Column

'De bejaarde is uitgestorven, maar het scheldwoord blijft overeind'

Bejaarden bestaan niet meer, zegt Malou van Hintum. Je kunt er alleen nog voor uitgescholden worden.

Beeld anp

Gisteren ging het op Twitter over bejaarden. De vraag was wanneer je iemand bejaard mocht noemen. Vroeger, in de tijd van de blauwige permanentjes en bloemetjesjurken, was dat duidelijk. Iemand die een blauwig permanentje en een bloemetjesjurk had, was bejaard. Dat gold dan voor vrouwen.

Seks
Een man was bejaard als hij zo'n vrouw had. Een nieuwe, veel jongere vrouw aan zijn zijde kon voorkomen dat een man het stempel 'bejaard' kreeg. Want jongere vrouwen willen seks, en bejaarden doen niet aan seks, dat weet iedereen. Dus een oude man die aan seks doet, kon nooit een bejaarde zijn. Heel logisch.

Nu is er iets opmerkelijks gebeurd. Het heeft geruisloos plaatsgevonden, het is niet in het nieuws geweest, terwijl het toch een enormiteit is. Namelijk: de bejaarden zijn uitgestorven. Ze bestaan niet meer. Hoe komt dat? Omdat chronische ziekte, lichamelijke ongemakken en afhankelijkheid van hulpmiddelen, drie dingen die vroeger iemand bejaard maakten, niet aan een bepaalde leeftijd gebonden zijn.

Dat was natuurlijk al langer zo. Maar wat vroeger anders maakt dan nu, is dat nu - dankzij verbeterde geneeskundige inzichten, geavanceerde technologie en veranderde maatschappelijke verwachtingen - ook jongere mensen met gebreken of een chronische ziekte maatschappelijk meedoen. Ze zijn veel zichtbaarder geworden.

Concurrentie
Tegelijk vertelt iemands leeftijd minder over zijn mentale en fysieke conditie dan vroeger. Senioren met een gunstige erfelijke aanleg, opgegroeid in een hoger sociaal milieu, met een goede opleiding en een gezonde levensstijl, kunnen de geestelijke en lichamelijke concurrentie met dertigers die het wat dat betreft minder hebben getroffen, gemakkelijk aan.

Allerlei zestigers zijn nog gewoon aan het werk; de hoogleraar die achteloos voorbij gaat aan zijn pensioen, is er misschien wel het leukste voorbeeld van. Allerlei zestigers hebben een agenda die propvol zit met vrijwilligersactiviteiten, de leesclub, mantelzorgmomenten en sportactiviteiten. Al deze senioren lijken op geen enkele manier op de vroegere cliché-bejaarde die maatschappelijk was uitgerangeerd en zijn tijd maar 'moest zien door te komen'.

Scheldwoord
De bejaarde als mens bestaat dus niet meer. De term 'bejaarde' wel. Het is een woord geworden om mensen te diskwalificeren en uit te sluiten. Een scheldwoord. Als je iemand toevoegt dat hij 'een bejaarde' is, bedoel je dat hij sloom is, ouderwets, achterlijk, of gewoon niet mee mag doen.

Omdat discriminatie op kenmerken waar je zelf niets aan kunt doen, altijd het effectiefst is - Schele! Zwartjoekel! Homo! - is discrimineren op leeftijd zo doeltreffend. Want aan je geboortedatum kun je echt niets veranderen.

Gelukkig geldt dat voor de bejaarden-bashers ook.

Malou van Hintum is politicoloog en columnist voor Volkskrant.nl.
Twitter: @MalouvH

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden