De Avro op z'n kop

De directie heeft besloten dat het bij de Avro helemaal anders moet. Met thema's moeten kijkers en luisteraars aan de omroep worden gebonden....

'U WILT misschien weten hoe goed het gaat met de Avro. Het gaat prima met de Avro.' Sceptici zagen enige ironie in de vage glimlach van programmadirecteur Ad

's-Gravesande bij de presentatie van de winterprogrammering vorige week.

Want gaat het wel echt goed met de Avro? De omroep, jarenlang het toonbeeld van rust en braafheid, staat aan de vooravond van een ingrijpende reorganisatie. En dat gaat niet zonder slag of stoot: personeel en medewerkers botsen met de leiding, sommigen verlaten de omroep vol afgrijzen, de pers repte van een 'crisis bij de Avro'.

Het moet helemaal anders bij de Avro, heeft de directie besloten. De organisatie moet 'kantelen', zoals dat heet. Alles op z'n kop voor een nieuwe omroep. De programma's spitsen zich toe op vijf hoofdthema's: gezondheid, klassieke muziek, dier & natuur, veiligheid, en beeldende kunst. Daarnaast zoekt de Avro de toekomst in het multimediale: een tv-programma werkt samen met radio, internet en (eigen) tijdschriften. Zo hoopt de Avro groepen kijkers/luisteraars (communities) aan zich te binden in zogenoemde 'tribunes'. Vroeger werd je lid van een omroep vanwege het omroepblad en de bijbehorende gratis beddensprei, maar met het naderende vrijkomen van de programmagegevens is dat een aflopende zaak. Omroepen moeten dus een andere manier vinden om leden te krijgen en zo hun bestaansrecht te houden.

Vorig jaar begon de Avro met twee proefprojecten rondom gezondheid (het programma Gezondheidsplein) en klassieke muziek. Adviesbureau Berenschot liet volgens ingewijden in een geheim rapport weinig heel van de twee experimenten, maar concludeerde niettemin dat 'een snelle kanteling van de Avro nodig is' om de nieuwe strategie tot een succes te maken. 'Gedurfd, maar haalbaar', aldus Berenschot. Begin 2002 moet de reorganisatie van de Avro voltooid zijn.

Tot die tijd zal het nog onrustig blijven binnen de Avro. De omroep verloor bekende gezichten als Joop Braakhekke en Gert-Jan Dröge. Lorretta Schrijver keerde de Avro na een seizoen Alle dieren tellen mee alweer de rug toe. 'Bij de Avro heerst een Oostblok-cultuur', verklaarde ze tegenover de Volkskrant. Ook andere programmamakers klagen dat de Avro-leiding alleen nog maar oog lijkt te hebben voor marketing, communities en tribunes. Inhoud en creativiteit is ondergeschikt geworden, luidt de klacht. Wie met een programma-idee komt dat niet in een van de vijf thema's past, kan het vergeten.

Een van de Avro-verlaters is Guikje Roethof, die het programma Gezondheidsplein presenteerde. Haar tijdelijk contract liep af, ze presenteert nu RTL Z. Ze is minder negatief dan Loretta Schrijver, maar ook zij heeft slechte ervaringen. Vooral de wijze waarop de leiding beslissingen voor zich uit schuift, keurt ze af. Presentatrice Carla Honing (ex-SBS) stond al langer op het verlanglijstje van de Avro, maar volgens Roethof talmde de leiding ermee haar aan te nemen. Spoorslags moest Ria Bremer invallen. 'Puur slecht management', zegt Roethof.

De redactie van Gezondheidsplein is uitbesteed aan MMM Producties, een gezamenlijk bedrijf van Ria Bremer en de Avro. Roethof: 'MMM maakte een begroting voor het winterseizoen, die de Avro-leiding afkeurde. Gevolg: de redactie viel uit elkaar omdat MMM zonder fiat van de Avro geen contracten kon toezeggen. Zonde - zo gaat veel menselijk kapitaal en ervaring verloren.'

Ook Roethof verwonderde zich over het gebrek aan redactionele onafhankelijkheid. 'Ons programma werkte samen met de Kankerbestrijding. In ruil voor weinig geld moest er absurd veel aandacht komen voor zonnebaden en huidkanker. Niet één keer, maar hele weken lang elke dag.' Zelfs de titel van het programma was afkomstig van derden: nadat de Avro de website van VNU had overgenomen, moest het programma ook Gezondheidsplein gaan heten. Ook daarin vertoont Gezondheidsplein overeenkomst met Alle dieren tellen mee. Zo keerde geldschieter Natuurmonumenten zich lang tegen de nieuwe locatie voor het programma, zegt een medewerker. Reden: in het fraaie pand zetelt ook Staatsbosbeheer, en dat is een concurrent.

De ondernemingsraad blaast ondertussen een stevig partijtje mee. In een vertrouwelijk schrijven aan de medewerkers uitte de OR twee weken geleden nog zijn bezorgdheid over dreigende ontslagen als gevolg van de 'kanteling'. In een plenair overleg repte de directie met geen woord over een sociaal plan, terwijl reorganisaties altijd tot ontslagen leiden, aldus de raad. Uit de notitie: 'De OR kan slechts twee redenen bedenken waarom dit werd nagelaten: men wenste geen slapende honden te wekken, of men gunde het meer naïeve segment van de collega's een zorgeloze vakantie.'

