledige belastingstelselherziening in één keer. Dat kan niet, want de 5 miljard euro die daarvoor nodig is, heeft het kabinet nu niet.

Voor politieke partijen die bereid zijn er de tijd voor te nemen, komen Dijsselbloem en Wiebes met één samenhangend voorstel waarmee in pakweg tien jaar 100 duizend banen worden gecreëerd. De lasten op arbeid kunnen - grof geschat - met 15 miljard omlaag.

Wat zijn de belangrijkste elementen, of zoals Wiebes zegt 'keuzes', van dat plan-op-termijn?

De meest complexe regelingen die de Belastingdienst uitvoert, worden vereenvoudigd, te beginnen met de meest complexe: de kinderopvangtoeslag. En daarna de autobelastingen. Dit wil Wiebes in 2016 geregeld hebben.

Het btw-systeem moet op de schop. Dat is te complex en te verstorend geworden door het zeer lage tarief van 6 procent en alle vrijstellingen. Hoe het wel moet, weet Wiebes nog niet, maar hij belooft: aan het lage btw-tarief op boodschappen torn ik niet.

De belastingdruk moet meer verspreid worden over iemands levensloop. Nu is de druk het hoogst in de 'werkfase', terwijl dat de levensfase met de hoogste kosten is.

Gemeenten moeten meer belastingen kunnen heffen.

Beeld Bas van der Schot

ARBEIDSMARKT

ALLES VOOR MEER WERK (= MINDER UITKERINGEN)

Van alle ministers geeft minister Asscher (Sociale Zaken) het meeste uit: 78 miljard euro. Dat geld is vooral bestemd voor mensen die niet werken. De helft gaat naar AOW en nabestaandenuitkeringen. Kleinere kostenposten zijn de uitkeringen voor werkloosheid en arbeidsongeschiktheid (beide 12 miljard). Asscher wil vooral mensen aan het werk krijgen. Hij heeft nog net niet het motto van Paars I (1994-'98) overgenomen ('Werk, werk,werk'), maar veel scheelt het niet. Het kabinet wil werkgelegenheid bevorderen, stimuleren dat mensen uit een uitkering komen of overstappen naar een ander vak.


Nieuw is de brug-WW: een uitkering bedoeld voor wie vanuit de WW of via een 'sectorplan' overstapt naar een ander beroep. Voor gewerkte uren betaalt de werkgever salaris, maar voor de scholingsuren wordt WW uitbetaald.


Werkloze ouders krijgen zes in plaats van drie maanden kinderopvangtoeslag, zodat zij werk kunnen zoeken.


Voor de bouw blijft nog tot juli 2015 een laag btw-tarief gelden, 6 procent in plaats van 21.


Het wordt voor bedrijven aantrekkelijk laaggeschoold werk terug te halen naar Nederland. De Participatiewet beperkt de lastendruk en biedt loonkostensubsidies.


Voor de bestrijding van armoede en schulden: 100 miljoen euro extra.


De koopkracht stijgt gemiddeld met 0,5 procent. Bijna driekwart van alle huishoudens gaat erop vooruit. Dat geldt ook voor 57 procent van de ouderen. Kostwinners met kinderen en een modaal inkomen leveren het meest in (2,5 procent). Alleenstaande ouders met minimumloon gaan er 10 procent op vooruit nadat zij dit jaar 0,25 procent hadden ingeleverd.


Weten hoe uw koopkracht verandert? Kijk op Volkskrant.nl/koopkracht2015.

Beeld Bas van der Schot

ZORG

Beeld Bas vd Schot

EINDELIJK EEN KNIK INDE KOSTENSTIJGING

Geloof het of niet: volgens het kabinet dalen uw uitgaven aan zorg volgend jaar. 15 euro zal de gemiddelde Nederlander maar liefst uitsparen - van 5.090 euro dit jaar naar 5.075 euro in 2015.


Dat bedrag is volgend jaar opgebouwd uit de geraamde premie voor de verplichte zorgverzekering (1.211 euro), de eigen betalingen (369 euro), de inkomensafhankelijke bijdrage (1.577 euro), een bijdrage aan de zorg voor hulpbehoevenden in instellingen via het loonstrookje (1.029 euro) en via de belastingen (1.186 euro). Voor lage inkomens gaat daar gemiddeld 297 euro via de zorgtoeslag vanaf.


Minister Schippers van Volksgezondheid is verantwoordelijk voor 72,9 miljard euro, de grootste begroting na Sociale Zaken. Iets meer dan eenderde, 25,6 miljard euro, gaat naar langdurige zorg voor hulpbehoevenden, thuis of in instellingen.


Schippers verwacht dat de premie voor de verplichte zorgverzekering 110 euro stijgt naar 1.211 euro per jaar. De zorgverzekeraars stellen echter in het najaar zelf hun premie vast.


