Vier vragen over Balie-verdachte Abdelaziz A.

De ‘Balie-Syriër’ blijkt AIVD-informant te zijn geweest. Kan dat zomaar, en wat betekent dat voor hem?

Aziz A., de Syriër die vastzit op verdenking van deelname aan terroristische organisatie Jabhat al-Nusra, was meer dan een jaar informant van de AIVD. Dat onthulde Nieuwsuur dinsdag. Wat betekent dat voor zijn strafzaak?

Aziz A. onherkenbaar in beeld. Beeld Aurélie Geurts

Aziz A. kent vele gedaanten. Eerst werd hij in het najaar van 2017 herkend als jihadist bij een bijeenkomst in debatcentrum De Balie. De Balie-jihadist, heette hij toen. Daarna gaf hij een interview aan de Volkskrant en Nieuwsuur waarin hij tegensprak dat hij bij een terroristische organisatie had gezeten. De Balie-Syriër werd het.

Toen ging het snel: hij bleek met een gestolen blanco paspoort van IS naar Nederland gekomen, hij had een relatie met een Nederlandse journaliste in Turkije en daarna zette justitie hem vast omdat hij een kopstuk van Jabhat al-Nusra was geweest. En nu blijkt dat hij in de tussentijd óók nog informant van de Algemene Inlichtingen- en Veiligheidsdienst (AIVD) was.

Die laatste onthulling roept allerlei vragen op over de status van informanten, over de rechtszaak tegen A. en over de informatie die hij aan de AIVD verstrekte.

Mag de AIVD iedereen om informatie vragen?

Ja. De dienst maakt onderscheid tussen verschillende soorten ‘menselijke bronnen’: gesprekscontacten, informanten en agenten. Binnen de geheime dienst bestaat een afdeling ‘inzet relaties’: die runt bronnen, bijvoorbeeld bij telecomproviders of defensiebedrijven.

Bij gesprekscontacten, de lichtste vorm van contact, gaat het om personen die bijvoorbeeld eenmalig een tip geven, ondersteunen bij het opzetten van dekmantelbedrijven of om wetenschappers waarmee de AIVD informatie uitwisselt. Aziz A. was een informant van de AIVD. Dat betekent dat hij informatie verstrekte over onderwerpen waar de AIVD interesse in heeft en die hijzelf bezit. 

Wat A. precies heeft geleverd, is onbekend. Hij heeft geen extra opdrachten hoeven doen om meer informatie te verzamelen – dat doet een agent. Dat het contact meer dan een jaar standhield en dat A. in tien gesprekken informatie leverde, duidt erop dat zijn informatie in ieder geval in die periode relevant was.

Aziz A. onherkenbaar in beeld. Beeld Aurélie Geurts

Kan A. enige bescherming ontlenen aan zijn status als informant?

In geen enkele wet is vastgelegd dat informanten recht hebben op strafvermindering of anderszins bescherming tijdens een rechtszaak. De AIVD mag dus ook geen toezeggingen doen hierover. Toch ontstaat weleens discussie. Toen Syriëganger Jordi de J. in 2013 terugkeerde uit Syrië, werd hij gestrikt door de AIVD. Over een periode van maanden leverde hij informatie aan de geheime dienst. 

Volgens zijn advocaat Bart Stapert gebeurde dat in een ‘uitruilsituatie’: zijn cliënt had het idee dat hij door de gesprekken met de AIVD niet vervolgd zou worden. Stapert tegen BNR: ‘Al zijn er in de staat bepaalde instanties die in beslotenheid werken, op het moment dat die tegen een burger zeggen: ‘jij hoeft je niet bang te maken om vervolgd te worden’, heeft dat toch een bepaalde waarde.’ J. werd later opgepakt, zat maanden op de terroristenafdeling in Vught en werd veroordeeld tot 155 dagen cel.

Dat de twee paden gescheiden zijn, laat de zaak van A. ook zien: terwijl hij AIVD’ers informatie leverde, luisterde de dienst hem af. Ze hoorden hem telefonisch zeggen dat hij het ‘slachten’ beu was. Die informatie belandde later in een ambtsbericht aan het Openbaar Ministerie (OM).

Betaalt de AIVD voor informatie?

Ja. De dienst betaalt tot enkele honderden euro’s per keer. Soms voorziet de AIVD in praktische spullen zoals meubels. Jordi de J. kreeg bij terugkomst in Nederland bijvoorbeeld geld voor een nieuwe bank. De AIVD wil niet te veel betalen omdat de informatie dan minder betrouwbaar zou zijn: de dienst gelooft niet in het ‘kopen’ van inlichtingen. Amerikaanse diensten zoals de CIA geven met gemak duizenden euro’s per keer, een bedrag dat A. na tien gesprekken ontving.

Kan een informant vervolgd worden op basis van informatie die hij aan de AIVD levert?

Ja. Hoewel de AIVD geen opsporingsinstantie is – en niet wettelijk is vastgelegd dat de AIVD verplicht is om belastende informatie aan het OM te geven – is de ruimte van de geheime diensten ‘klein, zo niet nihil’ om geen mededelingen te doen als de dienst op ernstige strafbare feiten stuit, aldus de toezichthouder.

Verbetering: in een eerdere versie van dit artikel werd gesproken van Abdelaziz A. Er zijn verschillende namen van de verdachte in omloop, de Volkskrant spreekt van Aziz.

Lees meer over ‘Balie-verdachte’ Syriër Aziz A.

Syriër die opdook in debatcentrum De Balie ontkent oud-IS-strijder te zijn
De Syriër die in september 2017 opdook in debatcentrum De Balie in Amsterdam en door aanwezigen werd herkend als een oud-IS-strijder, verblijft sinds 2014 in Nederland. Hij heeft een verblijfsvergunning en werkt in een café in Amsterdam. Dat vertelt hij in een gesprek met de Volkskrant en Nieuwsuur.

‘IS-strijder’ De Balie had gestolen blanco paspoort
De Syriër die opdook in debatcentrum De Balie in Amsterdam en door aanwezigen werd herkend als een oud-IS-strijder, is in 2014 met een gestolen ‘blanco paspoort’ naar Nederland gekomen. Dat wordt door verschillende bronnen bevestigd.

Justitie, AIVD: jihadist en ex van journalist Ans Boersma leidde in Syrië terreurgroep
Justitie verdenkt de 33-jarige Syriër Aziz al H. ervan dat hij een leidende rol heeft gespeeld bij de terroristische organisatie Al Nusra. Hij zou ook sinds zijn aankomst in Nederland in 2014 de beweging actief hebben gesteund bij de gewapende strijd, onder meer door het witwassen van grote geldbedragen uit Saoedi-Arabië.

Justitie: broer van ‘Balie-jihadist’ is ook actief bij terroristengroep Al Nusra
De Syriër Fatah Al H. (42) uit Bergeijk wordt verdacht van het deelnemen aan de terroristenbeweging Al Nusra. Net als zijn jongere broer Aziz, die in 2017 in debatcentrum De Balie door vluchtelingen werd herkend als oorlogsmisdadiger, zou hij hebben deelgenomen aan de gewapende strijd. Daarnaast zou hij als dekmantel een broodjeszaak in Eindhoven hebben geopend om geld door te sluizen, mogelijk naar jihadisten in Syrië.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2019 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden