De bananenrepubliek Noord-Holland

Bij gerommel en handjeklap denk je al gauw aan Zuid-Limburg, maar het echte brandpunt van 's lands grootste fraudezaken was in de voorbije tien jaar de provincie Noord-Holland.

Tijdens het voorlezen van de uitspraak in de strafzaak tegen Ton Hooijmaijers, die gisteren werd veroordeeld tot drie jaar gevangenisstraf, was hij in alle stilte in zijn krijtstreeppak achterin de rechtzaal gaan zitten, bij binnenkomst knikkend naar bekenden. Harry Borghouts, voormalig commissaris van de Koningin in Noord-Holland, hoorde de rechter haarfijn uitleggen wat hem als bestuurder was ontgaan: de corruptie aan de top van zijn provincie.


Hij had de dubieuze declaraties van Hooijmaijers altijd getekend, en zag geen probleem in de warme relaties die de Amsterdamse VVD'er had met de bouw- en vastgoedsector. Natuurlijk, hij had hem wel gewaarschuwd, maar ja, Hooijmaijers was nou eenmaal atypisch. Die deed toch waar hij zin in had. Zelf was hij trouwens ook goed bevriend met een Noord-Hollandse vastgoedbaas, dus daar hoefde niet per se kwaad in te schuilen.


Borghouts (GroenLinks) had beter moeten weten. Want niet alleen deze corruptie-affaire speelt zich integraal af in Noord-Holland. Ook die andere grote fraudezaken van de laatste tien jaar hadden hun zwaartepunt in deze provincie: de bouwfraude (onthuld in 2001) en de vastgoedfraude (publiek geworden in 2007).


Niet in Zuid-Limburg, dat altijd de naam had een bananenrepubliek te zijn, maar in Noord-Holland leek het wel alsof er met elk kantoor, elk nieuwbouwproject en elke snelweg was gerommeld. Alsof de fraude een door betonvlechters gefabriceerd fundament is van Noord-Holland, de provincie waaraan hij leiding gaf van 2002 tot 2009.


Harry Borghouts herinnert zich vast nog hoe hij op 9 november 2001 als hoogste ambtenaar van het ministerie van Justitie met de bouwfraude werd geconfronteerd. Hij zat in zijn Heemsteedse woning en keek hoe in het televisieprogramma Zembla klokkenluider Ad Bos door de schaduwboekhouding van zijn werkgever Koop Tjuchem bladerde.


Noord-Hollandse bouwbedrijven hadden jarenlang illegaal samengespannen en de Nederlandse overheid voor honderden miljoenen - toen nog - guldens gedupeerd. Zijn ministerie had deze schaduwboekhouding aangeboden gekregen, maar hij wilde het niet hebben.


Niet veel later plofte bij Borghouts het dossier Schipholtunnel op het bureau. Ook daar was gesjoemeld, maar de bouwbedrijven kochten de fraude af. De schaduwboekhoudingen van Koop Tjuchem en de Schipholtunnel vormden samen een explosief goedje voor de Tweede Kamer. Een parlementaire enquête was het gevolg. Ook Borghouts moest zich daar publiekelijk verantwoorden.


Een jaar na het begin van de bouwfraude-affaire werd hij commissaris van de Koningin (CdK), een unicum voor een GroenLinks-politicus. En wederom roerden daar de opsporingsambtenaren in zijn bestuurlijke achtertuin. Op hemelsbreed 2 kilometer van zijn Heemsteedse huis viel op 13 november 2007 een grote groep rechercheurs binnen bij zijn plaatsgenoot, vastgoedbaron Jan van V.


Dit was de oerknal van een zeer omvangrijke fraude, deze keer niet rond aannemers en snelwegen, maar gepleegd door vastgoedentrepreneurs die miljoenen euro's verdienden met het gerommel met kantoorgebouwen - onder meer op de Amsterdamse Zuidas. Beide fraudeaffaires leidden tot uitgebreide rechtszaken, die overigens nog niet allemaal zijn afgerond.


Waar de bouwfraude de wereld was van smoezelige achterafzaaltjes waar op de achterkant van een sigarendoos illegale afspraken werden vastgelegd, was bij de vastgoedfraude sprake van door champagne, dure zeiljachten en Rolexen gekenschetste bijeenkomsten in het Zuid-Franse Cannes.


En toen was daar opeens Ton Hooijmaijers, die zowel connecties in de bouw- als in de vastgoedsector had. Die je aan tafel kon vinden bij aannemers in West-Friesland, maar die je ook in Zuid-Frankrijk kon aantreffen bij netwerkende vastgoedbaronnen. In 2010 werd duidelijk dat de rijksrecherche hem verdacht van witwassen, corruptie en valsheid in geschrifte. Zijn vrouw Jocelyn en een bevriende makelaar hadden hem hierbij geholpen, door zijn werkzaamheden te verhullen.


Hooijmaijers stond zich er jaren op voor dat hij als Amsterdams wethouder en nadien als lid van Provinciale Staten en als gedeputeerde de bouw- en vastgoedsector in de provincie goed kende. Dat hij een matchmaker van jewelste was tussen de markt en de overheid. Want de overheid moest zich servicegericht opstellen naar de markt, naar zijn Noord-Hollandse bouw- en vastgoedvrienden.


Een ondernemer in de politiek, werd hij daarom genoemd. Hij had nog wel een bedrijf, MOVE Consultants, maar hij had in een brief Borghouts laten weten dat hij had afgezien van alle buitenambtelijke activiteiten en dat het bedrijf op naam van zijn vrouw stond.


De president van de Haarlemse rechtbank maakte gisteren gehakt van die blijkbaar boterzachte afspraak. Hooijmaijers had zich ruiterlijk laten omkopen door bouwbedrijven en projectontwikkelaars. Die wilden bij hem in het gevlij komen, en hoopten dat de liberaal hen een handje kon helpen in lopende projecten.


En zo werd hij de politieke variant van de bouw- en vastgoedfraude, onder het toeziend oog van Harry Borghouts. En kreeg de provincie Noord-Holland, waar de afgelopen twintig jaar buitensporig veel was gebouwd en aangelegd, nog meer het stempel van smeren en fêteren.


De huidige reclameslogan sluit daar mooi bij aan: de provincie geeft Noord-Holland de ruimte.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden