De barbaren

'Met name de eetgewoonten, hun houding ten opzichte van de vrouw, de gewoonte om as en sigarettepeukjes op de grond te gooien....

Citaat uit een rapport van het Interparochieel Sociaal-Charitatief Centrum voor Amsterdam, afgedrukt in Trouw van 29 juli 1961. Nederland maakte kennis met het verschijnsel gastarbeider. Met name de scheepsbouw en de textielindustrie kampen met een schreeuwend tekort aan arbeidskrachten. Spanjaarden en Italianen voorzagen in het tekort, in bescheiden aantallen. Eind 1962 waren er 4618 Italianen en 1573 Spanjaarden.

Nu worden Europeanen beschouwd als 'de onzen', toen waren ze net zo vreemd als thans Marokkanen en Ethiopiërs. In september 1961 kwam het tot ernstige ongeregeldheden in Oldenzaal. Het volledige politiekorps rukte uit, met assistentie van de marechaussee. Een detachement van de vliegbasis Volkel werd achter de hand gehouden.

De aanleiding waren de bordjes 'Verboden voor Italianen' in vele Twentse dansgelegenheden. 'Hun wijze van omgang met meisjes is anders dan men hier te lande gewend is en voor vele Nederlandse meisjes schijnen zij juist om hun uitheemsheid attractiever dan de overbekende plaatsgenoten', vatte de commentaarschrijver van De Tijd het gebeuren samen. Meer hierover dinsdag op Nederland 3.

Antonio Drago uit Italië werkte in 1956 al een jaar tot volle tevredenheid in de Amsterdamse scheepsbouw. In de zomer trouwde hij de schone Giulia en voerde haar mee naar Amsterdam.

Na enige tijd verscheen de politie en sommeerde haar het land te verlaten. Echtgenotes van buitenlandse gastarbeiders, zo stond in de overeenkomst tussen de Nederlandse en de Italiaanse regering, mogen maximaal een maand in Nederland verblijven. Ze mochten eens een huis willen hebben in plaats van het kamertje waarin hun geliefden waren gehuisvest.

De oude Grieken en Romeinen noemden alle vreemdelingen barbaren. Dat is overzichtelijk. Sindsdien is er weinig veranderd. Zoals Irene van Lippe-Biesterfeld donderdagavond in Nova zei: je hoeft maar even te krabben en het laagje beschaving is weg. De angst voor vreemdelingen leeft bij iedereen.

Hetgeen niet hoeft te betekenen dat je door voorlichting, studie en opleiding daaraan niets kunt doen. Daarom verbaast het altijd weer om mensen van wie je vermoedde dat ze toch heel wat beter zouden moeten weten, ook al omdat ze pretenderen leiding aan het land te kunnen geven, te horen spreken in de taal van hen die in iedere vreemdeling een barbaar zien.

Over Italianen hoor je niets meer, hoewel hier inmiddels zeventienduizend mensen wonen met ten minste één Italiaanse ouder. Men neemt nu aanstoot aan andere vreemdelingen met rare eetgewoonten. Totdat wij in hun restaurants van hun maaltijden genieten en er weer nieuwe gasten komen met weer een andere, nog onbekende keuken.

'De Italianen', schreef De Tijd 33 jaar geleden, 'eisen een gelijke behandeling als hun Nederlandse leeftijdgenoten, maar dan dienen zij zich niet al te zeer afwijkend van de Nederlandse levensgewoonten te gedragen.' De standaardcode van Nederland: doe maar gewoon, dan doe je al gek genoeg.

Vierhonderd jaar geleden bestond de bevolking van Leiden voor meer dan de helft uit vluchtelingen. Haarlem haalde zelfs 80 procent. Nu roemen historici hun vruchtbare bijdrage tot de Nederlandse cultuur en samenleving, toen sloegen ze elkaar de hersens in.

Harry van Seumeren

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.