De beer is los, we worden referendumland

Het spannende aan het Oekraïnereferendum van woensdag was niet de uitslag, maar de vraag of er voldoende mensen naar de stembus zouden gaan. De norm van 30 procent heeft met democratie weinig te maken, maar voegde aan het democratisch blijspel wel een dimensie toe die we tot dusver niet kenden.

Jan Roos. Beeld ANP
Jan Roos.Beeld ANP

De dag der dagen begon al meteen onvergetelijk, toen Jurgen van den Berg van het Radio 1 Journaal aan initiatiefnemer Jan Roos vroeg of hij deze morgen met een erectie was opgestaan. Roos antwoordde dat dit meestal het geval was, maar vandaag nog een beetje erger. Hierop begonnen veel luisteraars de klaaglijn van Radio 1 te bellen, waarop Van den Berg zei dat hij bij zijn mening bleef - alsof hij Roos hoogstpersoonlijk uit zijn bed had gehaald.

Om de ontwikkelingen goed bij te kunnen houden, hadden ze in Rotterdam een 'Stembureau-app' gemaakt, waarop je van minuut tot minuut kon zien hoeveel mensen er een stem hadden uitgebracht. Zeker een idee voor andere gemeenten bij een volgend referendum. De voortdurende updates gaven het referendum een leuk gamekarakter.

Voor politicologen en opiniepeilers was de minimumnorm een zegen. Zo viel er tenminste nog íéts te soebatten - om te voorspellen dat het nee-kamp een overwinning zou boeken, hoefde je niet over een bovengemiddeld intellect te beschikken. Politicoloog André Krouwel hield gisteren lange tijd kranig vast aan zijn voorspelling van een opkomst van 42 procent, volgens Maurice de Hond was dat een gotspe: hij zag het geen 30 procent worden.

Door de spanning over de opkomst kon je gemakkelijk vergeten dat 30 procent op zich wel erg laag is. In de Tweede Kamer, samengesteld na een verkiezing waarbij de opkomst 74,6 procent bedroeg, stemden 116 van onze vertegenwoordigers vóór het Associatieverdrag. Die overweldigende meerderheid zou nu mogelijk worden overruled door ongeveer 2,6 miljoen nee-stemmers, een teken dat er iets heel erg wringt, tussen de representatieve - en de referendumdemocratie.

De fractieleiders van de vier grote partijen die voor het Associatieverdrag zijn, beloofden dinsdagavond bij de NOS dat ze 'iets' met de uitslag zouden doen. Wat, dat bleef onduidelijk, met 'iets' kun je veel kanten op. Alexander Pechtold ging 'goed luisteren' en Halbe Zijlstra zou na het referendum een besluit nemen over de aard van het 'iets'.

De eerste exitpoll van Ipsos was om negen uur helaas de minstzeggende exitpoll in de geschiedenis van de mensheid. Het was niet duidelijk of de opkomstnorm was gehaald en dat maakte de waarde van de uitslag ook tamelijk ongewis. Dat bleef zo, zelfs toen Ipsos om half tien doorkwam met 32 procent - wel met 3 procent foutmarge.

Bij 30 procent of meer, zo verwachtte NOS-correspondent Arjen Noorlander, zal er mogelijk 'een zinnetje' aan het Associatieverdrag worden toegevoegd, namelijk dat Oekraïne voorlopig geen lid zal worden van de EU. Dat was al zo, dus dat kan moeilijk als winst voor de nee-stemmers worden aangemerkt. Vermoedelijk zal de komende weken één ding duidelijk worden, namelijk dat Nederland zijn invloed binnen de EU wellicht wat overschat.

Maar de beer is los. Thierry Baudet kondigde alvast een volgend referendum aan, we worden referendumland.

Wat de 70 procent die niet ging stemmen precies betekende en of dat percentage misschien iets zei over het democratisch middel referendum, bleef onbesproken.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden