De Balpen

Anarchistisch. Zo valt de balpen het best te omschrijven. Snel en goedkoop, maar vaak fnuikend voor het handschrift door een grotere schrijfspanning....

Het Werkpanel wordt gevormd door Antal van Spronsen, medewerker van P.W. Akkerman, speciaalzaak in pennen te Amsterdam, Lotje Koeleman, pennengek, Nanny Doornbos, bedrijfsfysiotherapeut bij PCM en Else Kooijman, schrijfdocent bij twee Pedagogisch Schrijfcentrum Hogescholen, Ipabo's, in Amsterdam en Alkmaar.

Kooijman: 'Het klinkt misschien wat vreemd, maar eigenlijk is een balpen een anarchistisch schrijfinstrument. Na de vulpen, die tot in de jaren vijftig veelvuldig werd gebruikt, rukte de balpen in de jaren zestig en zeventig geweldig op. Snel en goedkoop. Daar lijkt men nu toch weer iets van terug te komen. Ik merk dat er een toenemende interesse is voor een behoorlijk schrijfinstrument. De laatste jaren zie ik juist ook studenten steeds vaker weer met een vulpen aankomen.

'En terecht. Als je wat beter nadenkt over het gebruik van pennen, constateer je dat de schrijfspanning van een balpen veel groter is dan bij een vulpen. De vulpen is makkelijker te sturen, staat in een schuinere hoek op het papier. Een balpen daarentegen moet je rechtop op papier zetten, anders schrijft hij niet.'

Doornbos: 'Het gaat natuurlijk niet alleen om het comfortabel schrijven. Er zijn pennen die ik zonder meer afkeur vanwege een verkeerde greep. Een pen met verkeerde horizontale en verticale ribbels 'zit' gewoon niet lekker. Een goede ergonomische pen is van het grootste belang. Heb je geen goede pen, zoals dat ding waar jij als verslaggever mee schrijft, dan wordt de greep krampachtig en dat wreekt zich bij het schrijven.

'Er zullen wel gewoon financiële overwegingen aan ten grondslag liggen om dat soort foute pennen in bedrijven te verstrekken. Die balpen kost hooguit zestig cent. Maar ergonomisch is het een onding. Ik zal daar toch eens wat meer op gaan letten als bedrijfsfysiotherapeut. Het is als met de muis bij de computer, als die hapert, ga je ook harder drukken. Dat heb je met zo'n slechte balpen ook.'

Van Spronsen: 'Klopt, wij zeggen altijd: hoe fijner het kogeltje, hoe minder druk je hoeft te zetten. En dan heb je het nog alleen over het schrijven.'

Kooijman: 'Duidelijk is dat de pengreep het belangrijkste is. Hoe hou je de pen vast? Er zijn tientallen hulpmiddelen die het mogelijk maken die greep te verbeteren. Hier heb je bijvoorbeeld een driekantig opzetstukje dat je over de pen kunt schuiven.

'Voornamelijk in de zorgsector zijn er veel hulpmiddelen voor het gebruik van pennen. Mensen met bijvoorbeeld de ziekte van Parkison hebben last van uitschieters op papier. Daarvoor zijn speciale pennen ontwikkeld. Er zijn ook pennen voor mensen die spastisch zijn, zodat ze op de werkvloer toch nog kunnen schrijven. Hier heb ik een speciale pen voor mensen met reuma. Er is ook enorm veel orthopedisch materiaal.

'Het klinkt wat cru, maar bij de millenniumviering zullen er mogelijk ook weer vingers verdwijnen door verkeerd gebruik van vuurwerk. Er is speciaal ortho-materiaal om mensen die vingers missen, toch nog te kunnen laten schrijven. In zijn algemeenheid gaat het er om dat je je bewust moet zijn hóe je schrijft. Is dat bewustzijn eenmaal ontwikkeld, dan kun je pas overgaan tot het verbeteren van je handschrift.

Koeleman: 'Het gaat niet altijd om de prijs van een pen. Voor betrekkelijk weinig geld kun je al een fantastische balpen hebben. De Papermate bijvoorbeeld, slechts 2,95 gulden, rolt goed en ziet er ook nog geinig uit. Lekker pennetje, schrijft licht. Belangrijk is ook: hij lekt niet.'

Van Spronsen: 'Er zijn balpennen die een grote schrijfkogel hebben en bovendien zachte pasta. Dat leidt bijna gegarandeerd tot lekken. En over lekken gesproken: dat zul je bij deze zogeheten astronautenbalpen, formeel de Fisher Space Pen geheten, ook niet meemaken. De vulling staat onder gasdruk, die de inkt naar voren stuwt. Wordt veel gebruikt in de ruimtevaart. Deze pen is te gebruiken bij min veertig en plus zestig graden. Ook in de regen of als je bijvoorbeeld een snelle notitie maakt op een velletje papier tegen een muur. Hij wordt ook wel gebruikt in de bouw, of door bedlegerige mensen. Zo'n pen vervangt op een goede manier het potlood, alhoewel ik er ook bij moet zeggen dat het een wat modieus artikel is.'

Kooijman: 'Zo heb je naast dat spacepennetje nog meer pennetjes voor andere beroepsgroepen. Er is een pen met een lichtpuntje voorin. Makkelijk voor recensenten bij toneelstukken of films. Of voor een arts die 's avonds nog op huisbezoek gaat. Zo'n pen leidt ook tot een beter contrast.'

Koeleman: 'Toch is zelfs het potlood, met name het vulpotlood, niet weg te denken. Dat schrijft ook zacht in allerlei omstandigheden.'

Doornbos: 'Ik heb altijd het gevoel dat iets met potlood geschreven minder definitief is.'

Van Spronsen: 'Dat klopt in sommige gevallen ook. Wist u dat een voorlopige afspraak een pencil-appointment genoemd wordt? Zodra de afspraak bevestigd wordt en dus definitief is, spreekt men van een ink-appointment. Dat is nog een mooie oude Britse traditie.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 de Persgroep Nederland B.V. - alle rechten voorbehouden