reportage Sint Catharinakathedraal

De belangrijkste kerk van katholiek Nederland wordt mogelijk voor 1 euro verkocht

De Sint Catharinakathedraal aan de Lange Nieuwstraat in Utrecht wordt bedreigd met sluiting. Beeld Raymond Rutting

De Utrechtse Sint Catharinakathedraal wordt mogelijk voor 1 euro van de hand gedaan. Tot verdriet van de parochianen. ‘Wat wáren we in 1853 blij met deze kerk.’

Ergens in Nederland wordt elke week wel een rooms-katholieke kerk gesloten – of, om het in de taal van die kerk uit te drukken, ‘aan de eredienst onttrokken’. Dat lot kan onderhand elke kerk treffen. Zelfs de Sint Catharinakathedraal in Utrecht, waar de aartsbisschop – de hoogste katholieke geestelijke in Nederland – de mis celebreert.

Vorig jaar voorspelde die aartsbisschop, mgr. Wim Eijk, dat van de ruim 200 kerken in het aartsbisdom Utrecht die op dat moment nog in gebruik waren, er over een jaar of tien nog zo’n twintig over zullen zijn. Eijk zelf heeft zich met die ontwikkeling allang verzoend. Het aantal kerken mag straks dan zijn gedecimeerd, verklaarde hij onlangs monter in de Italiaanse krant Il Messagero, de kwaliteit van het geloofsleven zal er toenemen omdat alleen de meest toegewijde gelovigen overblijven.

Die opvatting is echter geen gemeengoed in katholiek Nederland. De fusie van parochies en de sluiting van overtollige kerken is een smartelijk proces voor mensen die daarmee worden beroofd van hun geloofsgemeenschap en van een gebedshuis waaraan herinneringen zijn verbonden. Maar de crisis van de kerk wordt pas in volle omvang zichtbaar als sluiting dreigt voor de kathedraal van Utrecht, nota bene de stad van waaruit missionaris Willibrord het christendom over Nederland verspreidde.

Sinds 1853, toen na een onderbreking van eeuwen de bisschoppelijke hiërarchie in het protestantse Nederland werd hersteld, vervult de eerbiedwaardige Sint Catharinakerk aan de Lange Nieuwstraat die kathedrale functie. Maar de hoge lasten van de exploitatie zijn niet langer te dragen door de drie samenwerkende binnenstad-parochies, die ook nog eens verantwoordelijk zijn voor het onderhoud van de monumentale Augustinuskerk aan de Oudegracht. Van die kerk is, tijdens een ingrijpende renovatie, onlangs een deel van het plafond naar beneden gekomen.

Een van beide kerken moet worden gesloten, stelde het parochiebestuur vorig jaar vast – onder verwijzing naar een jaarlijks begrotingstekort van 4 ton. Aangezien de Sint Catharinakathedraal duurder is in het onderhoud, zou het in de rede liggen die kerk te sluiten. Het parochiebestuur heeft al ‘verkennende gesprekken’ gevoerd met Museum Catharijneconvent over de mogelijke verkoop van de kerk voor het symbolische bedrag van 1 euro. Voor het zover is, zal het parochiebestuur kardinaal Eijk vragen de status van kathedraal aan de Catharina te onttrekken. Omdat het niet om een gewone parochiekerk gaat, zal ook het Vaticaan in sluiting moeten toestemmen.

1.800 handtekeningen

Tegen dit voornemen rees verzet onder de parochianen. Zij lieten een petitie rondgaan die in een mum tijd 1.800 keer werd ondertekend. Het parochiebestuur reageerde daarop, enigszins geschrokken, met de verzekering dat het zich pas ‘in de voorfase van verkenningen’ bevindt. Dat de kerksluiting, met andere woorden, nog geen voldongen feit is. Daarvan moesten de parochianen maandagavond tijdens een informatieavond worden overtuigd. ‘Het besluitvormingsproces wordt gepauzeerd’, verzekert pastoor Hans Boogers de aanwezigen – na Gods zegen te hebben gevraagd. ‘Alles wordt volledig opnieuw gewogen. Zakelijke argumenten zullen niet prevaleren boven de emotionele.’ De bijeenkomst zal dan ook ‘van korte duur’ zijn, want veel meer is er op dit moment nog niet te zeggen.

Maar het loopt anders. De verzamelde parochianen – het zijn er enkele tientallen – reageren sceptisch op de bezweringen van pastoor Boogers en secretaris Frans Joosten. En ze hebben vragen. Veel vragen. Of 1 euro niet veel te weinig is voor een in 1560 opgeleverde kerk. Of het wel klopt dat de Augustinuskerk zoveel goedkoper is in het gebruik – nog afgezien van het feit dat meerdere renovaties niet hebben kunnen verhinderen dat een deel van het gewelf het heeft begeven. ‘De Catharinakerk daarentegen heeft zich al meer dan 170 jaar bewezen als kathedraal’, zegt een trouwe kerkganger. En, alsof hij erbij is geweest, ‘wat wáren we in 1853 niet blij met deze kerk.’ Een klaterend applaus valt hem ten deel.

Vindt de geloofsgemeenschap van de Augustinuskerk het wel prettig als hun kerk na sluiting van de Sint Catharinakerk de kathedrale functie over zou nemen? ‘Want dan krijgen ze aartsbisschop Eijk erbij.’ Bij dat vooruitzicht trekt een stille huiver door de zaal. En krijg je, met bioscoop Rembrandt als naaste buurman, in dat geval ook geen botsing van sferen? Bijvoorbeeld bij een uitvaart?

Pastoor Boogers ontsteekt een kaars in de Catharinakerk. Beeld Raymond Rutting

‘Jullie zijn niet vitaal genoeg’

Dat de sluiting van de kathedraal van het aartsbisdom Utrecht, welbeschouwd de belangrijkste kerk van katholiek Nederland, überhaupt een optie is, stemt de aanwezigen droevig – hoezeer pastoor Boogers zich er ook voor inspant om zo’n ingreep te verkopen als onderdeel van een nieuw katholiek elan. ‘Als we dit proces tot een goed einde brengen, kunnen we geschiedenis schrijven’, probeert hij. Maar zijn toehoorders lijken er niet in te geloven. ‘Hoe knapt de vitaliteit van een parochie op van de verkoop van een kerk?’

Er heerst wrevel over de aartsbisschop – al wordt diens naam zelden genoemd – die het verval van de kerk toeschrijft aan ontrouw van de gelovigen. Terwijl die gelovigen lik op stuk krijgen als zij zelf, bij gebrek aan priesters, het geloofsleven willen organiseren. ‘De vorige plebaan, deze herder, wilde net als u de vitaliteit terug’, zegt een van hen tegen Boogers. ‘Intussen werd elk missionair elan de grond ingeboord. Ik zou dit niet zeggen als ik niet de hele tijd zou horen: jullie zijn niet vitaal genoeg.’

Voor het eerst deze avond laat de pastoor vertwijfeling tot zichzelf toe. ‘In alle twaalf geloofsgemeenschappen in Utrecht samen hebben we niet meer dan elf vormelingen en doen tien kinderen de eerste communie. Dat is dramatisch. Er moet écht iets gebeuren.’ De sluiting van een kathedraal zou met de ernst van die situatie in overeenstemming zijn.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden