Reportage

De bal ligt bij het Griekse volk

De pleinen in Athene stromen dagelijks vol met demonstranten. Zondag de tegenstanders van de bezuinigingen, maandag de voorstanders van de euro, dinsdag weer hun tegenstanders.

Maandag in Athene: pro-eurodemonstranten. Beeld Nicola Zolin

Als de lucht boven Athene zich vult met de rook van sigaretten en gebraden vlees, stroomt het Grondwetsplein vol met demonstranten. Straatverkopers hebben zich erop voorbereid. Ze handelen in Griekse en Europese vlaggetjes. Een dag eerder kon dat niet. Toen demonstreerden de Grieken juist tegen de door Europa opgelegde bezuinigingen.

De Griekse pleinen stromen weer bijna dagelijks vol met demonstranten. Zondag waren het de tegenstanders van de bezuinigingen, maandag de voorstanders van de euro, dinsdag juist weer de tegenstanders. Nu de belofte van Alexis Tsipras een einde aan de bezuinigingen te maken zonder de eurozone te verlaten onhaalbaar blijkt, zijn de Grieken verdeeld over hoe het verder moet.

Maandag ontmoeten de twee groepen elkaar toen een groep anarchisten op de pro-euro demonstratie afkwam. 'We zijn gekomen om de demonstratie te stoppen', zei een van hen uitdagend. 'Met zoveel buitenlandse camera's denken jullie in het buitenland anders nog dat wij Grieken akkoord gaan met de bezuinigingsdictatuur.' Toen ze leuzen begonnen te roepen over de afslachting van rechtse Grieken tijdens de Griekse burgeroorlog, greep de politie in.

Demonstratie of staking

Na maanden onderhandelen lijkt miljardenhulp van Europa en het IMF eindelijk in zicht. De Griekse premier Alexis Tsipras heeft er bijna al zijn verkiezingsbeloften voor moeten opgeven. Van de noodhulp aan de armste Grieken blijft weinig over, over kwijtschelding van de Griekse schuld wordt niets gezegd en zelfs in de Griekse pensioenen wordt gesneden. Nog deze week zou het akkoord getekend moeten worden, maar de grote vraag is of hij het thuis wel kan verkopen.

Vakbondsleider George Petropoulos (47) denkt van niet. Als bestuurslid van de koepelvakbond voor ambtenaren wist hij zondag het Grondwetsplein zondag met meer dan 7.000 man te vullen. Mocht hij een staking uitroepen, dan stoppen de medewerkers van onder andere ziekenhuizen, openbaar vervoer en alle andere publieke diensten met werken.

'Ons antwoord kan een demonstratie of staking zijn', zegt hij. Toch verwacht hij niet dat het zover komt. 'Als het huidige akkoord naar het parlement gaat, zonder extra voorstellen over bijvoorbeeld kwijtschelding van onze schuld, dan verwacht ik niet dat het parlement het accepteert.'

Hun anarchistische tegenstanders. Beeld Nicola Zolin

Vicieuze cirkel

Ongeveer eenderde van de parlementariërs van Syriza - een coalitie van radicale en meer gematigd linkse politici - was al tegen het akkoord met de EU, de ECB en het IMF toen er nog elementen van hun verkiezingsbeloften in zaten. Het veel soberder voorstel dat nu op tafel ligt, noemen zij een catastrofe. Zonder een akkoord en de bijbehorende lening van 7,2 miljard euro kan Griekenland op 30 juni zijn afbetaling aan het IMF niet doen en lijkt een faillissement onvermijdelijk. Een vertrek uit de euro is dan waarschijnlijk.

