De baas moet langer slapen

Topbestuurders slapen vaak heel weinig, zeker bij een fusie of crisis. Ze lijken er nog trots op ook, maar hun besluiten lijden eronder.Door Mirjam van Immerzeel..

Vier uur slaap en niet meer. Hans Breukhoven, de oprichter van Free Record Shop, vertelde ooit in een interview dat hij slapen zonde van zijn tijd vindt en dat hij niet snapt waarom andere ondernemers meer tijd hebben om te slapen. Ook Wim Dik, oud-bestuursvoorzitter van KPN zei eens dat het handig is om weinig slaap nodig te hebben. ‘Er wordt gezegd dat topmannen weinig slapen omdat ze hard werken. Het is andersom. Je kunt topman worden omdat je met weinig slaap toekunt.’

‘Macho uitspraken’, vindt Kees van Lede, president-commissaris van onder meer Heineken en voormalig topman van Akzo Nobel. ‘Een extreem kleine slaapbehoefte is geen vereiste om carrière te maken in de top van het bedrijfsleven.’ Met pochende collega’s heeft hij kennelijk weinig op. ‘Je moet wel tegen een stootje kunnen’, stelt Van Lede droogjes vast. Zelf slaapt hij met genoegen zes à zeven uur per nacht.

Dan de feiten: wie goed slaapt - en dus minder uren in bed hoeft door te brengen- komt wel degelijk sneller aan de top, ontdekte slaaponderzoeker Chris Idzikowski, directeur van het Edinburgh Sleep Center, tijdens een studie onder zakelijke passagiers van British Airways. Topmanagers slapen beter, bleek hieruit, niet alleen in de lucht, maar ook op de grond. Hierdoor kunnen ze uiteindelijk met minder slaap toe. Ze kunnen bovendien goed omgaan met een jetlag.

Een manager die tot diep in de nacht doorbuffelt, moet wel opletten. Bij slaapgebrek holt het vermogen om goede beslissingen te nemen namelijk achteruit, ook bij mensen die zeggen weinig slaap nodig te hebben. De moraal, het geweten, loopt eveneens schade op door te weinig slaap.

Slaapprofessor Charles Czeisler noemde slaaptekort in Harvard Business Review een performance killer. Wie 24 uur wakker is of een week lang slechts vijf uur per nacht heeft geslapen, is volgens hem net zo capabel als iemand met een flinke slok op.

Mensen gaan bij mentale vermoeidheid minder hoge eisen stellen aan zichzelf, blijkt uit promotieonderzoek aan de Rijksuniversiteit Groningen. Dat geeft te denken over de kwaliteit van besluitvorming bij bedrijven die in crisis verkeren, zoals bij Ahold waar de bestuurders 72 uur achtereen in touw waren om het bedrijf te redden. Of bij al het nachtwerk waarmee fusie- en overnamebesprekingen, zoals nu bij ABN Amro, altijd gepaard gaan.

Dat slaaptekort leidt tot verminderd concentratievermogen, fouten, zelfs psychische stoornissen en depressie is inmiddels bekend. Niet voor niets is slaaponthouding een effectieve marteltechniek.

Kort slapen heeft ook vervelende gevolgen op de lange termijn. Onderzoek aan de Vrije Universiteit Brussel heeft aangetoond dat mensen die gemiddeld minder dan zes uur slapen, per nacht meer stresshormoon produceren dan mensen die minimaal negen uur slaap nodig hebben. Mannen die zes uur of minder slapen hebben hierdoor twee keer zoveel kans om vroegtijdig te overlijden als mannen die zeven tot acht uur halen.

Intussen maken bestuurders en managers zich steeds meer zorgen om hun nachtrust. Volgens een peiling onder deze groep door de Vrije Universiteit Brussel komen de meesten niet aan acht uur slaap toe. Slechts 15 procent haalt dagelijks acht uur of meer. Het merendeel slaapt zeven tot acht uur slaap. Slechts 11 procent zegt zich fit te voelen na zes uur slaap en 2,6 procent kan uit met vijf uur.

Topfunctionarissen wijten hun slaapproblemen vooral aan stress op het werk zoals deadlines en conflicten, blijkt uit dezelfde studie. Toch zoeken de meesten geen hulp, zo is de ervaring van psychiater Bart Leroy die zich heeft gespecialiseerd in slaapproblemen en is verbonden aan de Katholieke Universiteit Leuven. ‘Het zijn vaak vrolijk afgeborstelde types met een rolex en een gsm’, vertelt de Vlaming, ‘maar ze hebben geen tijd om te slapen of ziek te zijn. Sommigen vinden het zonde van hun tijd.’ Vooral topmanagers melden zich vaak met een vage klacht (‘beetje moeite met slapen’) en blijken vervolgens compleet aan de grond zitten. ‘Dit soort mensen kunnen best veel hebben. Ze kunnen veel taken tegelijk aan. Maar langdurig beknibbelen op slaap is niet eeuwig vol te houden.’

Leroy merkt dat ze hun gezondheid managen als hun bedrijf: ze willen altijd alles onder controle houden. Voor slaap en ontspanning moet je juist kunnen loslaten. ‘Ze hebben alle gunstige eigenschappen voor werk, zoals wilskracht en uithoudingsvermogen, maar niet voor hun persoonlijke leven. Wat mij wel opvalt, is dat ze, als ze eenmaal overtuigd zijn, heel ijverig zijn in mijn slaaplessen.’

Wie opschept over zijn korte nachten, spreekt lang niet altijd de waarheid, blijkt uit een experiment met bewegingsdetectoren aan de Universiteit van Californië. In een andere test kwamen onderzoekers erachter dat mensen die zeggen ’ nachts weinig te slapen hun schade overdag en in het weekend inhalen met hazenslaapjes en dagdromen.

In de Verenigde Staten spelen handige ‘slaapexperts’ hier inmiddels op in met cursussen uitrusten en zelfs bijslapen op het werk, achter je pc, zonder improductief te lijken. Anderen betalen ’s middags grif voor een powernap in een slaapsalon.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2021 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden