De Aziatische olifant

Met zijn vijf ton werd de olifant een pijler van de beschavingen in tropisch Azië. Olifanten waren rij- en lastdier en bij de bouw van de Mogol-paleizen en Khmer-tempels deden ze het zware werk....

Duels op de rug van de olifant leverden menig held op. Zo werd de Siamese koningin Suriyothai een legende: door zich voor de zwaarden van de vijand te werpen redde ze het leven van de koning. Bij diverse oorlogen ging het erom de begeerde 'witte' olifanten van de vijand buit te maken. Deze heilige dieren werden geassocieerd met de moessonregen en waren symbolen van macht en voorspoed. Ze aten van gouden schalen en pisten in zilveren emmers. Hofastrologen observeerden hun gedrag nauwlettend om voorspellingen te doen. Nadat een witte olifant was ontsnapt, werd de Siamese hoofdstad Ayutthaya door Birmese troepen met de grond gelijk gemaakt - dat kon geen toeval zijn.

Ongetemde olifanten zijn geen lieverdjes. Hun kudden plunderen vaak velden en plantages. In Vietnam sloopten ze de telegraafpalen en alles wat de Fransen er neerzetten. Nog regelmatig trappen ze op Sumatra de dorpjes van transmigrasi-Javanen plat.

Het is niet verwonderlijk dat deze intelligente, maar humeurige kolossen een plaats kregen in de oosterse religie. De hindoegod Indra rijdt op zijn trompetterende olifant door de hemel, terwijl de legendarische Airavata met de vier slagtanden als de 'Adam' van alle olifanten wordt beschouwd. En de 'onbevlekte ontvangenis' van Boeddha's moeder bestond uit een witte olifant die tijdens een droom in haar schoot kroop.

Een nieuwkomer (5de eeuw na Christus) in het hindoepantheon is Ganesha. Deze geliefde olifantgod helpt de mensen, brengt voorspoed en is de mascotte van de zakenman. Misschien dankt hij zijn populariteit ook aan het Kindcheneffekt: met zijn grote hoofd en ronde vormen is hij vertederend als de Infante.

De traditionele Thaise genegenheid voor de olifant bleek niet tijdens de economische boom. Olifanten werden afgepeigerd om in de steden te bedelen, of om met illegaal gekapte boomstammen te slepen. Maar toen de economie als een kaartenhuis ineenstortte, kreeg het lot van de verongelukte jumbo's alle aandacht. De toestand van olifant Motala, die aan de Birmese grens op een mijn was gestapt, verdreef corruptieschandalen, aardbevingen en atoomoorlogen wekenlang van de voorpagina's. Twee olifanten die in Bangkok na een val in een riool stierven, heetten toepasselijk Goud en Miljonair. De economische crisis werd een identiteitscrisis en de olifant het symbool van zelfmedelijden.

Maar als in India een zakenman failliet gaat, zet hij gewoon zijn beeldje van Ganesha op zijn kop.

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright@volkskrant.nl.