Op 1 januari 2015 worden gemeenten verantwoordelijk voor alle jeugdzorg en voor vrijwel alle zorg aan thuiswonende hulpbehoevenden. Zorgverzekeraars zijn verantwoordelijk voor verpleging thuis.


Het bedrag dat burgers zelf betalen aan medische zorg (het eigen risico) voordat de verzekering vergoedt, is volgend jaar 375 euro (15 euro meer dan dit jaar).


Op 1 juni 2015 zijn zorgverleners verplicht begrijpelijke zorgnota's te versturen. Onjuiste declaraties worden dan sneller opgemerkt.


De zorgtoeslag voor de laagste inkomens gaat in 2015 omhoog. Maar de toeslag daalt sneller naar nul voor inkomens boven de 20 duizend euro bruto.

Beeld Bas van der Schot

ONDERWIJS

Beeld Bas vd Schot

MEER MEESTERS ALS MASTER VOOR DE KLAS

In het onderwijs moet 'een cultuur van permanente verbetering' komen, schrijft minister Jet Bussemaker in haar begroting. Ter aanmoediging heeft ze hier en daar een extraatje voor de leraren. Dag nullijn: na jaren zien leraren hun salarissen weer stijgen. Er komt ook extra geld voor de lerarenbeurs. De bedoeling is dat meer meesters voor de klas master worden. Die beter geschoolde leraren moeten ervoor zorgen dat leerlingen zich op school niet meer vervelen. Op de basisschool krijgen kinderen voortaan drie uur gymnastiek per week. Ook komt overal aandacht voor 'toptalent'. Op het mbo is er geld beschikbaar voor excellentieprogramma's, onder meer doordat een eigentijdse meester-gezel-formule wordt bedacht.


Het kabinet had flink willen bezuinigen op de studiefinanciering, maar onder druk van GroenLinks en D66 is dat deels teruggedraaid. Er komt weliswaar een stelsel van studieleningen vanaf 1 september 2015, maar studenten uit wat armere gezinnen behouden een beurs. De ov-kaart blijft bestaan en ook mbo'ers krijgen er een. Bussemaker gaat nu bedenken wat ze met het geld gaat doen dat vrijkomt als de leningen de studiebeurzen hebben vervangen.


Voor wetenschappers komt er een 'toekomstfonds', na lang zeuren van D66-leider Alexander Pechtold. In het fonds wordt 200 miljoen gestort uit de aardgasbaten. Innovatieve mkb'ers kunnen daaruit lenen. Het rendement van het fonds is bedoeld voor fundamenteel en toegepast onderzoek. Veel zal dat niet zijn, maar er is een troost voor de onderzoekers: ze krijgen ook nog eens 25 miljoen per jaar, uit een pot die was bestemd voor onderwijspersoneel.

LEUKE DINGEN VOOR DE MENSEN

VAN BIBLIOTHEEK TOT WETHOUDERTRAINING

Het valt niet altijd mee een huurhuis te vinden in de stad. Maar daar gaat het kabinet wat aan doen. Er komen meer tijdelijke huurcontracten, zodat startende huurders meer kans krijgen op een woning.


Geen baan? Het wordt heel makkelijk om een eigen start-up te beginnen: zo'n leuk, klein, innovatief bedrijfje. Er komt een speciale ambassadeur die pionierende ondernemers gaat aanmoedigen.


Ondertussen koopt het kabinet onbemande vliegtuigen. Handig in oorlogsgebieden, maar ook om criminelen vanuit de lucht in de gaten te houden. Minder geschikt voor belaagde burgemeesters, wethouders of raadsleden; zij worden getraind zich te weren tegen fysiek en verbaal geweld.


Mocht het dan nog niet leuk genoeg zijn in de stad: het kabinet is nog niet uitgedacht. Er komt een Agenda Stad. Om de leefbaarheid en concurrentiekracht van steden te verbeteren.


Is voor het platteland dan niets geregeld? Zeker wel. Er komt 278 kilometer aan nieuwe wegen bij, volgend jaar. De ringweg rond Utrecht en de Blankenburgtunnel leiden de automobilist binnenkort zonder problemen rond de steden. Bovendien schiet het kabinet land- en tuinbouwproducenten te hulp, nu ze te lijden hebben onder een Russische boycot. Er staan heel wat reisjes in de planning om nieuwe afzetmarkten te veroveren: naar China, India, Mexico, Zuid-Korea, Japan en de Verenigde Staten.


Dorpsgemeenten kunnen niet meer zomaar de laatste bibliotheek sluiten. Ze moeten eerst regelen dat boekenwurmen in een buurgemeente terecht kunnen.


Anders nog wensen?

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.