Daarnaast ontbreekt het nog aan een garantie voor onafhankelijkheid, vindt de OR. 'Het was onthutsend om te zien hoe in tribuneprogramma's soms kritiekloos (en niet zelden slaapverwekkend onverkort) informatie van sponsors werd doorgegeven.'

Bestuursvoorzitter Martijn Sanders heeft zich vorige week, terug van vakantie, onmiddellijk op de hoogte gesteld van de jongste perikelen, nadat intern forse kritiek was geuit op het rapport-Berenschot. Hij kon nog geen mededelingen doen, maar net als 's-Gravesande zegt hij: 'We zijn nu op het punt gekomen van reorganiseren en het invullen van posities. Het is niet verbazingwekkend dat dat leidt tot onrust.' J. van Hasselt, senior managing consultant bij Berenschot en opsteller van het geheime rapport over de kanteling bij de Avro: 'Mensen hebben angst voor het onbekende en zijn van nature niet veranderingsgezind. Dat is normaal. Wat me verbaasde is de heftigheid van de reacties op de operatie.'

Die heftigheid is wellicht te wijten aan het gebrek aan communicatie waar veel personeelsleden over klagen. Ten onrechte, zegt Ad 's-Gravesande: 'Ik heb weleens de indruk dat hier te veel gecommuniceerd wordt.' Personeel wordt verder overal bij betrokken, zegt hij: 'Wij zullen niets besluiten zonder iedereen in het bedrijf uitvoerig te polsen. En elk besluit leggen we ter advisering voor aan de OR.' Hij verwacht niet voor oktober met een definitief reorganisatieplan te komen.

Misschien moet hij toch nog eens communiceren met Harmke Pijpers. Haar zaterdagavondprogramma Pijpers pakt uit verdween na tien afleveringen, nog voordat de kijker doorhad dat het bestond. De serie wordt niet voortgezet. Pijpers: 'De Avro maakte mij al gauw duidelijk dat ze mij wel wilden houden. Maar nooit heb ik een geldig argument gehoord voor het opheffen van mijn programma. En ik zal er later in het Rosa Spierhuis nog tegen Ad over beginnen zolang ik de reden niet ken.' 's-Gravesande laat weten dat hij Pijpers pakt uit geen goed programma vond en dat hij dat ook aan Harmke Pijpers heeft meegedeeld. Pijpers gaat nu veertig weken het kunstprogramma Opium-TV presenteren. Over de vernieuwing van de Avro houdt ze enige scepsis. 'De onafhankelijkheid vind ik voldoende geregeld in het komende programmastatuut. Maar de Avro moet niet een soort Consumentenbond of ANWB gaan worden. De programma's moeten uitgangspunt blijven.'

PROGRAMMADIRECTEUR 's-Gravesande heeft inmiddels een dagtaak aan zijn rol als Grote Susser. Van dreigende ontslagen is geen sprake, zegt hij. De opstelling van de OR in de kwestie van de reorganisatie vindt hij 'erg verkeerd'. Het programma Alle dieren tellen mee wordt voorts 'in een journalistieker jasje gegoten'. Nee, sponsors worden niet geweerd, maar 'de Avro gaat het heft meer in eigen handen houden bij de inhoud van de programma's'. Dat wordt nog interessant - komend seizoen werkt alleen al het programma Nederland in beweging samen met tal van andere clubs: NOC*NSF, de Nederlandse Hartstichting, Nederlandse Kankerbestrijding, Nationaal Fonds Ouderenhulp en de Maag Lever Darm Stichting.

Plannen genoeg, maar wat brengt de zich vernieuwende Avro komende winter? Opmerkelijk weinig nieuws. Tussen Kunst en kitsch, Wie is de mol, Vinger aan de pols, Opsporing Verzocht, het wordt allemaal voortgezet, of domweg herhaald, zoals de dramaserie Oud Geld. 'De Avro wil vernieuwen. Maar tot nu toe hangt de omroep zijn toekomst op aan jaren oude, heel traditionele formules', zegt een programmamaker. Zelfs bestuursvoorzitter Sanders zegt de 'authentiek liberale Avro-stijl' te missen. 'Maar daarom verander je ook.' Ad 's-Gravesande is trotser: de Avro boekte het eerste halfjaar 13,7 procent marktaandeel op Nederland 1. Maar liefst 0,7 procent meer dan het gemiddelde van die zender, meldde hij. Maar daar gaat het hem natuurlijk niet om. 'Het gaat ons om de programma's.'

Meer over

Wilt u belangrijke informatie delen met de Volkskrant?

Tip hier onze journalisten


Op alle verhalen van de Volkskrant rust uiteraard copyright. Linken kan altijd, eventueel met de intro van het stuk erboven.
Wil je tekst overnemen of een video(fragment), foto of illustratie gebruiken, mail dan naar copyright @volkskrant.nl.
© 2020 DPG Media B.V. - alle rechten voorbehouden