De baantjes worden weer verdeeld

De Janoekovitsj-clan mag weg zijn, de gehate oligarchen gaan gewoon door met het vergaren van hun rijkdommen.

DONETSK - Zelfs het glazen hologram van zijn zakencentrum heeft Oleksandr Janoekovitsj moeten achterlaten. Hij nam eind februari haastig de benen uit Donetsk toen president Janoekovitsj van Oekraïne ten val werd gebracht. Het glimmende aandenken aan het Stolichniy-zakencentrum staat nog op de balie van het hotel, een van de vele luxe gebouwen die de oudste zoon van Janoekovitsj in Donetsk bezat.


Volgens de een is 'Sasja', zoals hij hier bekend staat, naar Moskou gevlucht, de ander beweert dat hij in Londen van zijn fortuin geniet, maar zelfs in Donetsk, de machtbasis van Janoekovitsj, is iedereen het erover eens dat de val van de Janoekovitsj-clan een zegen is voor de stad, al is het tijdelijk.


Her en der in de stad kom je de restanten van het imperium van Janoekovitsj' zoon tegen, het ene na het andere gebouw in de kitscherige stijl die zo in trek is bij de nieuwe rijken. In de loop van enkele jaren wist 'Sasja', van beroep tandarts, een fortuin van honderden miljoenen euro's op te bouwen, maar nu worden de sporen van zijn aanwezigheid snel uitgewist. Van een in aanbouw zijnd gebouw bij het Leninplein is haastig de naam van zijn firma MAKO weggehaald en het personeel van het Stolichniy-hotel heeft geen idee of hij nog de eigenaar is.


'Welnee, al die gebouwen van hem hebben ze allang weer verdeeld', zegt Oleksandr, een 26-jarige kleine ondernemer uit Donetsk en de meeste mensen lijken het met hem eens. 'Ze', dat zijn de oligarchen die een groot deel van de rijkdom van Oekraïne in handen hebben. 'We hebben een revolutie gehad in Kiev en nu zijn ze druk bezig met het herverdelen van de baantjes en de rijkdom. Zo gaat het altijd hier.'


Of je nu tegen de nieuwe regering in Kiev bent of tegen Rusland, bovenaan de lijst van staatsvijanden staat voor iedere Oekraïner de corruptie. 'Als kleine ondernemer heb je hier geen enkele kans, je verzuipt in de corruptie', zegt Oleksandr, die zijn geld probeert te verdienen als aannemer. Tot voor kort leidde hij samen met zijn vader een bouwbedrijf dat zich vooral bezighield met de aanleg van wegen. 'Maar we zijn kapot geconcurreerd door grote ondernemingen die de bescherming hebben van hogerhand', zegt hij. 'Om een opdracht binnen te slepen, moet je tussen de 25 en 30 procent van het bedrag aan steekpenningen betalen. Anders kom je er niet tussen. Die grote ondernemingen worden geleid door iemand die contacten heeft op hoog niveau of zelf in het parlement zit.'


Wie succes heeft als kleine ondernemer, loopt het risico te worden opgeslokt door een van de grote haaien. 'Een andere wegenbouwer hier kreeg te horen dat hij de helft van de aandelen moest overdragen aan een van de grote heren in Donetsk, anders zouden ze geen overheidsopdrachten meer krijgen. Hij heeft eieren gekozen voor zijn geld en kon dus doorwerken. Maar ik weet niet hoe het onder het nieuwe bewind met hem zal aflopen', zegt Oleksandr met enig leedvermaak.


Bill Gates zou hier niet verder zijn gekomen dan zijn eerste tientallen miljoenen. Oleksandr: 'Dan wordt je gewoon gedwongen je bedrijf af te staan. Onder Janoekovitsj werd het midden- en kleinbedrijf kapot gemaakt. Alleen de grote ondernemingen krijgen lucht, de rest wordt afgeknepen.'


De woede over de corruptie en de macht van de oligarchen, die volgens sommige schattingen 60 tot 80 procent van de economie van Oekraine in handen hebben, is een permanente brandstof voor de politieke onrust in het land. De corruptie onder de 'Familie' - zoals de Janoekovitsj-clan bekend stond - was een van de voornaamste motieven voor de opstand tegen zijn bewind. Ook de pro-Russische betogers koesteren een diepe haat tegen de oligarchen, die het halve land hebben opgekocht.


Heel het systeem is doordrenkt van corruptie. 'Iedereen moet je steekpenningen betalen', zegt Aleksej, die een winkeltje dreef, maar nu als chauffeur zijn hoofd boven water probeert te houden. 'Als je een bedrijfje hebt, komt de brandweer langs, de politie, de belastinginspectie, de afdeling economische misdrijven en allemaal eisen ze geld. Als je weigert, komen ze de volgende dag weer langs, tot je er genoeg van krijgt en uiteindelijk maar betaalt. Die ambtenaren moeten ook wel, omdat zij weer aan hun chef moeten afdragen en die weer aan zijn chef.'


Nu de macht in andere handen is overgegaan, is het even onduidelijk wie er bovenaan die voedselketen staan. Maar voor veel overheidsambtenaren verandert er weinig. 'De GAI, de verkeerspolitie, dat zijn de grootste bandieten, maar die zullen nooit verdwijnen', zegt Valentin Zavojoera. Hij kan het weten, want zijn neef zit bij de verkeerspolitie. 'Je moet er flink voor betalen om erbij te komen, maar daarna, hoef je je geen zorgen meer te maken.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden