De bastaardsatijnvlinderrups is een plaag

De rups van de bastaardsatijnvlinder is momenteel zo massaal aanwezig in de Nederlandse kustgebieden, dat deskundigen spreken van een plaag. ‘Een vergelijkbare plaagontwikkeling is de laatste vijftien jaar niet meer voorgekomen’, stelt Leendert Koudstaal, ‘bomenspecialist’ bij de gemeente Den Haag.

Koudstaal schrijft de rupsenplaag toe aan de ruime sneeuwval van de afgelopen winter. ‘De sneeuw heeft op een vrij droge ondergrond de eieren en de jonge rupsen afgedekt’, legt hij uit. ‘Bij een sneeuwvrije, natte ondergrond verspreidt een voor rupsen dodelijke schimmelinfectie zich veel sneller.’

De rups van de bastaardsatijnvlinder zoekt zijn voedsel bij voorkeur op de duindoorn, al komt hij ook voor op de bes, de eik en de beuk. Koudstaal: ‘Naast de talrijke rupsen in Scheveningen en Kijkduin heb ik meldingen gezien van grote aantallen rupsen in Egmond, Noordwijk, Katwijk, Monster en Hoek van Holland – zeg maar de hele Noord-Hollandse en Zuid-Hollandse kustlijn.’

Koplampen

En de bastaardsatijnvlinder? ‘Die kom je voornamelijk tegen, geplet op de voorruit van je auto, of op de koplampen. Het is een nachtvlinder. Een inheems insect. Hij komt in heel Europa voor.’

Ook de spinselmot is nu zeer actief in het duingebied, weet Koudstaal, maar de rups van de bastaardsatijnvlinder baart de gemeente Den Haag meer zorgen.

Ter bescherming van haar nageslacht scheidt moeder rups brandharen af over de eieren en de jonge rupsen. Die worden zo een minder aantrekkelijk prooi voor hongerige vogels. ‘Het is een mechanisme van de natuur om eieren en jonge rupsen te beschermen’, vertelt Koudstaal. ‘Vogels hebben last van die brandharen.’

Probleem is dat hetzelfde geldt voor de mens. De brandharen, die deels door de wind worden meegenomen, kunnen landen op huid of kleding van een toevallige passant. Na een onschuldig tochtje kan dat resulteren in heftige jeuk, huiduitslag, irritatie aan de ogen of de luchtwegen. Daar hoef je geen rechtstreeks contact voor te hebben gehad met de rups.

Brandharen

De bastaardsatijnrups is te herkennen aan een donkerbruine tot zwarte kleur. Hij is bedekt met bosjes lange geelbruine haren. Daarnaast heeft hij korte zwarte brandharen met weerhaakjes. Achter op de rug zitten twee helder rode wratjes.

‘Voorkom dat de rups in direct contact kan komen met de blote huid’, maant de GGD Den Haag. ‘Draag kleding die het lichaam bedekt.’

Wie toch last krijgt, krijgt het advies niet te krabben of te wrijven, maar de huid en/of ogen goed af te spoelen met water. Bij ernstige klachten moet de huisarts worden geraadpleegd. De klachten verdwijnen doorgaans binnen twee weken.

De les van deze plaag is dat in de aanloop naar het voorjaar van 2011 actief gespeurd moet worden naar nesten van de bastaardsatijnrups, zegt Koudstaal, om die vervolgens te verbranden. ‘Al die extra honderdduizenden rupsen gaan ook zelf weer honderdduizenden eitjes leggen.’

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.