Vakbondsleider Petropoulos heeft dat liever dan het voorstel dat nu op tafel ligt. 'Wij hebben alleen iets aan de euro, als we hem ook werkelijk in onze zak kunnen hebben', zegt hij. 'Met dit akkoord blijven we hangen in de vicieuze cirkel van leningen in ruil voor bezuinigingsmaatregelen, die worden opgevolgd door nog meer leningen en bezuinigingsmaatregelen. Dit beleid heeft onze economie met een kwart doen krimpen en de werkloosheid naar 27 procent gebracht. Een vertrek uit de euro is rampzalig, maar doorgaan met de bezuinigingen is nog erger.'

George Prokopakis (59) - de organisator van de andere grote demonstraties op het Grondwetsplein - is het daar niet mee eens. Als hij moet kiezen tussen de 'twee kwaden' kiest hij toch voor bezuinigingen.

Tsipras probeert ook rijken te raken

De Grieken stemden voor een einde van de bezuinigingen, maar zullen het toch weer voelen in hun portemonnee als het akkoord met de trojka wordt goedgekeurd. Tsipras stelde een bezuinigingsplan ter waarde van 8 miljard euro samen. De pensioenleeftijd wordt verhoogd, het wordt lastiger vervroegd met pensioen te gaan en ook de pensioenbijdragen stijgen. Tsipras heeft de belasting op elektriciteit niet verhoogd, maar hij had beloofd die te verlagen. Ook de inkomstenbelastingen gaan omhoog. Volgens de Griekse kamer van koophandel zullen de voortgezette bezuinigingen en hoge belastingen een zware last zijn voor de kleine en middelgrote ondernemers. Toch probeert de linkse premier ook de rijken te raken, door bijvoorbeeld de belasting op privéjachten en bedrijven met een winst boven de 500 duizend euro te verhogen.

'Doorgaan met bezuinigen is niet goed voor ons', zegt hij. Zijn eigen consultancybedrijf is tijdens de crisis gekrompen van dertig naar zes man. 'Maar uit de euro gaan is veel erger. Het betekent armoede en devaluatie. Stel je eens voor: we importeren meer dan de helft van ons eten en bijna al ons gas. Hoe gaan we dat doen met een munt die opeens de helft minder waard is? Als we uit de euro gaan, moeten we ook jarenlang bezuinigen.'

Anderhalve week geleden besloot hij na de zoveelste mislukte onderhandelingsronde in Brussel zelf in actie te komen. 'Als de helft van de ministers het over de drachme heeft, is het tijd voor mensen met een andere mening om iets te doen', zegt hij.

Facebook

Via Facebook had hij zo dertig medeorganisatoren bij elkaar. Inmiddels heeft hij het plein al twee keer met duizenden Grieken gevuld. 'De meerderheid van de Grieken wil niet uit de euro', zegt Prokopakis. 'Uit opiniepeilingen blijkt dat meer dan de helft van de Grieken, zelfs als we het slechts denkbare akkoord voorgeschoteld krijgen, nog in de euro wil blijven.'

'Zelfs ministers staan achter spandoeken met de tekst 'Uit de euro', zucht Prokopakis. Hij maakt zich grote zorgen. 'Ik ben niet bang voor radicalisme en onze demonstraties zijn ook niet tegen Syriza. Het is een poging om te beschermen wat we de afgelopen 35 jaar met Europa hebben opgebouwd.'

Politici die de afgelopen decennia aan de macht waren, hebben gelijk van de demonstraties gebruikgemaakt om zelf weer uitspraken te doen over het de euro. Prokopakis is er niet blij mee. 'Zelf hadden zij nooit zoveel mensen op de been kunnen krijgen', zegt hij 'Maar goed, iedereen die voor Europa is, mag natuurlijk komen.'

En als de meest radicale parlementariërs van Syriza inderdaad tegen het akkoord stemmen, kan Tsipras de oppositie zelfs hard nodig hebben. 'Door onze demonstraties hoop ik dat de gefragmenteerde pro-Europese oppositie en de pro-Europese leden van Syriza weer met elkaar in debat komen en dichter bij elkaar komen', zegt Prokopakis. 'Dat is het enige dat we kunnen doen.'

Premier Tsipras. Beeld AFP
Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden